Ο αριθμός των ατόμων που ζουν με νόσο του Πάρκινσον προβλέπεται να υπερτριπλασιαστεί μεταξύ 2020 και 2050. Ωστόσο, παρά τον τεράστιο αντίκτυπο σε όσους ζουν με τη νόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζουμε για το πώς παρουσιάζεται και εξελίσσεται αυτή η ασθένεια.

Μια πρόσφατη μεγάλης κλίμακας μελέτη σε σχεδόν 11.000 Αυστραλούς που ζουν με τη νόσο του Πάρκινσον ανέδειξε ορισμένες κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τα συμπτώματα, τους παράγοντες κινδύνου και τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν διαφορετικά τους άνδρες και τις γυναίκες, όπως εξηγεί η Λίντσεϊ Κόλινς-Πράινο, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Σχολή Βιοϊατρικής του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας στην Αυστραλία, σε άρθρο της στο The Conversation.

Μελέτες σαν αυτή βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τα συμπτώματα που βιώνουν οι άνθρωποι, καθώς ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η νόσος ποικίλλει από άτομο σε άτομο. Δεν θα εμφανίσουν όλοι τα ίδια συμπτώματα στον ίδιο βαθμό.

Ομοίως, ο τρόπος με τον οποίο η ασθένεια εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου διαφέρει μεταξύ των ανθρώπων. Η καλύτερη κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έγκαιρη αναγνώριση του ποιος διατρέχει κίνδυνο και σε πιο εξατομικευμένους τρόπους διαχείρισης αυτής της ασθένειας.

Τι είναι η νόσος Πάρκινσον;

Η νόσος Πάρκινσον είναι μια προοδευτική ασθένεια κατά την οποία τα κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη σε ένα μέρος του εγκεφάλου που ονομάζεται «μέλαινα ουσία» αρχίζουν να φθίνουν. Αυτό συνοδεύεται από πολλαπλές άλλες αλλαγές στον εγκέφαλο.

Συνήθως θεωρείται κινητική διαταραχή. Τα συνηθισμένα κινητικά συμπτώματα περιλαμβάνουν το τρέμουλο, την δυσκολία στην κίνηση (βραδυκινησία), μυϊκή δυσκαμψία και προβλήματα ισορροπίας.

Αλλά η νόσος του Πάρκινσον περιλαμβάνει επίσης μια ποικιλία λιγότερο γνωστών μη κινητικών συμπτωμάτων. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αλλαγές στη διάθεση
• δυσκολίες με τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία (συμπεριλαμβανομένης της πιο αργής σκέψης, δυσκολιών στον προγραμματισμό ή την εκτέλεση πολλαπλών εργασιών και δυσκολίας στην προσοχή ή τη συγκέντρωση)
• διαταραχές ύπνου
• δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος (όπως δυσκοιλιότητα, χαμηλή αρτηριακή πίεση και προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος).

Αν και αυτά μερικές φορές αναφέρονται ως τα «αόρατα» συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον, συχνά έχουν μεγάλο αρνητικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής από τα κινητικά συμπτώματα, τονίζει η καθηγήτρια.

Τι έδειξε η νέα έρευνα;

Η μελέτη χρησιμοποίησε δεδομένα που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο της Αυστραλιανής Μελέτης Γενετικής για τη Νόσο του Πάρκινσον, με επικεφαλής το Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας QIMR Berghofer, που ξεκίνησε το 2020.

Περίπου 10.929 Αυστραλοί – το 93% είχε ευρωπαϊκή καταγωγή – με νόσο του Πάρκινσον συμμετείχαν στην έρευνα και παρείχαν δείγματα σάλιου για γενετική ανάλυση.

