Τα μέτρα αναμένεται να αποτελέσουν μέρος του συνολικού πακέτου ενίσχυσης των εισοδημάτων που θα ανακοινωθεί τον Σεπτέμβριο. Για τους συνταξιούχους η προαναγγελία του πακέτου μπορεί να γίνει και νωρίτερα, την άνοιξη, που θα έχει διαμορφωθεί καλύτερη εικόνα ως προς την υπέρβαση του στόχου για το πλεόνασμα της οικονομίας το 2025, που θα κρίνει και το ποσό που θα έχει στη διάθεσή της η κυβέρνηση για να χρηματοδοτήσει νέες παροχές και φοροελαφρύνσεις.

Τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου περιλαμβάνουν:

1. Κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης από τις επικουρικές συντάξεις, από φέτος, που θα σημάνει αυτομάτως αύξηση από 3% έως 10% στις επικουρικές, που ξεκινούν από τα 300 ευρώ και άνω (μικτά ποσά) γιατί σε αυτές τις συντάξεις επιβάλλεται η εισφορά. Η κλίμακα έχει 8 σκαλοπάτια, με την κράτηση να ξεκινά από 3% για συντάξεις από 300 έως 350 ευρώ και ανά 50 ευρώ το ποσοστό ανεβαίνει κατά 1%. Ετσι για τις επικουρικές συντάξεις από 350,01 έως 400 ευρώ η κράτηση ΕΑΣ είναι 4%, από τα 400,01 έως τα 450 ευρώ πάει στο 5% και σταδιακά φτάνει στο 10% για επικουρικές συντάξεις από 650,01 ευρώ και άνω. Αν καταργηθεί η εισφορά, οι συνταξιούχοι θα κερδίσουν έμμεση αύξηση κατά 167 εκατ. ευρώ, καθώς αντί να καταβάλλουν την ΕΑΣ στο ΑΚΑΓΕ, θα τους μένει στην τσέπη. Για παράδειγμα, συνταξιούχος με επικουρική 350 ευρώ έχει σήμερα κράτηση 3%, δηλαδή 10,5 ευρώ τον μήνα, και η σύνταξη μειώνεται στα 339,5 ευρώ. Ακολούθως έχει κράτηση ασθένειας 6% και η σύνταξη διαμορφώνεται στα 319,13 ευρώ πριν από τον φόρο. Αν καταργηθεί η ΕΑΣ, η επικουρική σύνταξη προ φόρου θα διαμορφωθεί στα 329 ευρώ, που σημαίνει έμμεση αύξηση κατά 10 ευρώ. Αντίστοιχα, επικουρική που σήμερα είναι στα 480 ευρώ μικτά και κατεβαίνει στα 428 ευρώ πριν απ’ τον φόρο, με την κατάργηση της ΕΑΣ ο συνταξιούχος θα έχει 451 ευρώ προ φόρου, δηλαδή θα πάρει έμμεση αύξηση κατά 23 ευρώ.

2. Αύξηση -έως και διπλασιασμό- του μόνιμου επιδόματος των 250 ευρώ που δίδεται σε μόνιμη βάση από τον Νοέμβριο του 2025 σε συνταξιούχους άνω των 65 ετών και σε δικαιούχους αναπηρικών επιδομάτων όπως και σε ανασφάλιστους υπερήλικες άνω των 67 ετών που λαμβάνουν την προνοιακή σύνταξη του ΟΠΕΚΑ. Το σχέδιο που βρίσκεται στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου προβλέπει την αύξηση του επιδόματος που θα πληρωθεί τον Νοέμβριο του 2026 κατά 150 ευρώ για να διαμορφωθεί στα 400 ευρώ ή ακόμη και τον διπλασιασμό του στα 500 ευρώ. Μια κρίσιμη παράμετρος που μπορεί να μεταβάλει το ποσό είναι αν θα αποφασιστεί, παράλληλα με την αύξηση, να δοθεί και σε περισσότερους συνταξιούχους, είτε με διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων και σε όσους έχουν ατομικό εισόδημα άνω των 14.000 ευρώ και οικογενειακό άνω των 26.000 ευρώ (ατομικό) είτε με διατήρηση των ίδιων κριτηρίων αλλά με μείωση του ορίου ηλικίας των συνταξιούχων ώστε να το παίρνουν όσοι είναι από 62 ετών και πάνω. Το 250άρι κοστίζει στον προϋπολογισμό 360 εκατ. ευρώ. Αν η κυβέρνηση το ανεβάσει στα 400 ευρώ (αύξηση κατά 150 ευρώ), το κόστος ανεβαίνει περίπου στα 570 εκατ. ευρώ, ενώ αν διπλασιαστεί, το κόστος βγαίνει στα 700 εκατ. ευρώ.

