Η κατάθλιψη ταλαιπωρεί σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού, άνδρες και γυναίκες, με τις γυναίκες, ωστόσο, να μιλούν πιο ανοιχτά για την κατάστασή τους και τους άνδρες, από την άλλη, να αποφεύγουν την αναζήτηση βοήθειας, θεωρώντας ότι πρόκειται για ένα θέμα «ταμπού». Οι γλώσσες φαίνεται… να λύνονται πιο εύκολα όταν η κατάθλιψη συμπορεύεται με χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης, ενώ το τοπίο παραμένει θολό στην τρίτη ηλικία, όπου η κατάθλιψη απαιτεί ειδική διαχείριση.
Η κατάθλιψη στις γυναίκες
Οσον αφορά τη γυναικεία κατάθλιψη, θα πρέπει να σημειωθεί πως τα συμπτώματα είναι συνήθως τα τυπικά που παρατηρούνται και στα δύο φύλα:
- Στενοχώρια, ανησυχία, κακή διάθεση.
- Συναισθήματα απελπισίας ή απαισιοδοξίας.
- Ευερεθιστότητα.
- Συναισθήματα ενοχής, απαξίωσης η αδυναμίας.
- Μειωμένη ενέργεια ή εύκολη κόπωση.
- Χαρακτηριστική δυσκολία στον ύπνο, στην πρωινή αφύπνιση ή υπερβολικά παρατεταμένος ύπνος.
- Απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από προηγούμενες ενδιαφέρουσες δραστηριότητες, καθώς και χόμπι.
- Αργή κίνηση ή αργή ομιλία, αίσθημα ανησυχίας.
- Δυσκολία παραμονής σε ακινησία.
- Δυσκολία στη συγκέντρωση, στην ανάμνηση, στη λήψη αποφάσεων.
- Αλλαγές στην όρεξη και αλλαγές στο βάρος.
- Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας.
- Σωματικοί πόνοι, πονοκέφαλοι, κράμπες, δυσπεπτικά ενοχλήματα χωρίς σαφή φυσική αιτία, που δεν υποχωρούν ακόμα και με τη θεραπεία.
Ωστόσο, κάποιες μορφές κατάθλιψης είναι αποκλειστικό προνόμιο των γυναικών:
- Η προεμμηνορρυσιακή δυσφορική διαταραχή.
- Η περιγεννητική κατάθλιψη.
- Η περιεμμηνοπαυσιακή κατάθλιψη.
Η κατάθλιψη στους άνδρες
Οι άνδρες μπορεί να βιώνουν τα προαναφερθέντα τυπικά συμπτώματα και να νιώθουν λύπη, απελπισία, αίσθημα κενού, κούραση, να εμφανίζουν διαταραχές του ύπνου, ανηδονία, αλλά και να εκδηλώνουν συμπεριφορές που θα μπορούσε να είναι σημάδια κατάθλιψης και να μην αναγνωρίζονται ως τέτοια.
Αυτό συμβαίνει επειδή αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται με άλλα ζητήματα ψυχικής υγείας ή μπορεί να σχετίζονται με ιατρικές παθήσεις.
Σε αυτές, όπως και σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, η αναζήτηση επαγγελματικής συμβουλής και βοήθειας είναι το «κλειδί» για μια ακριβή διάγνωση και την κατάλληλη θεραπεία. Κάποια τυπικά σημάδια ή «κόκκινες σημαίες» κατάθλιψης στους άνδρες είναι:
- Η συμπεριφορά δραπέτη (escapist): Συνίσταται στο να ξοδεύει κάποιος πολύ χρόνο στη δουλειά, στον αθλητισμό, στον ηλεκτρονικό υπολογιστή αγνοώντας τη ζωή της οικογένειας και την πορεία των σχέσεών του.
- Φυσικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι, πεπτικά προβλήματα, σωματικοί πόνοι.
- Η έντονη ροπή προς ποικίλες καταχρήσεις, όπως υπερβολικό κάπνισμα, υπερβολικό αλκοόλ και ναρκωτικές ουσίες.
- Δυσλειτουργικές συμπεριφορές, όπως προσπάθεια ελέγχου και βίαιη ή καταχρηστική συμπεριφορά, τόσο στο επαγγελματικό όσο και στο οικογενειακό περιβάλλον.
- Κάποιες φορές η ευερεθιστότητα, ο θυμός και η επικίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσουν σε ακραίες καταστάσεις, σε τροχαία ατυχήματα ή και σε τραυματισμούς μέσα στην οικογένεια.
