Η Θεία Λειτουργία αποτελεί δρόμο επιστροφής στην πατρική αγκαλιά
Του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού
Πολλοί Πατέρες της Εκκλησίας μας, παλαιότεροι αλλά και σύγχρονοι, όπως ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, συμφωνούν πως η παραβολή του Ασώτου Υιού, την οποία προ ολίγου ακούσαμε, συμπυκνώνει ολόκληρο το μήνυμα του Ευαγγελίου. Τα βασικά στοιχεία της παραβολής, όπως την καταγράφει το Ευαγγέλιο του Ευαγγελιστή Λουκά, περιγράφουν την ανθρώπινη τραγωδία αλλά και την άπειρη φιλανθρωπία του Θεού Πατέρα, ο Οποίος δέχεται χωρίς καμία επιφύλαξη το μετανοημένο Του παιδί και το ανακηρύσσει ξανά υιό και κληρονόμο Του.
Η κάθε Θεία Λειτουργία αποτελεί ουσιαστικά δρόμο επιστροφής στην πατρική αγκαλιά. Δρόμο που, κάποτε, έκλεισε εξ αιτίας της ανθρώπινης ανυπακοής και της αποξένωσης από τον Θεό Δημιουργό, δρόμο που ήταν αδύνατο να ανοίξει ξανά μόνο με τις ασθενείς και αλλοτριωμένες ανθρώπινες δυνάμεις, δρόμο που αποκάλυψε και πρώτος περπάτησε ο Ενανθρωπήσας Υιός και Λόγος του Θεού, ο Οποίος επωμίστηκε όλες τις τραγικές συνέπειες της ανθρώπινης αμαρτίας, αλλά, με την θεϊκή Του δύναμη και την απόλυτη αναμαρτησία Του, κατάργησε τον ίδιο τον θάνατο και μας άνοιξε ξανά την πύλη του Παραδείσου.
Μετέχοντας στην Θεία Ευχαριστία, ανταποκρινόμαστε ουσιαστικά στην πρόσκληση του ίδιου του Χριστού, ο Οποίος επιθυμεί, όχι να μας κρίνει αλλά να μας αποκαταστήσει στην αρχική μας παραδείσια κατάσταση, ζητώντας μόνον από μας την πίστη προς Αυτόν και την ολοκληρωτική απόθεση της ζωής μας στα πανάχραντα χέρια Του.
Αυτήν ακριβώς την απόθεση συμβολίζει η υλική προσφορά των Τιμίων Δώρων, του άρτου και του οίνου, τα οποία προσφέρουμε και θα λάβουμε πίσω ως λυτρωτικό Σώμα και Αίμα Χριστού, ως επιβεβαίωση άφεσης των αμαρτιών μας, ως αποκατάσταση της σχέσης μας με τον Θεό Πατέρα και ως επουράνιο φάρμακο αθανασίας και εισόδου στην Βασιλεία της ατέρμονης αγάπης Του.
Βρισκόμαστε ακριβώς στο σημείο, όπου τα Τίμια Δώρα έχουν προσφερθεί, η, όπως αλλιώς το ονομάζουμε, έχουν προσκομιστεί και βρίσκονται τοποθετημένα πάνω στην Αγία Τράπεζα. Με τις πληρωτικές αιτήσεις που προηγήθηκαν, έχουμε καταθέσει ενώπιον του Θεού όλες τις ανάγκες, τους φόβους και τις αγωνίες μας και Του έχουμε ζητήσει να αναλάβει εκείνος την καθοδήγηση και την προστασία μας. Τώρα, ο ιερέας, καθώς γνωρίζει πως η Θεία Λειτουργία εισέρχεται στο κορυφαίο της σημείο, διαβάζει την ευχή της προσκομιδής:
«Κύριε ο Θεός», προσεύχεται χαμηλόφωνα, «εσύ που μόνος είσαι άγιος και δέχεσαι πνευματική θυσία απ ὅσους σε επικαλούνται με όλη τους την καρδιά, δέξου κι από μας τους αμαρτωλούς την δέηση και φερ την στο ουράνιο και άγιο θυσιαστήριό σου· κάνε μας ικανούς να σου προσφέρουμε δώρα και πνευματικές θυσίες για τα δικά μας αμαρτήματα και για του λαού τα αγνοήματα. Και αξίωσέ μας να βρούμε χάρη και να σταθούμε μπροστά σου, για να γίνει ευπρόσδεκτη σε σένα η θυσία μας και να έρθει και να μείνει σ’ εμάς το Άγιο Πνεύμα της χάρης σου, και σε τούτα εδώ τα δώρα και σ’ όλο τον λαό σου».
