Πρόκειται για τη βιογραφία του Αντισυνταγματάρχη Σπύρου Μουστακλή, που υπήρξε σπάνιο παράδειγμα ανένταχτου δημοκράτη αξιωματικού, ο οποίος αρχικά κυνηγή­θηκε με εξορίες, πειθαρχικές διώξεις και στο τέλος βασανίστηκε απάνθρωπα από υπάνθρωπους της Χού­ντας για να γίνει το σύμβολο της αντίστασης στο δικτατορικό καθε­στώς της 21^ης Απριλίου 1967.

Στο βιβλίο περιγράφονται όλες οι φάσεις της καριέρας του Σπύ­ρου Μουστακλή, με παράθεση των πραγματικών γεγονότων, αλλά και αφηγήσεις τόσο της συζύγου του όσο και γνωστών δημοσιογράφων, στρατιωτικών και φίλων μέσα από τις οποίες ο αναγνώστης πληροφορείται λεπτομέρει­ες της σύντομης και πολυτάραχης ζωής του, που χαρακτηριζόταν από αφοσίωση στο καθήκον, ήθος και εντιμότητα. Εξού και η ελευθερία πνεύματος, η οποία δι­καιολογεί τον τίτλο «Ένας Ελεύθερος Πολιορκημένος», αφού συν τοις άλλοις ο Σπύρος Μουστακλής ήταν τέκνο του Μεσολογγίου.

Παρά τον μεγάλο όγκο του, το βιβλίο διαβάζεται πανεύκολα λόγω της μυθι­στορηματικής αφήγησης της συγγραφέως και των εναλλαγών στην συναρπαστική ζωή του ήρωα, εκτός ίσως από την εξιστόρηση του μαρτυρίου του στην ΕΑΤ-ΕΣΑ, όπου ο αναγνώστης πρέπει να παίρνει βαθιές ανάσες για να αντέξει την οργή που του προκαλεί η περιγραφή της κτηνώδους βίας των βασανιστών και της απάνθρω­πης αδιαφορίας των «γιατρών» για το μαρτύριο του Σπύρου Μουστακλή.

Το βιβλίο είναι από αυτά που πρέπει να διαβάσουν όλοι, όσοι έζησαν το αίσχος της Χούντας, αλλά και οι νεότεροι, για να θυμούνται οι μεν και να γνωρίζουν οι δε. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό αφήγημα, προϊόν ολόκληρης ζωής της Χρι­στίνας Δημητρακάκη-Μουστακλή. Τον πρόλογο υπογράφει ο Πρόεδρος της Βου­λής των Ελλήνων κ. Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας.

ΣΠΥΡΟΣ ΜΟΥΣΤΑΚΛΗΣ

Ένας Ελεύθερος Πολιορκημένος

« Όταν η Δημοκρατία έρχεται με τα χέρια βαμμένα με αίμα,

είναι πολύ δύσκολο να της σφίξεις το χέρι»

Όσκαρ Ουάιλντ

Μετά από σεπτή σιωπή 47 χρόνων, η Χριστί­να Δημητρακάκη-Μουστακλή, χήρα του Αντι­στρατήγου Σπύρου Μουστακλή, έγραψε ένα μοναδικό βιβλίο. Από Σιωπηλός Μάρτυς, έγινε δριμύς κατήγορος. Κατήγορος του πιο αυταρχι­κού καθεστώτος που γνώρισε η Ελλάδα τα τε­λευταία 100 χρόνια.

Το βιβλίο είναι γραμμένο με αυστηρή συλλο­γή, εξέταση και αντιπαράθεση όλων των γεγο­νότων και παίρνει τη μορφή ενός αμείλικτου ντοκουμέντου. Η συγγραφέας ξεκίνησε να κρα­τάει τις πρώτες σημειώσεις μέσα στην κόλαση της Δικτατορίας, ξεπερνώντας απέραντες δυ­σκολίες. Το ύφαινε στον αργαλειό της τέσσερις δεκαετίες και τώρα μας παραδίδει ένα ακλόνη­το έργο, όπλο και επιχείρημα γι’ αυτή τη ζοφε­ρή εποχή του Ελληνισμού. Πρόκειται για έναν σιωπηλό πρωταγωνιστή εκείνων των ζοφερών γεγονότων που συνέβησαν τον Μάιο του 1973, στο διαβόητο κάτεργο της ΕΑΤ–ΕΣΑ.