Η κατάθλιψη στα ηλικιωμένα άτομα
Οσον αφορά την τρίτη ηλικία, οι λόγοι και οι παράγοντες που ευνοούν την εμφάνιση της κατάθλιψης είναι πολλοί:
- Γνωσιακή έκπτωση.
- Σωματική αναπηρία.
- Οικονομική δυσπραγία.
- Ανοια.
- Δύσκολη πρόσβαση στις δομές Υγείας.
- Νόσοι που προκαλούν κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση.
- Δυσκολία στη φροντίδα του εαυτού.
- Απώλεια της ανεξαρτησίας.
- Τοποθέτηση σε δομές φροντίδας ηλικιωμένων.
Στην τρίτη ηλικία, τα σημάδια της κατάθλιψης, επίσης, διαφοροποιούνται. Μπορεί να υπάρχουν τα κλασικά συμπτώματα της κατάθλιψης, ωστόσο είναι εμφανή και κάποια άλλα σημάδια που αποτελούν τις αντίστοιχες «κόκκινες σημαίες» για την αναγνώρισή της στα ηλικιωμένα άτομα. Τέτοια συμπτώματα είναι:
- Ευερεθιστότητα – επιθετικότητα.
- Ανεξήγητες ενοχλήσεις, επιδεινούμενες ενοχλήσεις και σωματικοί πόνοι.
- Απώλεια ενδιαφέροντος για κοινωνικοποίηση ή για χόμπι.
- Απώλεια βάρους ή απώλεια όρεξης.
- Συναισθήματα απελπισίας.
- Αδυναμία, έλλειψη κινήτρων ή ενέργειας.
- Διαταραχές στον ύπνο.
- Απώλεια της αυτοεκτίμησης, ανησυχίες για επιβάρυνση των άλλων.
- Αργή κίνηση και ομιλία.
- Κατάχρηση αλκοόλ.
- Σκέψεις αυτοκτονίας.
- Προβλήματα μνήμης.
- Παραμέληση της προσωπικής φροντίδας.
- Παραμέληση των γευμάτων, των φαρμάκων, της προσωπικής υγιεινής.
Αυτό, δε, που θα πρέπει να λαμβάνεται πάντα υπ’ όψιν είναι το ότι οι ηλικιωμένοι με κατάθλιψη μπορεί να μην αισθάνονται λυπημένοι, μπορεί να μην καταλαβαίνουν το αρνητικό τους συναίσθημα, καθώς και το ότι στην τρίτη ηλικία εμφανίζονται διάφορες ιατρικές παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν κατάθλιψη, όπως είναι:
- Η νόσος του Πάρκινσον.
- Το αγγειακό εγκεφαλικό.
- Η καρδιακή νόσος.
- Ο καρκίνος.
- Ο διαβήτης.
- Οι διαταραχές του θυρεοειδούς.
- Η ανεπάρκεια της βιταμίνης B12.
- Η άνοια.
- Η σκλήρυνση κατά πλάκας.
- Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος.
Φάρμακα που, δυνητικά, προκαλούν κατάθλιψη
Επιπλέον, κάποια κοινά χρησιμοποιούμενα φάρμακα, όπως είναι τα φάρμακα για την αρτηριακή υπέρταση, για τη χοληστερίνη, τα ηρεμιστικά, τα φάρμακα για τη νόσο του Πάρκινσον, για το έλκος, τα καρδιολογικά φάρμακα, η κορτιζόνη, τα παυσίπονα και τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία των διαταραχών του πεπτικού, μπορούν δυνητικά να προκαλέσουν κατάθλιψη.
Πέντε χρήσιμες ερωτήσεις για την ανίχνευση της κατάθλιψης
- Τις τελευταίες δύο εβδομάδες πόσο συχνά αισθανθήκατε άσχημα ή κατάθλιψη ή απελπισία;
- Καθόλου.
- Αρκετές ημέρες.
- Περισσότερες από τις μισές ημέρες.
- Σχεδόν κάθε μέρα.
- Εχετε σκέψεις αυτοκτονίας;
- Πώς είναι ο ύπνος σας;
- Οπως συνήθως.
- Εχω μια ελαφρά δυσκολία.
- Εχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 2 ώρες.
- Κοιμάμαι λιγότερο από 3 ώρες τη νύχτα.
- Πώς είναι η ενέργειά σας;
- Οπως πάντα.