Η ευχή αυτή διαβάζεται από τον ιερέα με συντριβή, διότι του υπενθυμίζει την αναξιότητά του, λόγω της ανθρώπινης αδυναμίας του, να τελέσει ένα μυστήριο, το οποίο δεν υπερβαίνει μόνο κάθε ανθρώπινη λογική αλλά και κάθε τι το γήινο. Δεν κρύβει ο λειτουργός ιερέας την αμαρτωλότητά του, δεν αρνείται τις αδυναμίες του, δεν λησμονεί πως το αξίωμα που κατέχει αυξάνει τις ευθύνες του αλλά και την ανάγκη, πρώτος εκείνος απ’ όλους τους πιστούς που παρίστανται, να ζητήσει το έλεος της συγγνώμης Του.
Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό πως, μέσω της ευχής, αναλαμβάνει και την ευθύνη των αμαρτιών του ποιμνίου του, θεωρώντας πως τα λάθη των πιστών οφείλονται και στην δική του ανεπάρκεια. Για τον λόγο αυτό, τις δικές του ατέλειες τις ονομάζει «αμαρτήματα», τις ατέλειες του λαού, όμως, τις ονομάζει «αγνοήματα», δηλαδή, λάθη και αστοχίες από άγνοια.
Είναι σημαντικό, αδελφοί μου, να συνειδητοποιήσουμε, μέσω της ευχής της προσκομιδής, την μεγάλη πνευματική ευθύνη του ιερέα, τον συγκλονισμό του από την συναίσθηση της αναξιότητάς του, την συντριβή του από το δέος ενώπιον του ίδιου του Θεού, αλλά και το βάρος που αισθάνεται για τα αμάρτηματα του κάθε πιστού ξεχωριστά. Η ευχή αυτή, λοιπόν, πέραν των άλλων, αποτελεί δεσμό ενότητας μεταξύ του λαού και του κληρικού και δεν μπορεί παρά να αποτελεί αφορμή ακόμη εντονώτερου αγώνα για πνευματική τελειοποίηση εκ μέρους και των δύο.
Είναι, βεβαίως, αδύνατο για τον οποιονδήποτε να βρεθεί αντάξιος της τιμής να μετέχει στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Γι αὐτὸν ακριβώς τον λόγο, με δύο λέξεις που αναφέρονται στην ευχή της προσκομιδής, υπογραμμίζουμε αυτή την ανθρώπινη ανεπάρκεια και παραδινόμαστε στην απόλυτη πρωτοβουλία και το έλεος του Θεού. Ποιές είναι αυτές;
Πρώτα, απευθύνουμε προς Εκείνον την λέξη «ικάνωσον», δηλαδή, είναι σαν να Του λέμε: «Εσύ, Κύριε, κάνε μας ικανούς να Σου προσφέρουμε, όχι μόνον τα υλικά δώρα που τώρα βρίσκονται πάνω στην Αγία Τράπεζα, αλλά και τα πνευματικά, που δεν είναι αλλά από την καρδιακή πίστη προς την αγάπη Σου και την βαθιά, βαθύτατη μετάνοια για τις ατέλειες και τις αδυναμίες μας».
