Για την Hannah Davis, μια 32χρονη καλλιτέχνιδα και αναλύτρια δεδομένων από τη Νέα Υόρκη, η 25η Μαρτίου 2020 ήταν η μέρα που ο χρόνος σταμάτησε. Αυτό που ξεκίνησε ως μια τυπική αδιαθεσία από την Covid-19, εξελίχθηκε σε έναν εφιάλτη που διαρκεί χρόνια. «Ξέχασα πώς να διαβάζω, ξέχασα πώς να οδηγώ, ξέχασα πώς να φτιάχνω έναν καφέ», περιγράφει η ίδια. Η Davis, η οποία έγινε αργότερα συνιδρύτρια της Patient-Led Research Collaborative, μιας διεθνούς ομάδα ατόμων με χρόνια λοίμωξη COVID, αποτελεί το πρόσωπο μιας γενιάς ασθενών που η ιατρική κοινότητα αρχικά αγνόησε, αλλά πλέον μελετά με δέος.

Χρόνια μετά την αρχική της λοίμωξη, η νεαρή καλλιτέχνιδα παραδέχεται: «Δεν είμαι ο άνθρωπος που ήμουν. Έχω μάθει να ζω με το 20% της ενέργειάς μου».

Η περίπτωσή της δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας για εκατομμύρια ανθρώπους που παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια «βιολογική φυλακή». Η κόπωση μετά την Covid δεν είναι απλώς ένα αίσθημα νύστας. Είναι μια ολοκληρωτική κατάρρευση των συστημάτων του οργανισμού.

Η ανατομία της «αόρατης» κατάρρευσης

Η επιστήμη έχει πλέον απομακρυνθεί από τη θεωρία της «ψυχολογικής κούρασης». Οι έρευνες δείχνουν ότι ο ιός SARS-CoV-2 αφήνει πίσω του μια χαώδη κατάσταση στο ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα. Τα συμπτώματα είναι τόσο ευρεία που συχνά προκαλούν σύγχυση στη διάγνωση.

Και συγκεκριμένα:

• Μετα-ασκησιογενής κακουχία (PEM): Το πιο χαρακτηριστικό και τρομακτικό σύμπτωμα. Μια απλή βόλτα ή ένα ντους μπορεί να προκαλέσει «κρασάρισμα» του οργανισμού 24 ώρες μετά, καθηλώνοντας τον ασθενή στο κρεβάτι για μέρες.
• Γνωστική δυσλειτουργία (Brain Fog): Δυσκολία στη συγκέντρωση, απώλεια μνήμης και μια αίσθηση «θολωμένου» μυαλού που εμποδίζει την εργασία.
• Δυσαυτονομία: Ταχυκαρδίες (σύνδρομο POTS), ζάλη κατά την όρθια στάση και διαταραχές στον ύπνο ή τη θερμοκρασία του σώματος.
• Μυϊκοί πόνοι και αρθραλγίες: Πόνοι που μετακινούνται στο σώμα χωρίς εμφανή φλεγμονή στις αρθρώσει

Covid-19: Τι λένε οι ειδικοί – Η μάχη με τη φλεγμονή

Η πολυπλοκότητα της νόσου έγκειται στο ότι δεν χτυπά μόνο ένα όργανο. Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον τρεις κύριους άξονες για να εξηγήσουν γιατί κάποιοι δεν επανέρχονται ποτέ.

«Αυτό που παρατηρούμε σε πολλούς ασθενείς με Long Covid είναι μια επίμονη ενεργοποίηση των κυττάρων της μικρογλοίας (microglia) στον εγκέφαλο. Πρόκειται ουσιαστικά για μια «φωτιά» που συνεχίζει να καίει στο νευρικό σύστημα πολύ μετά την απομάκρυνση του ιού. Αυτή η νευροφλεγμονή εξηγεί γιατί η κόπωση είναι τόσο βαθιά και γιατί οι ασθενείς νιώθουν ότι το σώμα τους δεν παράγει πλέον ενέργεια», αναφέρει ο Dr. Michelle Monje, Νευρολόγος στο Πανεπιστήμιο Stanford.

Παράλληλα, η έρευνα για τα «ιικά υπολείμματα» (viral persistence) κερδίζει έδαφος. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τμήματα του ιού παραμένουν στο έντερο ή σε άλλους ιστούς, δρώντας ως διαρκές ερέθισμα για το ανοσοποιητικό.

«Δεν είναι απλώς ότι ο ασθενής είναι κουρασμένος. Είναι ότι το ανοσοποιητικό του σύστημα έχει κολλήσει σε μια κατάσταση διαρκούς πολέμου. Βλέπουμε εξαντλημένα Τ-κύτταρα και αυτοαντισώματα που επιτίθενται στους ιστούς του ίδιου του ασθενούς. Η αβεβαιότητα για το πότε -και αν- αυτός ο κύκλος θα σταματήσει, είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της θεραπείας», επισημαίνει ο Dr. Danny Altmann, Καθηγητής Ανοσολογίας στο Imperial College London.

«Η επιστροφή δεν είναι δεδομένη»

Είναι σκληρό, αλλά απαραίτητο να ειπωθεί καθαρά, πώς η ιατρική κοινότητα δεν έχει βρει ακόμη τη «θεραπεία». Η αβεβαιότητα είναι το μόνο σίγουρο στοιχείο στη διαδρομή ενός ασθενούς με Long Covid. Πολλοί αναγκάζονται να δεχτούν μια «νέα κανονικότητα», όπου η ενέργειά τους μετριέται με το σταγονόμετρ.

Η στρατηγική του Pacing (ρυθμO;Y) είναι αυτή τη στιγμή το μόνο εργαλείο. Αυτό για τον ασθενή, σημαίνει τα εξής:

• Αποδοχή των ορίων: Ο ασθενής πρέπει να μάθει να σταματά πριν νιώσει κουρασμένος.
• Καταγραφή δραστηριοτήτων: Για να εντοπιστούν οι «πυροκροτητές» των υποτροπών.
• Σταδιακή αποκατάσταση: Η οποία όμως διαφέρει ριζικά από τη γυμναστική, καθώς η έντονη άσκηση μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση δραματικά.

Long Covid-19: Η επόμενη μέρα

Καταληκτικά, η Long Covid δεν είναι πλέον ένα μυστήριο των πρώτων μηνών της πανδημίας, αλλά μια αναδυόμενη χρόνια πάθηση. Η επιστήμη τρέχει να καλύψει το κενό, αλλά μέχρι να βρεθούν οι βιοδείκτες που θα ξεκλειδώσουν τη θεραπεία, η ειλικρίνεια μεταξύ γιατρού και ασθενούς παραμένει το πιο ισχυρό φάρμακο.