Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου «Χώρας» Βόνιτσας.
Στην περιοχή της Βόνιτσας υπάρχουν δύο Ναοί αφιερωμένοι στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ο ένας εξ αυτών βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης , ακριβώς κάτω από το κάστρο και είναι γνωστός με το προσωνύμιο «Παναγία της Χώρας» και είναι χτισμένος πάνω σε παλαιότερο βυζαντινό ναό.190 Έχει σχήμα ελεύθερου σταυρού και στο μέσο υψώνεται τρούλος με ψηλό τύμπανο. Στη βόρεια πλευρά έχει δίλοβο καμπαναριό.191
Στα δυτικά του σώζονται οι τοίχοι νάρθηκα που έχει χτιστεί μεταγενέστερα, η είσοδος γίνεται από δυο θύρες που βρίσκονται στο δυτικό μέρος του σταυρού, ενώ φωτίζεται από λίγα και στενά τοξοτά παράθυρα. 192Ο ναός ήταν πλήρως αγιογραφημένος ωστόσο με την πάροδο των χρόνων μεγάλα τμήματα των τοιχογραφιών κατέπεσαν μαζί με τα επιχρίσματα. Στην κόγχη του διακονικού σώζεται τοιχογραφία του πρωτομάρτυρος Στεφάνου, ενώ στην κόγχη της προθέσεως, ημιτελής για άγνωστη αιτία τοιχογραφία της Άκρας Ταπεινώσεως.193 Στον τρούλο σώζεται ο Παντοκράτωρ με δύο ζώνες προφήτες που κρατούν ειλητάρια και στα σφαιρικά τρίγωνα σώζονται οι τοιχογραφίες των ευαγγελιστών με τα σύμβολά τους. 194 Οι Παλιούρας και Βοκοτόπουλος συμφωνούν στη χρονολόγηση του μνημείου και το εντάσσουν στον 17ο αιώνα ή στις αρχές του 18ου, που χρονολογούνται και οι τοιχογραφίες του.195 Ενδεχομένως, σύμφωνα με την Ελένη Βέη- Σεφερλή, ο ναός της Θεοτόκου (ο αρχικός) που αναφέρεται στις επιστολές του Αποκαύκου, ήταν ο επισκοπικός ναός της 189 Παλιούρας, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, σ. 311-313 190 Κατσαρός, «Προβλήματα», σ. 1518. (παράρτημα του παρόντος , εικόνα 8) 191 Παλιούρας, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, σ. 366 192 Βοκοτόπουλος, «Τρεις σταυρόσχημοι», σ. 103 193 Παλιούρας, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, σ. 366 194 Παλιούρας, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, σ. 366 . Βοκοτόπουλος, «Τρεις σταυρόσχημοι», σ. 105106 195 Παλιούρας, Βυζαντινή Αιτωλοακαρνανία, σ. 366 . Βοκοτόπουλος, «Τρεις σταυρόσχημοι», σ. 107 52 53 Βόνιτσας. Το προσωνύμιο «χώρας» που φέρει, υποδηλώνει πως η περιοχή αυτή ήταν εκείνη την εποχή το επίκεντρο της πόλης. 196 Ο Βασίλειος Κατσαρός αναφέρει σχετικά: «Δεν αποκλείεται η Παναγία της Χώρας, με τη διάταξη μικρού μοναστηριού ή ευκτηρίου να συγκέντρωνε γύρω κτήρια σ΄ ένα συγκρότημα με ειδικό προορισμό. Είναι πιθανό π.χ. να λειτούργησε στα Βυζαντινά χρόνια, μέσα στη ζωή της μικρής πόλης ως μοναστηριακό κοινωφελές ίδρυμα. Αν συνδεθούν οι πηγές με αυτό το μνημείο, γεγονός πολύ πιθανό, τότε ερμηνεύεται και η δραστηριότητα του επισκόπου της Βόνιτσας, ο οποίος φρόντιζε ιδιαίτερα για τη λειτουργία σχολείου – ορφανοτροφείου, έναν τρόφιμο του οποίου γνωρίζουμε από την επιστολογραφία του Ιωάννου Αποκαύκου και του Βονδίτζης Νικολάου »