Αμέσως μετά απευθύνουμε προς Αυτόν την λέξη «καταξίωσον», δηλαδή, είναι σα να Του λέμε: «Εσύ, με την δική Σου Χάρη Κύριε, κάνε μας άξιους των θείων δωρεών Σου και ιδιαιτέρως της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος στις ψυχές μας αλλά και επί των Τιμίων Δώρων, τα οποία, σύντομα, θα μετατραπούν σε Σώμα και Αίμα του Υιού Σου».
Ο ιερέας με κατάνυξη απαγγέλει αυτή την ευχή αναγνωρίζοντας πως, χωρίς την μεσολάβηση του Θεού, το χάσμα ανάμεσα σε Εκείνον και τους πιστούς θα παραμείνει αβυσσαλέο και αγεφύρωτο. Μόνον με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος θα αποκαλυφθεί ενώπιόν μας το βάθος του μυστηρίου. Μόνον με την επέμβαση του τρίτου προσώπου της Αγίας Τριάδος μπορεί να αλλοιωθεί η ύπαρξή μας, να ξαναβρεί έστω και ένα μικρό μέρος του αρχαίου της κάλλους και να αξιωθεί, έστω και μιας αμυδρής θέας των θαυμάσιων του Θεού.
Και η ευχή της προσκομιδής καταλήγει με έναν ωραιότατο τρόπο: «Και όλα αυτά, Κύριε, αναφέρει, ευχόμαστε να συμβούν δια των οικτιρμών του Μονογενούς σου Υιού, μεθ’ οὗ ευλογητός ει, συν τω παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων».
Τί είναι ο οικτιρμός; Η λέξη παράγεται από τον οίκτο, που σημαίνει «συμπάθεια», «συμπόνια» για πόνο η συμφορά κάποιου άλλου. Σε αυτούς, λοιπόν, τους οικτιρμούς του Χριστού προς εμάς οφείλεται η τέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Όσα θαυμαστά συμβούν σε λίγο, πηγάζουν από την απέραντη φιλανθρωπία Του, την άπειρη αγάπη Του και την σφοδρή επιθυμία Του να ζήσουμε μαζί Του αχώριστοι.
Δεν υπάρχει πνευματική ζωή χωρίς την συνειδητοποίηση της άπειρης αγάπης του Θεού προς τον καθέναν μας. Ό,τι συνέβη στην Παλαιά Διαθήκη, ο,τι συνέβη στην Καινή Διαθήκη, ό,τι συμβαίνει αυτή την ώρα και ο,τι θα συμβεί σε λίγο επί του Αγίου Θυσιαστηρίου, αποτελούν υλοποίηση του σχεδίου του Θεού, προκειμένου να απαλλαγούμε από τα δεσμά της φθοράς και του θανάτου και να ξαναβρούμε τον δρόμο που οδηγεί προς Εκείνον.
Όσο επιτρέπουμε στην ευσπλαχνία του Θεού να κατακλύσει την καρδιά μας, όσο θα αναγνωρίζουμε τις αμαρτίες μας, όσο θα επιστρέφουμε διαρκώς στο πατρικό μας σπίτι, όπως ο άσωτος, τόσο θα βλέπουμε διαρκώς το πνευματικό φιλότιμο, όπως το ονομάζει ο άγιος Πορφύριος, να ενεργοποιείται μέσα στην ψυχή μας και να ζητά, όλο και εντονώτερα, το έλεος του Θεού. Και είναι βέβαιο πως, αυτή η πνευματική δίψα σε κάθε μας προσευχή και ιδιαίτερα την ώρα της Θείας Λειτουργίας, θα μετατρέπει τα σπλάχνα των οικτιρμών του Θεού Πατέρα μας σε αστείρευτη πηγή, από την οποίαν, με υπεραφθονία, θα φθάνουν διαρκώς ως εμάς, η Χάρις και το έλεός Του.
