Εκτός από τα φάρμακα, διάφορα άλλα μέσα μπορούν να μειώσουν σε κάποιο βαθμό την αρτηριακή πίεση.

Τα μέσα αυτά είναι χρήσιμα σε όλα τα υπερτασικά άτομα, ανεξάρτητα από το αν παίρνουν ή όχι αντιυπερτασικά φάρμακα. Με την αποτελεσματική εφαρμογή τους μπορεί να μειωθούν οι δόσεις των φαρμάκων ή σε μερικές περιπτώσεις ακόμα και να αποφευχθεί η θεραπεία με φάρμακα.

Δυστυχώς, υπάρχει δυσκολία στη μακροχρόνια τήρηση των μη φαρμακευτικών μέτρων, επειδή οι υπερτασικοί συνήθως μειώνουν την προσπάθεια έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα.

Μη φαρμακευτικά μέτρα: Αλλαγή του τρόπου ζωής

• Μείωση σωματικού βάρους: Με την αύξηση του σωματικού βάρους έχουμε και αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Η παχυσαρκία μπορεί να προκαλέσει άπνοιες στον ύπνο, οι οποίες με τη σειρά τους μπορούν να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση. Το αδυνάτισμα είναι ένας δραστικός τρόπος για να μειώσει κανείς την αρτηριακή πίεση. Μεγάλη σημασία έχουν και η κατανομή του λίπους και η περίμετρος κοιλιάς. Η ελάττωση του σωματικού βάρους στους υπέρβαρους υπερτασικούς είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για τη μείωση της πίεσης χωρίς φάρμακα. Ακόμα και μικρή απώλεια βάρους (π.χ. 5 κιλά) μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της πίεσης, αλλά και στη βελτίωση άλλων παραγόντων που οδηγούν σε καρδιαγγειακό επεισόδιο, όπως είναι η χοληστερίνη και το σάκχαρο.
• Υγιεινή διατροφή: Τρώγοντας δημητριακά, τροφές πλούσιες σε κάλιο (φρούτα – λαχανικά) και γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά μπορεί να μειώσουμε την αρτηριακή πίεση κατά 14 mmHg. Στην Ελλάδα η μεσογειακή διατροφή, η οποία είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην αρτηριακή πίεση.
• Δίαιτα φτωχή σε αλάτι: Ακόμα και μικρή μείωση του νατρίου που περιέχεται στο αλάτι μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση κατά 2-8 mmHg. Η ημερήσια πρόσληψη νατρίου κατά μέσο Ευρωπαίο ενήλικα κυμαίνεται από 2,3 έως 6,9 γραμμάρια, ποσότητα μεγάλη για τις πραγματικές ανάγκες του. Αν μειώσουμε την πρόσληψη αλατιού κατά 2-4 γραμμάρια, πολλές φορές επιτυγχάνεται σημαντική πτώση της αρτηριακής πίεσης και ελαττώνεται η απαιτούμενη δόση διουρητικών ή και άλλων υπερτασικών φαρμάκων. Θα πρέπει, λοιπόν, να μην προσθέτουμε αλάτι στα φαγητά μας. Τα τρόφιμα περιέχουν ικανοποιητικές ποσότητες αλατιού για τις ανάγκες του οργανισμού. Ας μην ξεχνάμε ότι τα έτοιμα επεξεργασμένα ή προπαρασκευασμένα φαγητά είναι συνήθως πλούσια σε αλάτι. Επίσης, το ίδιο συμβαίνει και σε άλλα συσκευασμένα βιομηχανικά προϊόντα διατροφής. Γι’ αυτό καλό θα είναι να μάθουμε να διαβάζουμε προσεκτικά τις ετικέτες των προϊόντων που αγοράζουμε. Με αυτόν τον τρόπο θα ξέρουμε το περιεχόμενό τους σε αλάτι και θα κάνουμε τις καλύτερες επιλογές για την αρτηριακή μας πίεση. Εναλλακτικά, καλό είναι να χρησιμοποιούμε διάφορα μπαχαρικά και βότανα για να δίνουμε ποικιλία στη γεύση των φαγητών μας. Τα περισσότερα μπαχαρικά (πιπέρι, κανέλα, ρίγανη, κολίανδρο, δενδρολίβανο, βασιλικός) βοηθούν και δεν βλάπτουν την υγεία μας. Η μείωση της πρόσληψης αλατιού με το φαγητό μειώνει την πίεση, κυρίως, στους υπερτασικούς μεγαλύτερης ηλικίας. Επιπλέον, ενισχύει την αποτελεσματικότητα των αντιυπερτασικών φαρμάκων, κυρίως των διουρητικών, των αναστολέων του μετατρεπτικού ενζύμου και των ανταγωνιστών της αγγειοτασίνης.
