Γιατί πολλές ψυχικές διαταραχές τείνουν να συνυπάρχουν; Αυτό θέλησε να διερευνήσει μια διεθνής ομάδα επιστημόνων, η οποία ανέλυσε γενετικά δεδομένα από περισσότερα από 6 εκατομμύρια άτομα. Στη μελέτη της, η ομάδα διερεύνησε πώς 14 ψυχιατρικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή (ΔΕΠΥ), το μετατραυματικό στρες και οι διαταραχές χρήσης ουσιών, μπορεί να συνδέονται μεταξύ τους.

Η νέα μελέτη παρέχει μια από τις πιο σαφείς εικόνες μέχρι σήμερα για το πώς κατανέμεται ο γενετικός κίνδυνος ανάμεσα σε διάφορες ψυχιατρικές διαταραχές. Η βάση δεδομένων περιελάμβανε πάνω από 1 εκατομμύριο άτομα με διάγνωση ψυχιατρικής διαταραχής και περίπου 5 εκατομμύρια άτομα χωρίς καμία από τις συγκεκριμένες παθήσεις.

Γενετικοί παράγοντες

Ο όρος «γενετικός κίνδυνος» αναφέρεται στην πιθανότητα ανάπτυξης μιας ασθένειας ή κατάστασης υγείας με βάση κληρονομικές παραλλαγές στο DNA. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ψυχιατρικές διαταραχές στη μελέτη μοιράζονται σημαντικό ποσοστό γενετικού κινδύνου.

Αυτοί οι κίνδυνοι χωρίστηκαν σε πέντε ευρείες κατηγορίες:

• Ψυχαναγκαστικές διαταραχές (όπως ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και ανορεξία)
• Σχιζοφρένεια και διπολική διαταραχή
• Νευροαναπτυξιακές διαταραχές (όπως αυτισμός και ΔΕΠΥ)
• Εσωτερικεύουσες διαταραχές (κατάθλιψη, άγχος και μετατραυματικό στρες)
• Διαταραχές χρήσης ουσιών

Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι ίδιες γενετικές επιρροές επηρεάζουν συχνά πολλές διαταραχές. Αυτή η επικάλυψη μπορεί να εξηγεί γιατί τα άτομα συχνά εμφανίζουν περισσότερες από μία ψυχικές καταστάσεις.

Η ανάλυση έδειξε ότι οι πέντε αυτές γενετικές ομάδες αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος του κοινού κινδύνου μεταξύ των διαταραχών. Κάθε ομάδα συσχετίστηκε με 238 γενετικές παραλλαγές– μικρές διαφορές στο DNA που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου. Αυτά τα μοτίβα μπορεί να βοηθήσουν τους ερευνητές να κατανοήσουν γιατί ορισμένες καταστάσεις εμφανίζονται συχνά ταυτόχρονα. Αρκετά χαρακτηριστικά, όπως η αυτοκτονική τάση και η μοναξιά, συνδέονταν επίσης γενετικά και με τις πέντε ομάδες.

«Αυτά τα ευρήματα βοηθούν να εξηγηθεί γιατί οι καταστάσεις ψυχικής υγείας συχνά επικάλυπταν η μία την άλλη», δήλωσε ο Δρ. Τζον Χετέμα, καθηγητής και ψυχίατρος με εξειδίκευση στην επιδημιολογία, γενετική και βιολογία του άγχους και συναφών διαταραχών, στο Πανεπιστήμιο του Τέξας A&M.

«Αποκαλύπτοντας κοινές γενετικές ρίζες, μπορούμε να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε θεραπείες που στοχεύουν πολλαπλές διαταραχές αντί να θεραπεύουν την καθεμία μεμονωμένα», σημείωσε.

Ο ρόλος ορισμένων εγκεφαλικών κυττάρων

Η μελέτη εντόπισε επίσης συγκεκριμένους τύπους εγκεφαλικών κυττάρων που σχετίζονται με γενετικά μοτίβα. Στην ομάδα που αφορά τη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή, τα πιο έντονα γενετικά σήματα εντοπίστηκαν σε γονίδια που είναι ενεργά στους διεγερτικούς νευρώνες, οι οποίοι μεταφέρουν σήματα σε άλλα εγκεφαλικά κύτταρα και βοηθούν διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου να επικοινωνούν.

Αντίθετα, ο γενετικός κίνδυνος που συνδέεται με εσωτερικευμένες διαταραχές όπως η κατάθλιψη, το άγχος και το μετατραυματικό στρες, έδειξε ισχυρότερους δεσμούς με τα ολιγοδενδροκύτταρα. Αυτά τα κύτταρα βοηθούν τα νευρικά σήματα να ταξιδεύουν πιο αποτελεσματικά μέσω του εγκεφάλου.

«Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι αυτά τα ‘βοηθητικά κύτταρα’ μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτές τις καταστάσεις», δήλωσε ο Μπραντ Βέρχουλστ, επίκουρος καθηγητής και ειδικός στην ποσοτική και στατιστική γενετική.

Το μέλλον της διάγνωσης των ψυχιατρικών διαταραχών

Οι ψυχικές διαταραχές επηρεάζουν σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού κάποια στιγμή στη ζωή του. Ωστόσο, οι περισσότερες ψυχιατρικές διαγνώσεις εξακολουθούν να βασίζονται σε συμπτώματα και όχι σε υποκείμενα βιολογικά αίτια.

«Αυτή η μελέτη μας φέρνει πιο κοντά σε ένα επιστημονικά θεμελιωμένο σύστημα ταξινόμησης των ψυχικών ασθενειών που αντικατοπτρίζει τα γενετικά δεδομένα», είπε ο Χετέμα.

«Ανοίγει επίσης τον δρόμο σε νέες θεραπείες που στοχεύουν κοινά βιολογικά μονοπάτια, βοηθώντας πιθανόν άτομα με πολλαπλές καταστάσεις ταυτόχρονα» σημείωσε.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η γενετική δεν καθορίζει εάν κάποιος θα αναπτύξει ψυχιατρική διαταραχή. Όπως συμβαίνει με συνήθεις παθήσεις, όπως η υπέρταση και ο διαβήτης, τα γονίδια επηρεάζουν τον κίνδυνο αλλά δεν εγγυώνται ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Οι κληρονομούμενοι γενετικοί παράγοντες μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν την ευπάθεια ενός ατόμου, ενώ περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως το άγχος, μπορεί να πυροδοτήσουν την ανάπτυξη της νόσου.

Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της ταυτόχρονης ανάλυσης πολλαπλών διαταραχών αντί της εστίασης σε μία πάθηση κάθε φορά. Μελετώντας μοτίβα σε όλες τις διαγνώσεις, οι επιστήμονες μπορούν να εντοπίσουν συσχετίσεις που ενδέχεται να παραμένουν αόρατες σε μικρότερες και πιο περιορισμένες έρευνες.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature».