Ένα απλό καθάρισμα σε μια αυλή της Νέας Ορλεάνης, κατέληξε σε διεθνή συνεργασία αρχαιολόγων για την επίλυση ενός μυστηρίου. Όλα ξεκίνησαν όταν μια γυναίκα βρήκε στην αυλή της μια ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη του 2ου αιώνα, η οποία όπως αποδείχθηκε, ήταν κλεμμένη για οκτώ δεκαετίες από μουσείο της Ιταλίας.
Η περιέργεια της κατοίκου της περιοχής, οδήγησε σε μια διεθνή συνεργασία, με τη συμμετοχή αρχαιολόγων, ακαδημαϊκών των κλασικών σπουδών και της ομάδας των Εγκλημάτων Τέχνης του FBI.
Η μαρμάρινη πλάκα με τη λατινική επιγραφή, ανακαλύφθηκε πριν από μερικούς μήνες, στην πίσω αυλή ενός ιστορικού σπιτιού στην περιοχή Κάρολτον, πυροδοτώντας μια ασυνήθιστη αλληλουχία γεγονότων που ξεκίνησε από τη Λουιζιάνα και έφτασε μέχρι το αρχαίο λιμάνι της Τσιβιταβέκια, στην Ιταλία.
Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη στο Κάρολτον
Τον Μάρτιο, η ανθρωπολόγος στο πανεπιστήμιο Τουλέιν, Δρ. Daniella Santoro, μαζί με τον άνδρα της, Aaron Lorenz, καθαρίζοντας την αυλή τους, στην οδό Κάρολτον 1106, βρήκαν τυχαία μια επίπεδη πέτρα από μάρμαρο. Η πέτρα είχε χαραγμένη μια επιγραφή στα Λατινικά – τραβώντας αμέσως την προσοχή της Santoro.
Υποψιασμένη πως μπορεί να είναι ταφική πλάκα, επικοινώνησε με τον αρχαιολόγο Δρ. Ryan Gray απ’ το πανεπιστήμιο Τουλέιν. Ο Gray, αρχαιολόγος στη Νέα Ορλεάνη για πάνω από 25 χρόνια, επιβεβαίωσε πως, το σπίτι του ζευγαριού, δεν βρίσκεται πάνω σε κάποιο γνωστό νεκροταφείο.
“Χαρτογραφήσαμε ιστορικούς ταφικούς χώρους, ειδικά εκείνους που συνδέονταν με τις κοινότητες των σκλάβων”, εξήγησε. “Δεν ανήκε σε καμία απ’ αυτές. Το κλειδί, ήταν η επιγραφή”. Έχοντας καταλάβει ότι με τα Λατινικά που ήξερε, δεν μπορούσε να διαβάσει την επιγραφή, ο Gray έστειλε φωτογραφίες του ευρήματος σε συναδέλφους του από την Αυστρία και το πανεπιστήμιο Τουλέιν, τη Δρ. Susann S. Lusnia, καθηγήτρια κλασικών σπουδών, η οποία αναγνώρισε γρήγορα την επιγραφή:
Ήταν μια ρωμαϊκή ταφική αφιέρωση για τον Sextus Congenius Verus, κάποιον ναυτικό που έζησε πριν από περίπου 1.900 χρόνια. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι η Lusnia κατάλαβε πως, η στήλη ταίριαζε απόλυτα μ’ ένα τεχνούργημα που λείπει από το μουσείο της πόλης Τσιβιταβέκια, στην Ιταλία.
Απ’ την αυλή του ζευγαριού στο FBI
Απ’ τη στιγμή που έγινε ξεκάθαρο ότι το τεχνούργημα, είχε κλαπεί ή χαθεί από την Ιταλία, η Santoro μαζί με τη Lusnia οργάνωσαν την επιχείρηση “Ομάδα της Επιτύμβιας Στήλης”. Σε συνεργασία με την ΜΚΟ “Συνασπισμός Αρχαιοτήτων”, η ομάδα επικοινώνησε με το τμήμα Εγκλημάτων Τέχνης του FBΙ με αποστολή τον επαναπατρισμό λεηλατημένων πολιτιστικών αγαθών.
Το FBI ανέλαβε τη φύλαξη της στήλης για να διασφαλίσει την προστασία της μέχρι τον επίσημο επαναπατρισμό της στην Ιταλία. Η επιτύμβια στήλη χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. Αρχικά, ανακαλύφθηκε κοντά στην Τσιβιταβέκια – τη ρωμαϊκή Centumcellae, ένα σημαντικό λιμάνι της αυτοκρατορίας βορειοδυτικά της Ρώμης.
Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η πόλη βομβαρδίστηκε και το μουσείο της σχεδόν καταστράφηκε.
Στο χάος που ακολούθησε, πολλά από τα τεχνουργήματά του εξαφανίστηκαν – ένα από αυτά, ήταν και η επιτύμβια στήλη του Sextus Congenius Verus.
Ιχνηλατώντας το ταξίδι της στήλης
Με τον επαναπατρισμό της στήλης να έχει δρομολογηθεί, το προφανές ερώτημα που προκύπτει είναι:
Πώς κατέληξε η ρωμαϊκή επιτύμβια στήλη σε μια αυλή στη Νέα Ορλεάνη; Σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία, το σπίτι στην οδό Cambronne, για το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, ανήκε στην οικογένεια Simon.
Το 1909, το σπίτι το αγόρασε ο Frank Simon, διευθυντής επιχείρησης υποδηματοποιίας, όπου έμεινε με τη γυναίκα του, Selma και τις κόρες τους μέχρι τον θάνατό του, το 1945. To σπίτι παρέμεινε στην οικογένεια μέχρι το 1991.
Ενθύμιο απ’ τον πόλεμο
Αρχικά, οι ερευνητές υπέθεσαν πως, τη στήλη μπορεί να είχε φέρει μαζί του – για ενθύμιο – κάποιος γείτονας που είχε υπηρετήσει στο Ναυτικό των ΗΠΑ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, τα αρχεία του Μουσείου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου των ΗΠΑ, ανέφεραν πως ο βετεράνος γείτονας είχε υπηρετήσει μόνο στον Ειρηνικό – όχι στην Μεσόγειο.
Η μεταγενέστερη έρευνα της Lusnia ήταν που αποκάλυψε περισσότερα στοιχεία. Ενώ μέχρι το 1970, το μουσείο της Τσιβιταβέκια παρέμενε κλειστό, o κατάλογος του 1954, ανέφερε τη χαμένη επιγραφή μόνο βάσει της προγενέστερης καταγραφής.
Από εκεί επιβεβαιώνεται πως, το τεχνούργημα μάλλον χάθηκε στη διάρκεια ή αμέσως μετά τον πόλεμο. Σύμφωνα με τα αρχείο του στρατού των ΗΠΑ, η 34η μεραρχία του πέμπτου στρατού, μετά την απελευθέρωση της Ρώμης, το 1944 πέρασε από την Τσιβιταβέκια.
Μπορεί κάποιος Αμερικανός στρατιώτης, χωρίς να έχει ιδέα για τη σημασία του τεχνουργήματος, να το πήρε μαζί του για ενθύμιο – μια αρκετά συνηθισμένη, αν και παράνομη πρακτική της περιόδου.
Επιστρέφοντας ένα κομμάτι της ρωμαϊκής ιστορίας
Σήμερα, η επιτύμβια στήλη φυλάσσεται από προσωπικό του FBI και σύντομα θα πάρει τον δρόμο της επιστροφής στο Μουσείο της πόλης Τσιβιταβέκια, όπου οι έφοροι θα την υποδεχτούν με εορτασμούς. “Είναι μια σπάνια περίπτωση της περιέργειας μια κατοίκου που οδήγησε στην ανακάλυψη ενός αρχαίου τεχνουργήματος”, σημείωσε ο Gray.
“Μπορεί ποτέ να μην μάθουμε ποιος ακριβώς το έφερε εδώ, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι θα επιστρέψει εκεί που ανήκει”. Μετά από σχεδόν 80 χρόνια απουσίας, το προσωπικό του μουσείου στην Ιταλία, ετοιμάζεται να υποδεχτεί και πάλι την επιτύμβια στήλη, χαρακτηρίζοντας την ανακάλυψη “θρίαμβο της συνεργασίας ανάμεσα σε ακαδημαϊκούς, πολίτες και αστυνομία”.
Όσο για τη Νέα Ορλεάνη, το εύρημα θυμίζει στους κατοίκους ότι, ακόμη και σε μια πόλη με στρώματα αιώνων της δικής της ιστορίας, κάτω από το έδαφός της, μπορεί να κρύβονται ακόμη και διεθνείς ιστορίες – ακόμη και σε μια αυλή.