- Εχω λιγότερη ενέργεια από πριν.
- Οχι αρκετή.
- Σχεδόν δεν έχω.
- (Για τους γηριατρικούς ασθενείς)
- Προτιμάς να μένεις στο σπίτι παρά να βγεις έξω και να κάνεις νέα πράγματα;
Διαχείριση της κατάθλιψης
Ο καναδικός Οργανισμός Ψυχικής Υγείας Ontario Mental Health Assosiation προτείνει τα ακόλουθα για τη διαχείριση της κατάθλιψης:
- Φάτε σωστά, κοιμηθείτε σωστά, βγείτε εκτός σπιτιού, ασκηθείτε. Ολα αυτά είναι υγιείς συμπεριφορές που μπορεί να κάνουν μια θετική διαφορά στο συνολικό σύστημα σώματος-πνεύματος.
- Αποφύγετε το αλκοόλ, αποφύγετε τα ηρεμιστικά, αποφύγετε, φυσικά, τα ναρκωτικά. Μπορεί να φαίνεται πως βοηθούν πρόσκαιρα, αλλά μακροπρόθεσμα θα κάνουν τα πράγματα πολύ χειρότερα και θα αποτρέψουν την ανάρρωση από την κατάθλιψη.
- Βρείτε τρόπους να μειώσετε το στρες: Οταν και όπου μπορείτε, δοκιμάστε διάφορες ασκήσεις, διατάσεις και ήπια γυμναστική.
- Κρατήστε ημερολόγιο των σκέψεων και των συναισθημάτων σας. Προσπαθήστε να βρίσκετε κάθε μέρα ένα-δύο πράγματα για τα οποία είστε ευγνώμονες και γράψτε τα, αυτό μπορεί να βοηθήσει.
- Εκφραστείτε δημιουργικά: Για παράδειγμα, χορέψτε, ζωγραφίστε, χρησιμοποιήστε τα χέρια σας δημιουργικά, ακούστε μουσική, γράψτε μουσική, κάντε οτιδήποτε σας εκφράζει.
Η θεραπεία της κατάθλιψης: Κοινή για όλους, αλλά εξατομικευμένα
- Οι ασθενείς με κατάθλιψη πρέπει οπωσδήποτε να αναζητήσουν τη συνδρομή των ειδικών. Αφού διαγνωστεί η κατάθλιψη, ο θεράπων ιατρός, νευρολόγος ή ψυχίατρος θα χορηγήσει την κατάλληλη θεραπεία μέσα από μια πλειάδα αντικαταθλιπτικών φαρμάκων συνυπολογίζοντας όλα τα συμπτώματα και τις συνυπάρχουσες ασθένειες.
- Είναι, δε, ζωτικής σημασίας για τους ασθενείς με κατάθλιψη το να ακολουθούν τη θεραπεία κατά γράμμα και να μην τη διακόπτουν πρώιμα, καθώς διαφορετικά θα ακολουθήσει υποτροπή των συμπτωμάτων.
- Εφόσον η αρχική θεραπεία οδηγήσει σε ύφεση των συμπτωμάτων, θα πρέπει να έχει και την κατάλληλη διάρκεια, ώστε να εδραιωθεί αυτή η ύφεση, καθώς επίσης και να προληφθεί μια υποτροπή.
- Επίσης, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην προληπτική θεραπεία συντήρησης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος επανεμφάνισης της κατάθλιψης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό εάν η/ο ασθενής είχε δύο ή περισσότερα επεισόδια κατάθλιψης τα τελευταία πέντε χρόνια.
- Τέλος, η ψυχολογική θεραπεία ή, αλλιώς, ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της υποτροπής, καθώς επίσης και να χρησιμοποιηθεί συνδυαστικά με τη φαρμακευτική θεραπεία.
Εν ολίγοις…
Χρειάζεται να είναι σε εγρήγορση τόσο οι ασθενείς όσο και οι πάροχοι Υγείας, προκειμένου η κατάθλιψη να ανιχνευτεί έγκαιρα και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Είναι πολύ σημαντικό για τους ασθενείς να ακολουθούν ακριβώς τη θεραπεία που τους δίνουν οι θεράποντες ιατροί, προκειμένου να μη βιώνουν υποτροπές της κατάθλιψης. Σήμερα, υπάρχουν αρκετές δυνατότητες τόσο φαρμακευτικής αγωγής όσο και μέθοδοι ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης ή και συνδυασμοί τους, προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης.
