Η μηνιγγίτιδα είναι φλεγμονή των μεμβρανών (μηνίγγων) που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, προκαλείται κυρίως από λοίμωξη από διάφορα βακτήρια, ιούς, μύκητες και παράσιτα, ενώ χαρακτηρίζεται από συμπτώματα όπως πυρετός, έντονος πονοκέφαλος και δυσκαμψία αυχένα.

Η μηνιγγίτιδα μεταδίδεται από διαφορετικές οδούς, ανάλογα με το αίτιο

• Ο μηνιγγιτιδόκοκκος είναι ένα μικρόβιο το οποίο υπάρχει φυσιολογικά στον φάρυγγα και μεταδίδεται με τον βήχα, το πτέρνισμα και την άμεση παρατεταμένη επαφή. Ο μηνιγγιτιδόκοκκος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος και δεν επιβιώνει στο περιβάλλον. Το ποσοστό των ασυμπτωματικών φορέων ανέρχεται στο 10% του πληθυσμού.
• Ο εντεροϊός, ο πιο συχνός αιτιολογικός παράγοντας, της ιογενούς μηνιγγίτιδας, μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της κοπρανοστοματικής οδού. Ο εντεροιός μπορεί να μεταδοθεί και μέσω των αναπνευστικών εκκρίσεων (σάλιο, πτύλεα ή ρινικές εκκρίσεις) του μολυσμένου ατόμου. Άλλοι ιοί, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν μηνιγγίτιδα όπως ο ιός της παρωτίτιδας και της ανεμευλογιάς, μεταδίδονται επίσης με άμεση ή έμμεση επαφή με τις εκκρίσεις του πάσχοντα.

Η πιο συχνή επικίνδυνη μορφή είναι η βακτηριακή μηνιγγίτιδα. Μπορεί να αποδειχθεί μοιραία εντός 24 ωρών. Για την αντιμετώπισή της είναι απαραίτητη η νοσηλεία στο νοσοκομείο, σύμφωνα με ειδικούς από το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS). Στη διάρκεια της νοσηλείας οι ασθενείς θα υποβληθούν σε θεραπεία, που συμπεριλαμβάνει χορήγηση αντιβιοτικών και υγρών από τη φλέβα και μάσκα οξυγόνου.

Αντιθέτως, η ιογενής μηνιγγίτιδα συχνά δεν απαιτεί νοσηλεία. Υποχωρεί μόνη της σε 7-10 ημέρες, με τον ασθενή να παραμένει σε πολλές περιπτώσεις σπίτι του. Πρέπει όμως να ξεκουράζεται και να παίρνει παυσίπονα και φάρμακα κατά της ναυτίας. Η ιογενής μηνιγγίτιδα σπανίως προκαλεί μακροχρόνια προβλήματα.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ηλικία του ασθενούς, από το αίτιο και γενικά διαφοροποιούνται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η ασθένεια μπορεί να προχωρήσει σε μια ή δύο ημέρες , αλλά μπορεί να εξελιχτεί  και πάρα πολύ γρήγορα ,μερικές φορές σε λίγες ώρες, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις η  μηνιγγίτιδα μπορεί να είναι ασυμπτωματική.

Συνήθως, ανεξάρτητα από τον τύπο της, η μηνιγγίτιδα  μιμείται συμπτώματα γρίππης δηλ.

• υψηλό πυρετό
• κεφαλαλγία
• φωτοφοβία
• πόνο στις αρθρώσεις
• υπνηλία
• απώλεια όρεξης
• έμετος, διάρροια

Πιο ειδικά συμπτώματα όμως είναι η αυχενική δυσκαμψία (>50%) και το εξάνθημα.

