Όσοι ασχολούνται με χειμερινά σπορ καλούνται συχνά να αντιμετωπίσουν όχι μόνο τους συνήθεις κινδύνους που σχετίζονται με τη σωματική δραστηριότητα, αλλά να διαχειριστούν και τους πρόσθετους κινδύνους που δημιουργεί το κρύο, ο πάγος, ο βαρύς εξοπλισμός και η ταχύτητα στις πλαγιές.

Η επικίνδυνη φύση αυτών των αθλημάτων και οι ψυχρές συνθήκες μπορούν να γίνουν αιτία τραυματισμών, να επιτείνουν τον πόνο και να παρατείνουν τον χρόνο αποκατάστασης. Η κατανόησή τους είναι ζωτικής σημασίας για την προστασία του μυοσκελετικού συστήματος.

«Το κρύο από μόνο του δεν προκαλεί άμεσα τραυματισμούς αλλά έμμεσα. Γίνεται αιτία δυσκαμψίας αρθρώσεων, τενόντων συνδέσμων και μυών. Και όταν οι μύες είναι κρύοι, συστέλλονται πιο αργά, η δύναμή τους μειώνεται, και η προσπάθεια εκτέλεσης της κίνησης αυξάνεται, ενώ μετά από ένα χτύπημα ασκείται πρόσθετη πίεση στην τραυματισμένη περιοχή. Επίσης, μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα και να κάνει εντονότερο τον πόνο μετά από έναν τραυματισμό. Η παγωνιά συστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία και μειώνει τη ροή του αίματος στο σημείο που έχει τραυματιστεί, επιβραδύνοντας την ανάρρωση. Ευαισθητοποιεί δε τις νευρικές απολήξεις και έτσι ο τραυματίας αισθάνεται εντονότερο τον πόνο απ’ ότι θα τον ένιωθε υπό θερμότερες κλιματικές συνθήκες», εξηγούν οι Ορθοπαιδικοί Χειρουργοί δρ Παναγιώτης Πάντος, δρ Βασίλειος Σακελλαρίου και δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, επιστημονικοί υπεύθυνοι του τμήματος Osteon Pro της Osteon Orthopedic & Spine Clinic.

Σκι και snowboarding: Ο κίνδυνος τραυματισμού

Τα δύο δημοφιλέστερα χειμερινά σπορ είναι το αλπικό σκι και το snowboarding. Οι τραυματισμοί που προκύπτουν από αυτά είναι το αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης εσωτερικών παραγόντων κινδύνου, όπως η ηλικία, το φύλο και το επίπεδο δεξιοτήτων, καθώς και εξωτερικών παραγόντων κινδύνου, όπως το κρύο στο περιβάλλον αλλά και ο εξοπλισμός. Εξαιτίας τους τα τμήματα επειγόντων περιστατικών κατακλύζονται από τραυματίες.

Οι έμπειροι σκιέρ και snowboarders είναι πιο πιθανό να υποστούν τραυματισμό που προκύπτει από άλματα, ενώ οι τυχαίες πτώσεις είναι η πιο συχνή αιτία τραυματισμού στους ερασιτέχνες.

Οι τραυματισμοί των κάτω άκρων είναι οι συχνότεροι. Τα γόνατα των σκιέρ, των παγοδρόμων και των αθλητών του καλλιτεχνικού πατινάζ υφίστανται τους περισσότερους, λόγω των πολλών στροφών και του κινδύνου πτώσης με το γόνατο.

Οι ρήξεις του έσω πλάγιου συνδέσμου και των πρόσθιων και οπίσθιων χιαστών είναι οι συχνότεροι και προκύπτουν από την ξαφνική στροφή των γονάτων χωρίς ταυτόχρονη στροφή των πελμάτων. Άλλες συχνές αιτίες είναι η πτώση προς τα πίσω και η σύγκρουση με άλλον αθλητή. Εξίσου πιθανή είναι η ρήξη μηνίσκου, λόγω ξαφνικών στροφών ή στριψίματος, αδέξιας ολίσθησης ή προσγείωσης με υπερβολική πίεση στα γόνατα.

Ο αστράγαλος είναι επίσης επιρρεπής σε τραυματισμούς. Διαστρέμματα και κατάγματα είναι συνηθισμένα στα χειμερινά αθλήματα, ιδίως στο snowboarding, εξαιτίας των επαναλαμβανόμενων στροφών της άρθρωσης αυτής.

Βάσει συχνότητας, τους τραυματισμούς στα κάτω άκρα ακολουθούν οι τραυματισμοί στα άνω άκρα. Το χιόνι και ο πάγος αποτελούν ολισθηρές επιφάνειες και οι πτώσεις είναι αναμενόμενες. Το εξάρθρημα του ώμου είναι πολύ πιθανόν όταν ο αθλητής προτάσσει το χέρι του για να μειώσει τις επιπτώσεις μιας πτώσης ή όταν προσγειώνεται στο χέρι του. Από πτώση, εξάρθρωση ή επαναλαμβανόμενη καταπόνηση μπορεί να προκύψει και ρήξη του στροφικού πετάλου του ώμου.