Η Χριστίνα Μουστακλή δεν προσεγγίζει το βιβλίο σαν ένα πρόσωπο που συγγε­νεύει με τον ήρωα Ταγματάρχη Μουστακλή. Ένα πράγμα πετυχαίνει στις 750 σελί­δες του βιβλίου. Ξεσκίζει τον φερετζέ του δήθεν δημοκρατικού καθεστώτος του Γε­ωργίου Παπαδοπούλου και του Δημήτρη Ιωαννίδη και αποκαλύπτει πλήρως τον αυταρχισμό ενός φασιστικού καθεστώτος. Το βιβλίο αυτό είναι φωνή. Είναι κραυγή.

Η σιωπηλή μάρτυς εξιστορεί τα γεγονότα με απόλυτη νηφαλιότητα. Προφανώς, μιλάει εξ ονόματος όλων όσων υπέστησαν τα δεινά της τυραννίας. Είναι ένα βιβλίο ενάντια στη βία και στον εξευτελισμό του ανθρωπίνου σώματος. Ο ήρωας Σπύρος Μουστακλής, «ο πραγματικός αγωνιστής της Δημοκρατίας», όπως τον αποκαλεί ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας στον πρόλογό του, άντε­ξε στα βασανιστήρια, τις νύχτες που επιχειρούσαν να τον μετατρέψουν σε κατα­δότη των αγωνιστών του Κινήματος του Ναυτικού. Έμεινε σιωπηλός. Δεν μίλησε.

Δεν έχουμε ίσως τέτοιο προηγούμενο. Πρέπει να γυρίσουμε πολλά χρόνια πίσω. Στον Ρήγα και στο Διάκο. Η θυσία του Σπύρου Μουστακλή σε τέτοια κλίμακα ανέρχεται.

2

Δίχως να το επιδιώκει, το βιβλίο είναι εξόχως πολιτικό. Δεν είναι λίγο αυτό. Με αυστηρότητα και παρρησία, αποκαλύπτει το βίαιο πρόσωπο της χούντας και της πετά το προσωπείο της δημοκρατίας.

Είναι σίγουρο ότι μέχρι τις μέρες μας, δεν έχει συντελεστεί η κάθαρση εκείνης της φοβερής περιόδου. Και μόνο την Κύπρο να δούμε, καταλαβαίνουμε πόσα τρα­γικά και προδοτικά συνέβησαν.

Η Χριστίνα Μουστακλή επισημαίνει τα αίτια που οδήγησαν στο φασιστικό κα­θεστώς. Αποκαλύπτει τους πρωταγωνιστές του. Εκθέτει ανεπανόρθωτα τους «επι­στήμονες» γιατρούς, που διηύθυναν τα βασανιστήρια. Ρίχνει το ένα προσωπείο μετά το άλλο, στους κορυφαίους του Απριλιανού καθεστώτος.

Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στους γιατρούς επιστήμονες, αποδεικνύει ότι ήταν τυ­φλά όργανα του καθεστώτος, που είχε αλώσει, όχι μόνον τους θεράποντες της Ια­τρικής, αλλά και πολλά Πανεπιστημιακά Ιδρύματα και Ινστιτούτα, που είχαν με­τατραπεί σε δεκανίκι της Δικτατορίας.

Στην αρχή του κειμένου αναφέρεται, ότι το βιβλίο είναι βαθύτατα πολιτικό. Ψαύει τα «δακτυλικά αποτυπώματα» του καθεστώτος της 21ης Απριλίου 1967 πάνω στον στρατό και στο λαό. Είναι γεμάτο από ντοκουμέντα, γεμάτο από φω­νές που ακούγονται για πρώτη φορά, γεμάτο από ημερομηνίες που θα έπρεπε να είναι σταθμοί στη Νεότερη Ιστορία μας. Το βιβλίο αποδεικνύει περίτρανα ότι η χούντα ήταν ξενοκίνητη και προκάλεσε σεισμικές καταστροφές, τόσο στην Ελλά­δα, όσο και στην Κύπρο.

Η χούντα ήταν ένα πλοκάμι μιας Λερναίας Ύδρας. Άλλα πλοκάμια ήταν η CIA, η ΚΥΠ, ο ΙΔΕΑ και άλλες παραστρατιωτικές οργανώσεις και τέλος η ΕΣΑ. Όλοι πια ξέρουν ότι ο Παπαδόπουλος και ο Ιωαννίδης ήταν πράκτορες της CIA. Ο πρώ­τος μάλιστα, έμμισθος.

Η χούντα ήταν ένα τυραννικό και προδοτικό καθεστώς. Καθεστώς βασανιστη­ρίων. Ήταν τρομοκρατία και βία. Ήταν πραξικόπημα για σφετερισμό της εξουσί­ας. Δεν ήταν «στιγμιαίο έγκλημα». Ήταν εθνική συμφορά, που κράτησε επτά ολό­κληρα χρόνια.