Τα 640 εκατ. από το ΑΚΑΓΕ                     

Ως πηγή χρηματοδότησης των μέτρων που αφορούν τους συνταξιούχους θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και ο «κουμπαράς» του ασφαλιστικού που έχει αποθεματικά κοντά στα 21 δισ. ευρώ και ο σκοπός του είναι να συμπληρώνει τις δαπάνες του ασφαλιστικού ώστε να μην υπάρχουν ελλείμματα.

Ο «κουμπαράς» του ασφαλιστικού είναι ο επονομαζόμενος λογαριασμός ΑΚΑΓΕ (Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης των Γενεών) στον οποίο οι ίδιοι οι συνταξιούχοι εισφέρουν κάθε χρόνο από το 2008 με κρατήσεις από την εισφορά αλληλεγγύης. Για το 2026 οι κρατήσεις που θα κατευθυνθούν στο ΑΚΑΓΕ θα ανέλθουν στα 888 εκατ. ευρώ. Τα 721 εκατ. ευρώ θα προέλθουν από την κράτηση ΕΑΣ στις κύριες συντάξεις και τα 167 εκατ. ευρώ είναι οι κρατήσεις από τις επικουρικές συντάξεις. Παρά ταύτα από τον κουμπαρά δεν έχει εκταμιευθεί ούτε ένα ευρώ για τις συντάξεις, καθώς οι δαπάνες του είναι μηδενικές.

Το σύνολο των εσόδων του ΑΚΑΓΕ για το 2026 εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα 2,9 δισ. εκ των οποίων 640 εκατ. ευρώ είναι οι τόκοι από την απόδοση των αποθεματικών του. Αυτά τα 640 εκατ. ευρώ, που είναι στην ουσία «κερδισμένα λεφτά» και δεν βγαίνουν από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν όχι μόνο τα δυο μέτρα που εξετάζει η κυβέρνηση για τους συνταξιούχους, αλλά και άλλες εκκρεμότητες, όπως η πληρωμή αναδρομικών σε δόσεις ή ακόμη και μία συμπληρωματική αύξηση των συντάξεων κατά 1,5%.

 Στο τραπέζι και το κούρεμα στην εισφορά ασθένειας

Στο υπουργείο Εργασίας έχουν εξεταστεί διάφορα εναλλακτικά σενάρια για την ενίσχυση των επικουρικών συντάξεων ως αντίβαρο στη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος που κρατά -μέχρι στιγμής- παγωμένες τις αυξήσεις.

Πέραν της κατάργησης της εισφοράς αλληλεγγύης έχουν εξεταστεί η μείωση ή και η κατάργηση της εισφοράς 6% που επιβάλλεται από το 2015 στις επικουρικές ως κράτηση ασθένειας.

Η πρόταση για απαλλαγή των επικουρικών συντάξεων είχε υποβληθεί στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης το καλοκαίρι όταν γινόταν η προετοιμασία των μέτρων στήριξης που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο του 2025, αλλά προκρίθηκε η σταδιακή κατάργηση της προσωπικής διαφοράς από τις συντάξεις.

Η μείωση της εισφοράς ασθένειας από 6% σε 3%, για παράδειγμα, παραμένει στο τραπέζι και σε περίπτωση υιοθέτησής της θα ισοδυναμούσε με αυξήσεις από 6 έως 12 ευρώ τον μήνα στις επικουρικές συντάξεις, ενώ με την κατάργησή της οι αυξήσεις θα ήταν διπλάσιες.