Μερικά από τα βασικά αρχικά ευρήματα ήταν:

1. Τα μη κινητικά συμπτώματα είναι συχνά

Η μελέτη επιβεβαίωσε τη συχνότητα των μη κινητικών συμπτωμάτων, με την απώλεια όσφρησης (52%), τις αλλαγές στη μνήμη (65%), τον πόνο (66%) και τη ζάλη (66%) να αναφέρονται συχνά.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το 96% των συμμετεχόντων παρουσίασε διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία και υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

2. Καλύτερη εικόνα των παραγόντων κινδύνου

Η μελέτη παρείχε επίσης πληροφορίες σχετικά με το τι μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου Πάρκινσον. Αυτό είναι σημαντικό επειδή δεν κατανοούμε πλήρως τι προκαλεί εξαρχής τον θάνατο των κυττάρων που παράγουν ντοπαμίνη στη μέλαινα ουσία.

Η ηλικία είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου για τη νόσο του Πάρκινσον. Η νέα μελέτη διαπίστωσε ότι η μέση ηλικία για την έναρξη των συμπτωμάτων ήταν τα 64 έτη και για τη διάγνωση, τα 68 έτη.

3. Τα γονίδια και το περιβάλλον παίζουν ρόλο

Στην πρόσφατη μελέτη, ένα στα τέσσερα άτομα (25%) είχε οικογενειακό ιστορικό νόσου του Πάρκινσον. Ωστόσο, μόνο το 10-15% των περιπτώσεων νόσου του Πάρκινσον προκαλούνται από – ή συνδέονται στενά με – μεταλλάξεις σε συγκεκριμένα γονίδια.

«Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι οικογένειες δεν μοιράζονται μόνο γονίδια, αλλά συχνά και το περιβάλλον τους», αναφέρει η ειδικός.

Πολλαπλοί περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η έκθεση σε φυτοφάρμακα και η τραυματική εγκεφαλική βλάβη, αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Οι άνδρες είχαν μεγαλύτερη έκθεση σε τέτοιους παράγοντες από τις γυναίκες.

Η πλειονότητα (85–90%) των περιπτώσεων νόσου του Πάρκινσον πιθανότατα οφείλεται σε πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου, καθώς και στην προχωρημένη ηλικία.

4. Διαφορές μεταξύ των φύλων

Η νόσος είναι 1,5 φορές πιο συχνή στους άνδρες. Στη νέα μελέτη, το 63% των ερωτηθέντων ήταν άνδρες. Η νόσος του Πάρκινσον εμφανίζεται και εξελίσσεται διαφορετικά σε άνδρες και γυναίκες.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι γυναίκες ήταν νεότερες από τους άνδρες κατά την έναρξη των συμπτωμάτων (63,7 έναντι 64,4 ετών) και τη διάγνωση (67,6 έναντι 68,1 ετών) και πιο πιθανό από τους άνδρες να εμφανίσουν πόνο (70% έναντι 63%) και πτώσεις (45% έναντι 41%).

Οι άνδρες παρουσίασαν περισσότερες αλλαγές στη μνήμη από τις γυναίκες (67% έναντι 61%) και παρορμητικές συμπεριφορές, ιδιαίτερα σεξουαλική συμπεριφορά (56% έναντι 19%).

Περιορισμοί της μελέτης

Οι επιστήμονες που διεξήγαγαν τη μελέτη τονίζουν ότι η νέα αυτή έρευνα περιορίστηκε στον πληθυσμό της Αυστραλίας και ανέλυσε κυρίως αυτοαναφορές σχετικά με τα συμπτώματα, οι οποίες μπορεί να είναι μεροληπτικές ή λιγότερο αξιόπιστες.

Επίσης, δεν έγινε σαφές πώς οι συμμετέχοντες συγκρίνονται με άτομα παρόμοιας ηλικίας χωρίς νόσο του Πάρκινσον ή πώς τα συμπτώματά τους μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου. Αυτοί είναι σημαντικοί τομείς μελλοντικής έρευνας, όπως υπογραμμίζει η καθηγήτρια Λίντσεϊ Κόλινς-Πράινο.