Γραμμένο με αληθινή συνείδηση, που την τροφοδοτούν η άσβεστη μνήμη και η γνώση. Γραμμένο με κοινωνική ευθύνη. Σαβανώνει το ξόδι της Χούντας και μετα­τρέπεται το ίδιο σε μια σαρκοφάγο, που θα δείχνει στις μέλλουσες γενιές τι ακρι­βώς συνέβη στην Ελλάδα, από την 21η Απριλίου του 1967 έως τις 24 Ιουλίου του 1974.

Αποκαλύπτει ότι οι Απριλιανοί δεν ήταν αυτόφωτοι, αυτοδημιούργητοι. Δεν ήταν μια παρθενογένεση, μεσούσης της δεκαετίας του 1960. Ο μίτος της Αριάδ­νης πάει πολύ βαθιά. Από το τέλος της δεκαετίας του 1950, ο ιστός μιας πελώριας αράχνης έπλεκε για περίπου 20 χρόνια ένα βρόγχο κατά της δημοκρατίας στην Ελ­λάδα και έφτασε μέχρι το σημείο μηδέν. Το σημείο μηδέν είναι ο «λάκκος με τους σκορπιούς»: το κολαστήριο της ΕΑΤ–ΕΣΑ.

Η Δημοκρατία δίκασε επιεικώς την Δικτατορία. Το δικαστήριο, στη Δίκη των Πρωταιτίων, απεφάνθη ότι το καθεστώς της 21ης Απριλίου ήταν μεν πραξικόπη­μα για σφετερισμό της εξουσίας, αλλά «στιγμιαίο έγκλημα», και έτσι, ενώ η ποινή κατά των σφετεριστών της εξουσίας ήταν θάνατος, μετετράπη, με πολιτική παρέμ­βαση, σε ισόβια δεσμά. 3

Όμως, ποιος ήταν ο Σπύρος Μουστακλής; Πώς, έτσι ξαφνικά, αναδείχτηκε και μετετράπη σε ένα πανίσχυρο σύμβολο της Δημοκρατίας; Ήταν ένας έφηβος 17 ετών από το Μεσολόγγι που κατατάσσεται εθελοντικά να πολεμήσει στον ΕΔΕΣ, μετά από σκληρό ξυλοδαρμό του από ΕΛΑΣίτες, που τον οδήγησε στο νοσοκο­μείο. Ήταν ένας λοχαγός που εθελοντικά πηγαίνει με τις «ειρηνευτικές δυνάμεις» στον πόλεμο της Κορέας και γυρίζει καταρρακωμένος γιατί μπήκε ανάμεσα και χώρισε έναν λαό. Ήταν ένας εθελοντής που πήγε στην Κύπρο το 1965. Η σύλληψή του στις 22/5/73 πριν εκδηλωθεί το Κίνημα του Ναυτικού, γίνεται έξω από το σπίτι του, στο Παγκράτι. Ο «περίπατος» ήταν στην Ασφάλεια αρχικά, στην ΕΑΤ–ΕΣΑ αργότερα και τέλος στο 401 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο.

Στην ΕΑΤ–ΕΣΑ διαπράχθηκε το ειδεχθέστερο έγκλημα από αξιωματικούς, σε έναν αξιωματικό, επειδή τήρησε τον όρκο του. Δεν ήταν βασανιστήριο. Ήταν μια ανεξέλεγκτη βία, που έφτασε στο σημείο να του προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη στην άνω δεξιά καρωτίδα και τον άφησε για πάντα ανάπηρο. Χωρίς κίνηση, χω­ρίς ομιλία. Ξέπνοο. Μόνο με τα μάτια και άναρθρες κραυγές μπορούσε να «πει» τα ανείπωτα…

Η Χριστίνα Δημητρακάκη-Μουστακλή έψαξε σχολαστικά να μάθει τι ακριβώς συνέβη. Την ενέπαιζαν για 48 και πλέον ημέρες. Παραλάμβαναν τάχατες τα ρούχα που άφηνε για τον άντρα της και δεν της έδιναν ποτέ τα άπλυτα δικά του ρούχα. Της έλεγαν ότι είναι στην Ασφάλεια, ενώ ήταν στην ΕΑΤ–ΕΣΑ. Μετά της έλεγαν ότι είναι στην ΕΑΤ–ΕΣΑ, ενώ ήταν στο νοσοκομείο. Η ίδια, σε μια απεγνωσμέ­νη προσπάθεια να καταλάβει, ψάχνοντας, έπεσε επάνω σε μία ακτινογραφία και φευγαλέα διάβασε την ημερομηνία 27 Μαΐου 1973. Μέρα Μαγιού μου μίσεψες…

Οι γιατροί της έλεγαν θρασύτατα ότι επρόκειτο για ασθένεια που δήθεν είχε ο Σπύρος Μουστακλής και δεν το ήξερε. Αρτηριοσκλήρωση. Αλλά η Χριστίνα Μου­στακλή, επιστήμων ούσα, τους έλεγε ότι ο άντρας της δεν είχε αρρωστήσει ποτέ. Δεν είχε αρτηριοσκλήρωση.