• Περιορισμός του αλκοόλ: Ο περιορισμός της κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών (μέχρι δύο ποτά την ημέρα για τους άνδρες και ένα για τις γυναίκες), επίσης, μειώνει την αρτηριακή πίεση σε αυτούς που κάνουν κατάχρηση.
• Σωματική άσκηση: Καθημερινή σωματική άσκηση τουλάχιστον 30 λεπτά μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση κατά 4-5 mmHg. Είναι σημαντικό να είναι τακτική η σωματική άσκηση, διότι η διακοπή της μπορεί να αυξήσει πολύ τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης. Αν κάποιος έχει προϋπέρταση, μπορεί να μην εξελιχθεί σε υπέρταση με την τακτική σωματική άσκηση. Τρόποι άσκησης είναι το βάδισμα, το τρέξιμο, το ποδήλατο, το κολύμπι και ο χορός. Επίσης, η σωματική άσκηση προκαλεί μείωση και του stress. Η ευεργετική επίδραση μίας ώρας σωματικής άσκησης (προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου) ισοδυναμεί με αυτήν που προκύπτει ύστερα από ψυχανάλυση και ψυχοθεραπεία ωρών.
• Διακοπή καπνίσματος: Το ενεργητικό ή παθητικό κάπνισμα βλάπτει με πολλούς τρόπους την υγεία. Επιπλέον, η νικοτίνη αυξάνει την αρτηριακή πίεση. Κάθε φορά που εισπνέουμε καπνό με οποιονδήποτε τρόπο (τσιγάρο, πούρο, πίπα) η αρτηριακή πίεση αυξάνεται. Γι’ αυτό η αποφυγή κάθε μορφής καπνίσματος είναι σημαντική στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. Η διακοπή του καπνίσματος αποτελεί τον πρώτο στόχο στους υπερτασικούς καπνιστές, αφού το κάπνισμα είναι εξίσου σημαντικός και σε μερικές περιπτώσεις σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για θάνατο, έμφραγμα, εγκεφαλικό ή άλλο καρδιαγγειακό επεισόδιο σε σύγκριση με την υπέρταση.
• Περιορισμός στην κατανάλωση καφέ: Οι επιδράσεις της καφεΐνης στην υπέρταση ακόμα είναι υπό διερεύνηση. Μετά την κατανάλωση καφέ, παρατηρείται μικρή παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Δεν είναι γνωστό αν ο καφές αυξάνει συνεχώς την αρτηριακή πίεση, ωστόσο συστήνεται να μην καταναλώνουμε περισσότερα από 2-3 φλιτζάνια την ημέρα, δηλαδή όχι πάνω από 200 gr καφεΐνης την ημέρα.
• Καλύτερη διαχείριση του stress: Το stress είναι αναπόφευκτο στη ζωή. Οταν το διαχειριζόμαστε σωστά και είναι ελεγχόμενο, μας βοηθά. Οταν είναι χρόνιο και ανεξέλεγκτο, μας φθείρει και, μεταξύ άλλων, αυξάνει την αρτηριακή πίεση. Διαβάζουμε για το stress, ανακαλύπτουμε αυτά που προκαλούν stress και μαθαίνουμε να το διαχειριζόμαστε σωστά. Αν δεν μπορούμε, συμβουλευόμαστε τον γιατρό ή τον ψυχολόγο μας.
• Ελέγχουμε τακτικά την αρτηριακή πίεση: Η αρτηριακή πίεση δεν πρέπει να μετράται μόνο στο ιατρείο ή στο νοσοκομείο, αλλά και στο σπίτι. Ας μην ξεχνάμε το «σύνδρομο της άσπρης μπλούζας». Πολλοί άνθρωποι μόνο με το γεγονός ότι πηγαίνουν στον γιατρό βιώνουν τόση αναστάτωση που η αρτηριακή πίεση αυξάνεται πολύ. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Γι’ αυτό οι μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης στο σπίτι ή με τον γιατρό κάτω από ήρεμες συνθήκες προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες. Η τακτική μέτρηση και η παρακολούθηση των διακυμάνσεων της αρτηριακής πίεσης από τον ίδιο τον ασθενή είναι πολύ χρήσιμες. Αφού μάθει με τη βοήθεια του γιατρού ή του νοσηλευτή να μετράει σωστά την αρτηριακή πίεση, μπορεί να ελέγχει τα αποτελέσματα των ενεργειών του και να λαμβάνει διορθωτικά μέτρα.
• Στήριξη από οικογένεια, φίλους και ομάδες αυτοβοήθειας: Εχει καθοριστική σημασία για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.