Σήμερα χωρά σε μια οθόνη αφής, σε ένα smartwatch ή σε μια εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης που απαντά μέσα σε δευτερόλεπτα. Στη σύγχρονη σχολική πραγματικότητα, η αντιγραφή έχει αλλάξει μορφή, ταχύτητα και… αποτελεσματικότητα, δημιουργώντας μια νέα, πιο σύνθετη πρόκληση για μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς. Είναι άραγε θέμα τεμπελιάς, πίεσης για υψηλούς βαθμούς ή αντανάκλαση μιας κοινωνίας που δίνει μεγαλύτερη αξία στο αποτέλεσμα παρά στη διαδικασία; Το φαινόμενο που ακούει στο τίτλο «σύγχρονο σκονάκι» ανοίγει μια ουσιαστική συζήτηση για τα όρια της τεχνολογίας, την ηθική της μάθησης και τον πραγματικό ρόλο της εκπαίδευσης σήμερα.

Η τεχνολογία, που θα μπορούσε να λειτουργεί ως εργαλείο γνώσης και δημιουργίας, συχνά μετατρέπεται σε μέσο αποφυγής της προσωπικής προσπάθειας. Μέσα σε αυτό το νέο τοπίο, σχολείο και οικογένεια καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους, υπερασπιζόμενοι όχι απλώς την αξιολόγηση, αλλά την ίδια την αξία της μάθησης και της ηθικής καλλιέργειας.

Η φιλόλογος, κ. Ξανθή Μακρή, μας εξηγεί τι συμβαίνει σήμερα στα σχολεία και ποιοι είναι οι νέοι τρόποι «κλοπής» που χρησιμοποιούν οι μαθητές, έχοντας πάντα ως «βοηθό» τον… Chat GPT!

Η Τέχνη της αντιγραφής στην ψηφιακή εποχή: Μια εκπαιδευτική πρόκληση

Η αντιγραφή είναι μια πρακτική τόσο παλιά όσο και η ίδια η εξέταση. Ωστόσο, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, το φαινόμενο αυτό έχει μεταλλαχθεί ριζικά. Δεν μιλάμε πλέον για το κλασικό «σκονάκι» στο μανίκι, αλλά για μια ψηφιακή επανάσταση, εφόσον η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας κατέστησε το κινητό τηλέφωνο απαραίτητο συνοδοιπόρο του ανθρώπου σε κάθε τομέα δράσης. Η σχέση αυτή έχει εισχωρήσει και στον χώρο της εκπαίδευσης , επαναπροσδιορίζοντας τη στάση του μαθητή προς τη γνώση, την αυθεντία και την ηθική.

Η ψηφιακή μετάλλαξη: Από το χαρτάκι στο Smartphone

Σήμερα, το να κάνει ένα παιδί σκονάκι είναι πιο εύκολο από ποτέ, αλλά ταυτόχρονα και πιο επικίνδυνο. Η πρόσβαση στην πληροφορία είναι ακαριαία. Παλαιότερα ο μαθητής έπρεπε να αφιερώσει χρόνο για να γράψει με μικροσκοπικά γράμματα τις σημειώσεις του , ακολουθώντας μια διαδικασία που, παραδόξως, λειτουργούσε και ως έμμεση μελέτη. Σήμερα, όμως , με περισσή ευκολία καταφεύγει στην “εύκολη λύση” της χρήσης των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης , βιώνοντας μια σχέση άμεσης εξάρτησης.

Οι σύγχρονοι τρόποι αντιγραφής

Smartwatches: Ρολόγια που αποθηκεύουν φωτογραφίες ή κείμενα, τα οποία με ένα άγγιγμα μετατρέπονται σε απλή ένδειξη ώρας αν πλησιάσει ο καθηγητής.

Ø Ακουστικά-ψείρες: Μικροσκοπικές συσκευές Bluetooth, σχεδόν αόρατες στο αυτί, που επιτρέπουν στον μαθητή να ακούει τις απαντήσεις από κάποιον συνεργάτη εκτός τάξης.

Ø Εφαρμογές AI (ChatGPT, Photomath): Το Photomath λύνει μια εξίσωση απλώς φωτογραφίζοντάς την, ενώ το ChatGPT μπορεί να συνθέσει μια έκθεση ή να απαντήσει σε ερωτήσεις κρίσης μέσα σε δευτερόλεπτα.