Μπορεί η Δικαιοσύνη να μην έκανε το καθήκον της. Μπορεί η Πολιτεία να έρι­ξε στα μαλακά μερικούς βασανιστές. Αλλά η Χριστίνα Μουστακλή, έκανε το κα­θήκον της. Απέδειξε ότι όλο αυτό ήταν ένα έγκλημα κατά της Δημοκρατίας, κατά της κοινωνίας και κατά του δημοσίου ήθους.

Βασανιστές του Μουστακλή ήταν το τρίδυμο Σπανός – Χατζηζήσης – Θεοφιλο­γιαννάκος. Αλλά βασανιστές ήταν και ο Παπαδόπουλος, και ο Ιωαννίδης. Ο Γε­ώργιος Παπαδόπουλος βασάνισε τον στρατιώτη Ματάτη, για να «ομολογήσει» το δήθεν σαμποτάζ σε τεθωρακισμένα στον Έβρο και τον χτυπούσε με γροθιές και με το δαχτυλίδι του στο πρόσωπο, ανάσκελα κρεμασμένο πάνω από έναν βόθρο. Ο έτερος αρχισυνωμότης κυνικά παραδέχτηκε στην «Καθημερινή», στις 19/1/1975: «Ξέρω μεθόδους να κάνω να μιλήσουν κι αυτοί που δεν θέλουν να μιλήσουν».

Η Χριστίνα Μουστακλή, με προβλεπτική επιμονή και ετοιμότητα, συνέλλε­ξε αυτό το απίστευτο υλικό από εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνα, τηλεορά­σεις. Από μαρτυρίες πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής. Από απόρρητα έγγραφα στρατιωτικά και ιατρικά.

Για να βελτιώσει την υγεία του συζύγου της, ταξίδεψε στα πέρατα της γης. Στα πιο μεγάλα και σημαντικά Ινστιτούτα. Στα πιο μεγάλα κέντρα αποκατάστασης. Στο Λονδίνο, στη Μόσχα, στην Ουάσινγκτον. Εκεί βρήκε πρόθυμο πλέον ακροα­4

τήριο, γιατί ο Μουστακλής ήταν ήδη ένα σύμβολο. Ένα πρόσωπο που θυσιάστη­κε για να σωθεί η τιμή ολόκληρης της χώρας. Αυτό που όλοι δήθεν επιδιώκουν πα­ντού στον κόσμο: τη Δημοκρατία.

Ο Σπύρος Μουστακλής μαζί με τον Αλέκο Παναγούλη, τον Τάσο Μήνη, τον Λε­ωνίδα Βασιλικόπουλο, τον Νίκο Στάπα, το Δημήτρη Οπρόπουλο κ.ά. ήταν από τους κορυφαίους αντιστασιακούς. Όμως, η δική του περίπτωση είναι ξεχωριστή, γιατί ο Μουστακλής δεν ήταν ταγμένος πουθενά. Ήταν ένας Ελεύθερος Πολιορκη­μένος πάντα. Πολιτικά άστεγος. Στρατιωτικά άψογος. Στέγη του ήταν το ιδανικό της Ελευθερίας. Από εκεί πήγαζε η αμείλικτη αντίθεσή του με οτιδήποτε τυραννι­κό. Ο ίδιος έλεγε για τον εαυτό του: «Απετάχθην ως δημοκρατικός, συνελήφθην ως δεξιός και εξορίζομαι ως κομμουνιστής»

Η τελευταία έκφραση του χρέους, απέναντι σε μια πατρίδα, είναι η θυσία γι’ αυ­τήν την πατρίδα. Ο Σπύρος Μουστακλής έζησε 12 χρόνια μετά το μαρτύριό του, μέσα στην απέραντη αγάπη και το μεγάλο σεβασμό του ελληνικού λαού. Όπου κι αν πήγαινε, ένας αέρας λεβεντιάς τον ακολουθούσε, μέχρι την τελευταία του πνοή. Έφυγε στις 28 Απριλίου του 1986. Σε πάνδημο εθνικό πένθος, με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία παρούσες και με το λαό μας να κλαίει σιωπηλά.

Από εδώ κι εμπρός, θα μας το θυμίζει αυτό το υπέροχο βιβλίο, γραμμένο με υπο­δειγματικό τρόπο, από την σιωπηλή μάρτυρα, τη Χριστίνα Δημητρακάκη- Μου­στακλή.