Βακτηριακή μηνιγγίτιδα

Πρόκειται, όπως προαναφέρθηκε, για την  επικίνδυνη μορφή της νόσου Τα μικρόβια που προκαλούν συχνότερα τη βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι τέσσερα, σύμφωνα με τον ΠΟΥ:

• Ο μηνιγγιτιδόκοκκος (Neisseria meningitidis)
• Ο πνευμονιόκοκκος (στρεπτόκοκκος της πνευμονίας)
• Ο αιμόφιλος της ινφλουέντσας
• Ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Β (Streptococcus agalactiae)

Τα βακτήρια αυτά ευθύνονται για περισσότερους από τους μισούς θανάτους λόγω μηνιγγίτιδας που καταγράφονται σε όλο τον κόσμο. Προκαλούν επίσης άλλες σοβαρές ασθένειες, όπως η σήψη και η πνευμονία.

Πώς εκδηλώνεται

Η πιο συχνή σοβαρή μηνιγγίτιδα είναι αυτή από μηνιγγιτιδόκοκκο. Στην αρχή θυμίζει βαριά γρίπη ή άλλη ίωση, καθώς προκαλεί πυρετό, έμετο, πόνους στο σώμα, γενικευμένη κόπωση και πονοκεφάλους. Ωστόσο ο ασθενής με μηνιγγίτιδα ή/και σήψη (σηψαιμία) εξαιτίας του μηνιγγιτιδόκοκκου θα παρουσιάσει επιδείνωση μέσα σε λίγες ώρες.

Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να ελέγχουμε τακτικά όποιον είναι άρρωστος. Αν δούμε γρήγορη επιδείνωση, πρέπει αμέσως να ζητήσουμε ιατρική βοήθεια.

άλλα συμπτώματα στα οποία πρέπει να δίνουμε βάση

• κρύα χέρια ή πόδια
• έντονοι πόνοι στα άκρα
• χλωμό και κηλιδωμένο δέρμα

Αυτά τα συμπτώματα τείνουν να εμφανίζονται νωρίς στην πορεία της λοίμωξης.

Η μηνιγγίτιδα προκαλεί επίσης εξάνθημα στο δέρμα, το οποίο δεν «σβήνει» όταν το πιέσουμε με το πλάι ενός διαφανούς γυάλινου ποτηριού. Ωστόσο το εξάνθημα αυτό εμφανίζεται πιο αργά στην πορεία της λοίμωξης. Το ίδιο και η σύγχυση, το ντελίριο ή η υπνηλία που αναπτύσσουν οι ασθενείς. Αν δείτε τέτοιου είδους συμπτώματα, ζητήστε αμέσως ιατρική βοήθεια.

Τι να κάνετε

Τα προαναφερθέντα συμπτώματα δεν εμφανίζονται όλα μαζί. Μπορεί να εκδηλωθούν μερικά και με οποιαδήποτε σειρά. Μπορεί επίσης να υπάρχουν διάφορα και από τις δύο νόσους. Ωστόσο όποιος πάσχει από μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη συνήθως αρρωσταίνει βαριά μέσα σε λίγες ώρες. Επομένως καλέστε αμέσως τον γιατρό, εάν έχετε αμφιβολία ή σας ανησυχεί κάτι.

Αν τα συμπτώματα επιδεινώνονται, πάλι πρέπει να μιλήσετε με τον γιατρό σας. Η άμεση θεραπεία μπορεί να είναι σωτήρια, τονίζει η UKHSA.

Οι ασθενείς με  βακτηριακή λοίμωξη συνήθως αναρρώνουν πλήρως, εφ’ όσον διαγνωστούν εγκαίρως. Μερικοί από αυτούς όμως απομένουν με σοβαρά μακροχρόνια προβλήματα, όπως:

• Μερική ή πλήρη απώλεια ακοής ή όρασης
• Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης
• Επιληπτικούς σπασμούς
• Διαταραχές συντονισμού των κινήσεων, κινητικότητας, ισορροπίας
• Απώλεια άκρων (μπορεί να χρειαστούν ακρωτηριασμό)

Μηνιγγίτιδα και σήψη

Η μηνιγγίτιδα και η σήψη (ή σηψαιμία) είναι δύο διαφορετικές αλλά συχνά συνδεόμενες καταστάσεις που μπορεί να προκληθούν από τα ίδια παθογόνα, κυρίως από βακτήρια όπως ο μηνιγγιτιδόκοκκος.

Ποια είναι η σχέση τους:

• Κοινό αίτιο: Ο μηνιγγιτιδόκοκκος μπορεί να προκαλέσει μηνιγγίτιδα, δηλαδή φλεγμονή των μηνίγγων (των μεμβρανών που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό), αλλά και σήψη, δηλαδή γενικευμένη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού όταν το βακτήριο περάσει στο αίμα.
• Μπορούν να συνυπάρχουν: Σε αρκετές περιπτώσεις, η μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει και τις δύο καταστάσεις ταυτόχρονα, κάτι που κάνει την κλινική εικόνα ιδιαίτερα επικίνδυνη και απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση.
• Η σήψη μπορεί να είναι ταχύτερη και πιο ύπουλη: Ειδικά η μηνιγγιτιδοκοκκική σήψη μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα, με σημαντικά ποσοστά θνητότητας, ακόμα και μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Ποια είναι τα μέτρα πρόληψης;

Ο εμβολιασμός αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης. Όσον αφορά στην βακτηριακή μηνιγγίτιδα, τα εμβόλια που κυκλοφορούν δεν καλύπτουν όλα τα βακτήρια που προκαλούν μηνιγγίτιδα. Αποτελεσματικά εμβόλια (κατά της μηνιγγίτιδας) κυκλοφορούν για τον μηνιγγιτιδόκοκκο (στελέχη A, C, Υκαι W135), τον πνευμονιόκοκκο και τον αιμόφιλο τύπου b.

Στην περίπτωση του μηνιγγιτιδόκοκκου το βακτήριο μεταδίδεται μετά από στενή και παρατεταμένη επαφή με τον πάσχοντα. Σε αυτήν την περίπτωση άτομα τα οποία διαμένουν στο ίδιο σπίτι ή έχουν έρθει σε άμεση επαφή με εκκρίσεις του πάσχοντα (σάλιο, ρινοφαρυγγικές) θα πρέπει να λάβουν αντιμικροβιακή αγωγή ως προφύλαξη.

Όσον αφορά στην ιογενή μηνιγγίτιδα, διαθέσιμα εμβόλια υπάρχουν για την πρόληψη της πολιομυελίτιδας, ιλαράς, παρωτίτιδας, ανεμευλογιάς, γρίπης, λύσσας, και ορισμένων αρμποϊών (ιό ιαπωνικής εγκεφαλίτιδας, εγκεφαλίτιδα από κρότωνες).

Συγκεντρωμένα όλα τα συμπτώματα που δεν πρέπει ποτέ να αγνοείτε

• Πυρετός
• Πολύ δυνατός πονοκέφαλος
• Έμετος
• Δυσκαμψία στον αυχένα
• Δυσανεξία στο έντονο φως
• Δερματικό εξάνθημα που δεν «σβήνει» όταν το πιέζετε με το πλάι ενός γυάλινου ποτηριού
• Σύγχυση, ντελίριο
• Σοβαρή υπνηλία, απώλεια συνείδησης
• Σπασμοί

Τα πιο σημαντικά συμπτώματα για τη σήψη είναι:

• Πυρετός και ρίγη
• Σοβαροί πόνοι σε άκρα και αρθρώσεις
• Έμετος
• Πολύ κρύα χέρια και πόδια
• Ωχρό ή κηλιδωμένο δέρμα
• Γρήγορη αναπνοή
• Διάρροια και στομαχικές κράμπες
• Κόκκινο ή μωβ «μωλωπισμένο» ή κηλιδωμένο εξάνθημα στο δέρμα που δεν ξεθωριάζει όταν το πιέζετε με ένα γυάλινο ποτήρι
• Δυσκολία στη βάδιση ή την ορθοστασία
• Σοβαρή υπνηλία, απώλεια συνείδησης