Ø Κλειστές ομάδες στα Social Media: Το Viber, το WhatsApp και το Discord χρησιμοποιούνται κατά κόρον. Οι μαθητές φωτογραφίζουν τα θέματα μόλις τα λάβουν και τα στέλνουν σε ομάδες όπου κάποιος «πιο διαβασμένος» ή ένας εξωτερικός βοηθός τους ανατροφοδοτεί με τις λύσεις.

Σύγχρονο Σκονάκι : Άγχος ή τεμπελιά;

Το ερώτημα αν το σκονάκι είναι αποτέλεσμα τεμπελιάς ή πίεσης είναι καίριο. Η απάντηση αφορά σε συνδυαστική προσέγγιση των δύο ερωτημάτων. Ζούμε σε μια εποχή που θεοποιεί το αποτέλεσμα και υποτιμά τη διαδικασία. Οι μαθητές σήμερα δεν αποσκοπούν στη γνώση, αλλά στον βαθμό, ο οποίος έχει γίνει το μοναδικό νόμισμα αξίας στο εκπαιδευτικό χρηματιστήριο. Η αξία της γνώσης αντικαθίσταται από την επιτυχία που αποδίδεται με αριθμητικά – βαθμολογικά δεδομένα. Συνεπώς , “το σκονάκι” παύει να θεωρείται «απάτη» στη συνείδηση του εφήβου και μετατρέπεται σε «στρατηγική επιβίωσης». Το άγχος της αποτυχίας εξουδετερώνει τις ηθικές αναστολές, κατάσταση που ευνοείται από την πληροφοριακή ευχέρεια ,καθιστώντας περιττή τη διαδικασία της προσωπικής προσπάθειας. Αναπόφευκτα, λοιπόν, εδραιώνεται η συνθήκη της πνευματικής οκνηρίας , δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επεκτείνεται σε κάθε τομέα ανάληψης πρωτοβουλιών.

Η Στάση των Καθηγητών: Μεταξύ Παιδαγωγού και Αστυνόμου

Πόσο αυστηροί είναι σήμερα οι καθηγητές; Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση. Η αντιγραφή υπονομεύει την αξιοπιστία του έργου τους και τους ανατροφοδοτεί με λανθασμένα δεδομένα. Στόχος της αξιολόγησης είναι η ανατροφοδότηση του εκπαιδευτικού ως προς το παρεχόμενο εκπαιδευτικό έργο . Η επιτυχής δοκιμασία , μέσω της λήψης εξωτερικής βοήθειας , οδηγεί στην επιβράβευση της ψευδούς αποτύπωσης οικειοποίησης της γνώσης. Έτσι τίθεται το ηθικό ερώτημα : “ Είναι θεμιτή και ορθή η ισότιμη αξιολόγηση δύο μαθητών που δεν εχουν καταβάλλει ισότιμη προσπάθεια ; Το αίσθημα περί δικαίου αποθαρρύνει τα παιδιά που συνειδητοποιούν τη θετική αξιολόγηση της μηδαμινής προσωπικής δράσης και υιοθετούν την άρνηση της περαιτέρω γνωσιακής δράσης.

Κατά συνέπεια η στάση των εκπαιδευτικών είναι απόλυτη ως προς τη χρήση τεχνικών μέσων για την αποπεράτωση εργασιών ενώ η διαπίστωση προσπάθειας για αναζήτηση βοήθειας από εξωτερική πηγή επιφέρει την άμεση παρέμβαση. Στο σημείο αυτό θα επισημάνω και τις περιπτώσεις μαθητών που δεν γίνονται αντιληπτοί από τους διδάσκοντες σχετικά με την αποτύπωση γνώσεων , όπως τις αποδίδουν τα τεχνικά μέσα. Η εξοικείωση των παιδιών με την τεχνολογία συμβάλλει στην εύρεση μεθόδων , οι οποίες με επιτυχία αποκρύπτουν τη δράση τους. Η εικόνα , όμως , του γραπτού παραπέμπει σε απαντήσεις δομημένες κατά τα πρότυπα της τεχνητής νοημοσύνης και ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζει τη δυσχέρεια και την επίθεση των παιδιών και των γονέων τους , όταν επισημαίνει την παρούσα κατάσταση.