Ένας συνηθισμένος τραυματισμός είναι και η ρήξη στον ωλένιο πλάγιο σύνδεσμο. Γνωστός ως «αντίχειρας του σκιέρ», συμβαίνει συχνά κατά την πτώση με το λουρί του μπαστουνιού του σκι περασμένο στον καρπό.

Τι πρέπει να κάνουν οι αθλητές

Για να μετριαστούν οι επιπτώσεις από το κρύο στους αθλητικούς τραυματισμούς, οι αθλητές θα πρέπει να:

• Μην παραλείπουν την προθέρμανση, γιατί βοηθά στην αύξηση της ροής του αίματος, στη χαλάρωση των μυών και στη βελτίωση της ευλυγισίας των αρθρώσεων.
• Να χρησιμοποιούν κατάλληλο εξοπλισμό. Η χρήση κατάλληλων ενδυμάτων και προστατευτικού εξοπλισμού είναι απαραίτητη για την πρόληψη τραυματισμών και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων του κρύου καιρού.
• Να ενυδατώνονται, γιατί η αφυδάτωση επηρεάζει αρνητικά τη μυϊκή λειτουργία και αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμού.

Επαγγελματίες Αθλητές

Οι επαγγελματίες σκιέρ και snowboarders διατρέχουν επίσης σημαντικό κίνδυνο τραυματισμών. Παρότι έμπειροι, ο κίνδυνος θεωρείται μέρος της ζωής τους, δεδομένου ότι προσπαθούν πάντα να ξεπεράσουν τα όριά τους. Πολλές φορές θέτουν την υγεία τους τους σε κίνδυνο για να αγωνιστούν και να κατακτήσουν μια θέση στο βάθρο.

Ανασκοπήσεις μελετών που έχουν πραγματοποιηθεί για το θέμα έχουν αποκαλύψει ότι οι τραυματισμοί τους δεν διαφέρουν από εκείνους που παθαίνουν οι ερασιτέχνες. Ενίοτε διαφέρουν στη συχνότητα που προκύπτουν.

Μια εξ αυτών που περιέλαβε 22 μελέτες στις οποίες συμμετείχαν περισσότεροι από 12.000 επαγγελματίες σκιέρ και snowboarders έδειξε ότι τα κάτω άκρα είχαν την υψηλότερη συχνότητα τραυματισμών ακολουθούμενοι από τους τραυματισμούς  των άνω άκρων, του κορμού και της κεφαλής. Ο αυχένας επίσης περιλαμβάνεται στους τραυματισμούς, αφού μια ξαφνική πτώση -είτε προς τα πίσω, είτε προς τα εμπρός είτε προς τα πλάγια- μπορεί να προκαλέσει ξαφνική και βίαιη κάμψη του προς μία κατεύθυνση, καταπονώντας τους μύες, τους συνδέσμους και τους μαλακούς ιστούς του, με αποτέλεσμα ήπια δυσκαμψία έως σοβαρές μυϊκές ρήξεις.

Από διάφορες μελέτες διαπιστώθηκε ότι η συχνότητα εμφάνισης τραυματισμών κατά την προπόνηση ήταν υψηλότερη και οι άνδρες υπέστησαν τους περισσότερους συγκριτικά με τις γυναίκες.

«Ένας τραυματισμός έχει μεγάλο αντίκτυπο σε έναν αθλητή υψηλού επιπέδου, καθώς μπορεί να υποχρεωθεί εξαιτίας αυτού να εγκαταλείψει την καριέρα του. Επομένως, πρέπει να εστιάζει κυρίως στην πρόληψή του. 

Κορυφαία επιλογή είναι η ένταξη σε μια πολυεπιστημονική ομάδα, όπου εξειδικευμένοι ορθοπαιδικοί συμβουλεύουν σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες τραυματισμού, αξιολογώντας τη μυοσκελετική κατάστασή του, διαγιγνώσκοντας τις αδυναμίες του μέσω ειδικής εργομετρικής και εμβιομηχανικής ανάλυσης, παρέχοντας στοχευμένο προπονητικό πλάνο και προγράμματα αποθεραπείας για τη μείωση του μυϊκού φορτίου αλλά και διάγνωση και θεραπεία με εξειδικευμένα πρωτόκολλα και state-of-the-art εξοπλισμό. Με τον τρόπο αυτόν μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος τραυματισμού, όπως και ο χρόνος επιστροφής στις χιονοδρομικές πίστες χωρίς να μειωθούν οι επιδόσεις και χωρίς να κλονιστεί η μακροζωία της καριέρας του», καταλήγουν οι εξειδικευμένοι ορθοπαιδικοί στις αθλητικές κακώσεις κ.κ. Πάντος, Σακελλαρίου και Σταραντζής.