Το ένα ρεκόρ μετά το άλλο σπάει την τελευταία πενταετία η χώρα μας στη δωρεά οργάνων, με τον αριθμό των δοτών να ανέρχεται πλέον σε 13 ανά εκατομμύριο πληθυσμού, όταν έως το 2021 ήταν 4,5-6 ανά εκατομμύριο.

Ταυτοχρόνως, αυξάνονται και οι πολίτες που εγγράφονται στο Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων Δοτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τον περασμένο Οκτώβριο εντάχθηκαν στο Μητρώο 20.000 νέοι εθελοντές, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα του Υπουργείου Υγείας, που απέστειλε μαζικά αυτοματοποιημένο SMS ή email με πρόσκληση για ένταξη στο Μητρώο.

Τις επισημάνσεις αυτές έκανε ο πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων Γιώργος Παπαθεοδωρίδης, καθηγητής Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας ΕΚΠΑ, μιλώντας στο Πρακτορείο FM. Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξής του.

Ερ: Γιατί τα πράγματα πάνε τόσο καλά στις μεταμοσχεύσεις οργάνων τα τελευταία χρόνια;

Απ: Γιατί έχουμε προσεγγίσει συστηματικά το πρόβλημα, με προσπάθειες σε πάρα πολλά επίπεδα. Ταυτοχρόνως η Πολιτεία είναι κοντά και στηρίζει ουσιαστικά αυτές τις προσπάθειες. Ξεκινήσαμε κατανοώντας την κακή στη θέση που βρισκόταν η χώρα μας στις μεταμοσχεύσεις οργάνων, μελετήσαμε επιτυχημένα μοντέλα του εξωτερικού, αποκτήσαμε συμμάχους με πιο γνωστό το Ίδρυμα Ωνάση.

Έγινε ένα εθνικό σχέδιο με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Ωνάση και από Επιτροπή διεθνών εμπειρογνωμόνων, με επικεφαλής του καθηγητές Μόσιαλο και Παπαλόη. Δημιουργήθηκαν εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία ενημερώνουν τον κόσμο κυρίως με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Ωνάση.

Έχουν γίνει τεράστιες προσπάθειες να αυξηθεί η ενημέρωση του κοινού και ειδικά των εργαζομένων στο χώρο της Υγείας, οι οποίοι παίζουν κομβικό ρόλο. Έχουν επίσης γίνει τεράστιες προσπάθειες να γίνουν τα νοσοκομεία μας φιλικά στη δωρεά οργάνων.

Επίσης, υπάρχει ένα μεγάλο πρόγραμμα ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ μέσω του οποίου αρχίζει τώρα η πλήρης ψηφιοποίηση και μηχανοργάνωση όλων των συστημάτων μεταμόσχευσης. Πιστεύουμε ότι η ψηφιοποίηση θα συμβάλλει θετικά στη μεταμόσχευση οργάνων.

Επιπλέον, με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Ωνάση αρχίσαμε το 2022 έναν θεσμό που δεν υπήρχε, τους τοπικούς συντονιστές μεταμοσχεύσεων. Έτσι, τοποθετήσαμε τους επτά πρώτους συντονιστές  σε ισάριθμα νοσοκομεία με μεγάλες ΜΕΘ.

Ερ: Σε όποια συστήματα υγείας υπάρχουν τοπικοί συντονιστές, έχει διαπιστωθεί ότι αυξάνονται σημαντικά οι μεταμοσχεύσεις. Τι δείχνουν τα δικά σας δεδομένα;

Απ: Στα νοσοκομεία όπου τοποθετήθηκαν οι επτά συντονιστές μεταμοσχεύσεων, υπερδιπλασιάσθηκαν οι δότες. Πλέον με χρηματοδότηση του υπουργείου Υγείας, έχουμε 20 που καλύπτουν τουλάχιστον 20 νοσοκομεία. Κάποιοι καλύπτουν περισσότερα από ένα. Νομίζω ότι σε αυτή τη φάση είναι επαρκής αριθμός, αρκεί να είναι κατάλληλοι. Άλλωστε τους αξιολογούμε συνεχώς.

Ερ: Πού βρισκόμαστε στη δωρεά οργάνων σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες;

Απ: Αρχίζουμε σταδιακά να πλησιάζουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πριν από το 2021 είχαμε συνήθως 4,5-6 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Το 2025 ξεπεράσαμε τους 13. Ευελπιστώ σε δύο-τρεις χρονιές από τώρα να φτάσουμε τους 20 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Να μείνουμε εκεί και λίγο πιο πάνω και αυτό να μην είναι είδηση, αλλά η καθημερινότητά μας.

Ερ: Που υστερούμε και τι χρειάζεται να αλλάξει για να σωθούν περισσότερες ζωές;

Απ: Υστερούσαμε στην οργάνωση την οποία όπως είπα τη βελτιώνουμε. Δεν θα μπορέσουμε να «πετάξουμε» ξαφνικά από τους 5 δότες στους 20 ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Σταδιακά προσπαθούμε να ενισχυθούμε συνολικά, συμπεριλαμβανομένων των μεταμοσχευτικών μονάδων αλλά και των νοσοκομείων που τις φιλοξενούν, ώστε να αξιοποιούνται και οι δότες.

Ερ: Πόσοι έχουν εγγραφεί μέχρι στιγμής στο Εθνικό Μητρώο Υποψηφίων Δοτών;

Απ: Από τον Οκτώβριο έχουν εγγραφεί 20.000 άτομα και ετοιμαζόμαστε για νέα αποστολή ηλεκτρονικών μηνυμάτων. Υπήρξε ένα μεγάλο άλμα στις εγγραφές όταν εστάλη στις αρχές Οκτωβρίου από την ΗΔΙΚΑ το αυτοματοποιημένο e-mail ή sms, που έγινε με πρωτοβουλία του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη. Τότε γράφτηκαν μαζικά πάνω από 15.000 δότες σε μία βδομάδα. Πριν από αυτό είχαμε μόλις 200 εγγραφές στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα.

Ερ: Σε τι επίπεδο βρίσκεται η άρνηση των συγγενών για τη δωρεά οργάνων; Πόσο απέχει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο;

Απ: Βρίσκεται κοντά στο μέσο ευρωπαϊκό όρο, γύρω στο 25%. Η άρνηση ήταν γύρω στο 35%, όταν άρχισε η προσπάθεια να βελτιώσουμε τα πράγματα στη χώρα μας. Έχει μειωθεί κατά 10%. Νομίζω ότι σε καμία χώρα δεν μπορεί να πέσει κάτω από 15-20%.

Ερ: Τι να περιμένουμε το 2026; Τι αλλάζει στο τοπίο των μεταμοσχεύσεων με το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο;

Απ: Ευελπιστώ ότι τη νέα χρονιά θα έχουμε περαιτέρω αύξηση στη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις, όπως είχαμε και το 2025. Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο είναι εντυπωσιακό κτιριακά, σε εξοπλισμό και σε ανθρώπινο δυναμικό. Είναι επίσης  σύγχρονο στην οργάνωσή του.

Εκτός από τις μεταμοσχεύσεις καρδιάς και πνεύμονα που ήδη γίνονται, το νέο Ωνάσειο θα προσφέρει όχι μόνο σε αριθμούς, αλλά σε εξειδικευμένες μεταμοσχεύσεις. Ήδη άρχισαν να γίνονται κάποιες μεταμοσχεύσεις νεφρών σε μικρά παιδιά, που μέχρι πρόσφατα δεν εκτελούνταν στην Ελλάδα.

Ελπίζουμε να αρχίσουν σύντομα και μεταμοσχεύσεις ήπατος για παιδιά, καθώς μέχρι τώρα όλα τα παιδιά φεύγουν στην Ιταλία. Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο θα καλύψει και ειδικές ανάγκες που δεν καλύπτονται στη χώρα μας.

Ερ: Πόσοι ασθενείς βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε λίστα αναμονής και για ποια όργανα;

Απ: Περίπου 1.250 συνολικά. Είναι 1.150 για νεφρό, 50-55 για ήπαρ, 20-25 για μεταμόσχευση καρδιάς και γύρω στους 20 για πνεύμονα. Η μεγαλύτερη έλλειψη και η μεγαλύτερη αναμονή είναι για τους νεφρούς.

Ερ: Πόσες ζωές χάνονται κάθε χρόνο επειδή δεν βρίσκεται μόσχευμα εγκαίρως;

Απ: Σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση του ΕΟΜ, για το 2024 οι υποψήφιοι για μεταμόσχευση ήπατος, καρδιάς και πνευμόνων είχαν μία θνητότητα γύρω στο 10-20%. Όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά διεθνώς.

Ερ: Θεωρείτε επαρκές το ισχύον νομικό πλαίσιο για τις μεταμοσχεύσεις.

Απ: Το ισχύον νομικό πλαίσιο για τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις είναι αρκετά καλό. Ο νόμος είναι καινούργιος (του 2023), άρα δεν νομίζω ότι το πρόβλημά μας είναι το νομικό πλαίσιο. Πάντα μπορεί να προκύπτουν στην πορεία μικροθέματα, αλλά δεν είναι κάτι σημαντικό. Το σημαντικό είναι να συνεχίσουμε την οργανωμένη προσπάθεια για να έχουμε καλύτερες αποδόσεις.