Το κόστος από τη μείωση στο μισό της κράτησης ασθένειας είναι περίπου στα 80 εκατ. ευρώ και με την κατάργησή της φτάνει στα 170 εκατ. ευρώ.

Η διαφορά με την ΕΑΣ είναι ότι η εισφορά ασθένειας επιβάλλεται σε 1,3 εκατ. συνταξιούχους με επικουρική σύνταξη ενώ η ΕΑΣ πιάνει τις επικουρικές άνω των 300 ευρώ που λαμβάνουν περίπου 300.000 συνταξιούχοι. Στην περίπτωση δηλαδή που επιλεγεί η μείωση ή η κατάργηση της εισφοράς ασθένειας από τις επικουρικές συντάξεις θα επωφεληθούν περισσότεροι συνταξιούχοι.

Πόσο θα αυξηθούν οι επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ αν καταργηθεί η εισφορά αλληλεγγύης

Η αναμόρφωση της εισφοράς αλληλεγγύης για τις κύριες

Στα μέτρα που βρίσκονται σε εκκρεμότητα για τις συντάξεις περιλαμβάνεται και η ριζική αναμόρφωση της εισφοράς αλληλεγγύης για τις κύριες συντάξεις που ξεπερνούν τα 1.468 ευρώ. Το υπουργείο Εργασίας τιμαριθμοποίησε μεν την ΕΑΣ κατά το ποσοστό αύξησης των συντάξεων ώστε κάθε φορά που αυξάνονται οι συντάξεις να αυξάνονται και οι κλίμακες της εισφοράς, πλην όμως αυτή η επιλογή οδηγεί στην απαλλαγή ολοένα και περισσότερων συνταξιούχων, καθώς κάθε χρόνο θα ανεβαίνει το όριο της σύνταξης που θα υπόκειται σε κράτηση και το βάρος μεταφέρεται μοιραία στις υψηλότερες συντάξεις.

Αυτό που θα συμβεί αν μείνει ως έχει η ΕΑΣ, είναι ότι κάθε χρόνο το όριο για την επιβολή της κράτησης θα ανεβαίνει, με αποτέλεσμα η ΕΑΣ να καταργηθεί διά της τιμαριθμοποίησής της για πολλούς συνταξιούχους. Για παράδειγμα, το 2024 δεν πλήρωναν εισφορά οι συνταξιούχοι με κύριες συντάξεις έως 1.400 ευρώ, το 2026 δεν θα πληρώσουν ΕΑΣ οι συνταξιούχοι με αποδοχές έως 1.468 ευρώ, το 2027 η ΕΑΣ θα ξεκινά από τα 1.510 ευρώ κ.ο.κ.

Με το σχέδιο για την πλήρη αναμόρφωση της ΕΑΣ, το οποίο έχει προτείνει στο υπουργείο ως δικαιότερο και ο Συνήγορος του Πολίτη, και στην περίπτωση που εφαρμοστούν 4 κλίμακες, η εισφορά θα επιβάλλεται στη διαφορά του ποσού σύνταξης κάθε κλίμακας και όχι σε όλη τη σύνταξη, όπως συμβαίνει τώρα. Για παράδειγμα, αντί για κράτηση 3% στα 1.600 ευρώ, θα υπάρχει κράτηση στη διαφορά σύνταξης από τα 1.468 έως τα 1.600 ευρώ, δηλαδή στο ποσό των 132 ευρώ. Σε αυτή την περίπτωση ο συντελεστής δεν θα είναι 3% αλλά θα ξεκινά από 15% και θα πιάνει, για παράδειγμα, το τμήμα σύνταξης από τα 1.468 έως τα 1.800 ευρώ. Ο συνταξιούχος θα δίνει λιγότερα από όσα καταβάλλει τώρα. Τώρα, με εισφορά 3% στα 1.600 ευρώ δίνει 48 ευρώ τον μήνα για την ΕΑΣ, ενώ με κράτηση 15% στα 132 ευρώ θα καταβάλλει 20 ευρώ. Το κόστος αυτού του σχεδίου είναι περίπου στα 150 εκατ. ευρώ καθώς όλοι οι συνταξιούχοι θα πληρώνουν μεν ΕΑΣ, αλλά χαμηλότερη.