Η Παρεμβατικότητα των Γονέων: Το Φαινόμενο του «Γονέα-Δικηγόρου»

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της σύγχρονης εκπαίδευσης είναι η στάση των γονέων. Στο παρελθόν, η αντιγραφή κατά την εξεταστική διαδικασία επέφερε τη σύμπόρευση του γονέα με τον εκπαιδευτικό και την κατάκριση της συγκεκριμένης δραστηριότητας. Στις μέρες μας , οι γονείς επισκέπτονται το σχολείο για να αμφισβητήσουν τον καθηγητή , να του κάνουν συστάσεις ή ακόμη , και να τον απειλήσουν. Σύμφωνα με μαρτυρία συναδέλφου θετικών επιστημών , γονέας τον επισκέφτηκε να δει το διαγώνισμα του παιδιού του ( μαθητής γυμνασίου ) και του υπέδειξε να ανοιξουν την εφαρμογή ΑΙ , επισημαίνοντας την ελλιπή κατάρτισή του. Η νομιμοποίηση της αντιγραφής από τους γονείς συμβάλλει στη διαμόρφωση λανθασμένης θεώρησης στην αντίληψη των παιδιών.

Πανελλήνιες Εξετάσεις

Η εύκολη πρόσβαση στην πληροφόρηση έχει οδηγήσει το Υπουργείο Παιδείας στην απαγόρευση κατοχής ηλεκτρονικών μέσων κατά την παραμονή στην αίθουσα εξετάσεων . Έτσι , είθισται , πριν την έναρξη της εξέτασης , η παράδοση των μέσων αυτών σε ειδικό χώρο περισυλλογής στο γραφείο του διευθυντή. Η εν λόγω διάταξη αφορά και τους εκπαιδευτικούς , επιτηρητές , βαθμολογητές , μέλη της επιτροπής εξετάσεων. Αν παρά ταύτα , εντοπιστεί ηλεκτρονική συσκευή στην κατοχή μαθητή , αυτός μηδενίζεται στη συγκεκριμένη εξέταση.

Μέθοδοι Περιορισμού: Υπάρχει Λύση;

Η αυστηρή επιτήρηση είναι απαραίτητη . Αποτελεί , ωστόσο μέτρο αντιμετώπισης και όχι πρόληψης. Η αξία ή η απαξία ενός δεδομένου στηρίζεται στη σωστή αξιοποίησή του. Η τεχνολογία εξελίσσεται και προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα στον τρόπο διδασκαλίας, απαιτείται όμως σωστή αντιμετώπιση και δημιουργική αξιοποίηση των επιτευγμάτων της. Σε αντίθετη περίπτωση, αποβαίνει επιζήμια με ολέθριες συνέπειες για τους νέους που στηρίζονται σε έναν εξωτερικό παράγοντα , επιλέγοντας οι ίδιοι την παθητικοποίηση και την υιοθέτηση οσων τους προσφέρονται , χωρίς κριτική επεξεργασία.

Η ανάπτυξη της ηθικής νοημοσύνης θα επαναπροσδιορίσει τη στάση των ανθρώπων απέναντι στην τεχνική πραγματικότητα, εφόσον ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της παιδείας είναι πρώτιστη αρχή . Η εκπαίδευση στοχεύει στην ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και στη διευρυνση της πνευματικής οντότητας των παιδιών . Έτσι, το σχολείο σε συνεργασία με την οικογένεια , ως βασικοί φορείς κοινωνικοποίησης καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ορθή διαπαιδαγώγηση των μελλοντικών πολιτών. Απαιτείται ενθάρρυνση της προσωπικής προσπάθειας , όξυνση της κρίσης και του προβληματισμού, ώστε να γίνει πράξη το ιδανικό του ενεργού πολίτη , ο οποίος θα προσανατολίζεται στο κοινό καλό και δεν θα παραμένει αδρανής και αμέτοχος στη θέαση των κακώς κειμένων της εποχής μας.

Ας κατανοήσουμε ότι η γνώση είναι δύναμη και η αντιγραφή ψευδαίσθηση δύναμης. Ας μην στηριζόμαστε σε ψευδαισθήσεις…