Ερ: Υπάρχουν κενά ή γκρίζες ζώνες που πρέπει να αλλάξουν;

Απ: Πάντα υπάρχουν γκρίζες ζώνες. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι ποιος δικαιούται μεταμόσχευση στη χώρα μας. Κάποιος, λ.χ., που βρίσκεται στη χώρα μας, νόμιμα ή παράνομα, δικαιούται ένα μόσχευμα εάν του συμβεί κάτι; Η μεταμόσχευση δεν είναι μία απλή ιατρική πράξη. Είναι μία ιατρική πράξη με σύνορα.

Πάρα πολλές χώρες του κόσμου δεν δίνουν μοσχεύματα σε ξένους υπηκόους ή σε άτομα που είναι εκεί για λίγα χρόνια. Υπάρχουν περιορισμοί, διότι τα μοσχεύματα παντού λείπουν και σε όλο τον κόσμο χάνονται ζωές, επειδή δεν ανευρίσκονται εγκαίρως. Άρα κάθε χώρα έχει και ηθική και νομική υποχρέωση να φροντίζει κατά κύριο λόγο να βρίσκει μοσχεύματα για τους κατοίκους της.

Ερ: Τι πιστεύετε ότι πρέπει να αλλάξει στη χώρα μας;

Απ: Έχουμε κάνει μία πρόταση στο υπουργείο Υγείας για να αποσαφηνιστεί το ποιος δικαιούται, γιατί δεν είναι απόλυτα αποσαφηνισμένο. Ωστόσο, το πρόβλημα θα πρέπει να τονίσουμε δεν είναι ελληνικό, αλλά διεθνές.

Ερ: Είναι συχνές αυτές οι περιπτώσεις;

Απ: Όχι δεν είναι συχνές. Το πρόβλημα κυρίως εντοπίζεται σε μη Έλληνες που είναι από χώρες, οι οποίες δεν έχουν μεταμοσχευτικά προγράμματα.

Ερ: Πώς διασφαλίζεται η απόλυτη διαφάνεια στη διαχείριση των μοσχευμάτων;

Απ: Μέσω του ΕΟΜ. Όλοι οι λήπτες δηλώνονται στον ΕΟΜ. Για όλα τα όργανα, υπάρχουν κριτήρια προτεραιοποίησης. Και όταν βρεθεί ένα μόσχευμα, βγαίνει η λίστα προτεραιοποίησης από τον Οργανισμό, κοινοποιείται στα κέντρα και με βάση αυτή γίνονται οι διαδικασίες.

Ερ: Έχουν υπάρξει καταγγελίες για κακή διαχείριση;

Απ: Όχι, απ’ όσο θυμάμαι δεν έχει υπάρξει καταγγελία.

Ερ: Ποια νοσοκομεία πρωταγωνιστούν στη δωρεά οργάνων;

Απ: Το Λαϊκό Νοσοκομείο είναι το πιο μεγάλο στη μεταμόσχευση νεφρού, με διαφορά από όλα τα υπόλοιπα. Είναι επίσης ισότιμο πλέον στη μεταμόσχευση ήπατος με το Ιπποκράτειο της Θεσσαλονίκης.

Το Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκης είναι το πιο παλαιό στις μεταμοσχεύσεις ήπατος και κάνει και μεταμοσχεύσεις νεφρού. Ο Ευαγγελισμός κάνει μεταμόσχευση νεφρού, το ίδιο και τα πανεπιστημιακά νοσοκομεία της Πάτρας και των Ιωαννίνων.

Και το Ωνάσειο που προς το παρόν κάνει μεταμόσχευση καρδιάς ή και πνευμόνων (στους πνεύμονες σε συνεργασία με το Αττικόν) και άρχισε το 2025 μεταμοσχεύσεις νεφρού σε παιδιά.

Ερ: Τι θα λέγατε σε έναν άνθρωπο που δεν έχει αποφασίσει αν θέλει να γίνει δότης;

Απ: Δεν έχουμε κανένα λόγο να μην γίνουμε δότες. Όταν κάνεις μία δήλωση, δεν γίνεσαι δότης. Δήλωση κάνεις. Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα γίνεις ποτέ δότης, γιατί ο περισσότερος κόσμος δεν θα φύγει από τη ζωή με τέτοιου τύπου θάνατο που θα μπορούσε δυνητικά να είναι δότης. Οι δηλώσεις είναι δηλώσεις προθέσεων. Δείχνουμε απλώς την πρόθεσή μας ότι στηρίζουμε τη δωρεά οργάνων και τη μεταμόσχευση.