Η προσευχή μας να αναπέμπεται  με βαθιά ευσέβεια και φόβο Θεού

Του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού

Η προσωπικότητα της σημερινής πρωταγωνίστριας της Ευαγγελικής περικοπής είναι μοναδική. Πρόκειται για την Σαμαρείτιδα· μια γυναίκα, η οποία γίνεται αιτία να γνωρίσουμε σήμερα τον Χριστό, όχι μόνον ως θείο διδάσκαλο αλλά και ως ανατροπέα. Πράγματι, στην σημερινή Ευαγγελική περικοπή, ο Κύριός μας ανατρέπει όλα τα κοινωνικά στερεότυπα, όλες τις αγκυλώσεις της κοινωνίας μέσα στην οποία έζησε και αποκαλύπτει τον πυρήνα της κοσμοσωτήριας αποστολής Του σε ένα πρόσωπο που ζούσε στο περιθώριο εκείνης της εποχής.

Όσο ο Χριστός μιλά στην Σαμαρείτιδα, εμφανίζονται οι μαθητές. Αντιλαμβάνονται τον διάλογο μεταξύ τους και, ως μέλη της τότε πατριαρχικής εβραϊκής κοινωνίας, σκανδαλίζονται από την συνομιλία του Διδασκάλου τους με μια γυναίκα.

Το ότι είναι γυναίκα, όμως, δεν αποτελεί το μοναδικό σκάνδαλο. Πρόκειται για μια γυναίκα Σαμαρείτιδα, ουσιαστικά αλλοεθνή, στα όρια της αλλόθρησκης, προερχόμενη από μια φυλή απεχθή και μιασμένη για κάθε Εβραίο. Αυτό είναι το δεύτερο σκάνδαλο.

Υπάρχει, όμως, και ένα τρίτο: αυτή η Σαμαρείτιδα γυναίκα είναι αμαρτωλή. Η εναλλαγή των συντρόφων της, που ο Κύριος της επισημαίνει, δεν μπορεί παρά να αποτελούσε σκάνδαλο για Εβραίους και Σαμαρείτες, αλλά και για κάθε τυπικό θρησκευόμενο κάθε εποχής.

Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση στο σημερινό Ευαγγέλιο προκαλεί δύο συναισθήματα, τα οποία ιδιαίτερα μας συγκινούν αλλά και μας παραδειγματίζουν. Από την μια, ο Κύριος της μιλά με διακριτικότητα, ευγένεια και ολοφάνερη πατρική φροντίδα και αγάπη. Από την άλλη, η Σαμαρείτιδα αποδέχεται τα λόγια του με παιδική αγνότητα, χωρίς καχυποψία και δισταγμό. Η συμπεριφορά της θυμίζει τα λόγια του Ιησού: «Σας βεβαιώνω πως αν δεν αλλάξετε κι αν δε γίνετε σαν τα παιδιά, δε θα μπείτε στην βασιλεία του Θεού» (Μτθ 18:3).

Πρόκειται ακριβώς για το είδος της σχέσεως που ο ίδιος ο Χριστός επιθυμεί να αναπτύξουμε μαζί Του, ανεξαρτήτως ηλικίας. Η σχέση αυτή αποτελεί μια από τις εντυπωσιακότερες αλλαγές που έφερε στην ανθρωπότητα το Ευαγγέλιο. Τον αυστηρό επουράνιο Κριτή και πανίσχυρο Παντοκράτορα της Παλαιάς Διαθήκης ήρθε, μέσα από τον λόγο και τις υποδείξεις του Κυρίου μας, να αντικαταστήσει «ο εν ουρανοίς» τρυφερός Πατέρας, ο πάντα έτοιμος να συντρέξει, να καθοδηγήσει και να συγχωρέσει όλους εμάς, τους υιούς και τις θυγατέρες Του. Την σχέση αυτή δεν μπορεί να την επηρεάσει τίποτε: ούτε φυλή, ούτε φύλο, ούτε χρώμα, ούτε κοινωνικός ρόλος, ούτε η εικόνα που έχει για εμάς η κοινωνία, ούτε καν τα προηγούμενα αμαρτήματά μας. Για τον Θεό, είμαστε διαρκώς τα παιδιά Του, των οποίων περιμένει την επιστροφή στο πατρικό τους σπίτι.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο πως, σε κάθε Θεία Λειτουργία, λίγο πριν την Θεία Κοινωνία, καλούμαστε να απευθυνθούμε στον Θεό Πατέρα. Τι προηγείται όμως;

Ήδη, τα αγιασμένα Τίμια Δώρα βρίσκονται πάνω στην Αγία Τράπεζα. Το ψωμί και το κρασί, δια της ενεργείας του Αγίου Πνεύματος, έχουν ήδη μεταβληθεί σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Έχουμε ήδη ζητήσει από τον Κύριο να μας χαρίσει προστασία, φώτιση, μετάνοια και χριστιανικό τέλος της επίγειας ζωής μας. Επίσης Του έχουμε ζητήσει να αποδεχθεί την πνευματική ευωδία του μυστηρίου που επιτελείται ενώπιόν μας, και να μας αποστείλει τα δώρα του Αγίου Πνεύματος, καθώς εμείς του παραδίδουμε ολόκληρη την ζωή μας. Αυτό αναφέρει για μία ακόμη φορά ο ιερέας: «Σε σένα, Δέσποτα φιλάνθρωπε, εμπιστευόμαστε κι αφήνουμε όλη μας την ζωή και την ελπίδα, και σε παρακαλούμε και δεόμαστε και ικετεύομε. Αξίωσέ μας να μεταλάβουμε τα επουράνια και φρικτά μυστήρια αυτής της ιερής και πνευματικής τράπεζας με καθαρή συνείδηση, για να μας χαριστούν οι αμαρτίες, για να μας συγχωρεθούν τα σφάλματα, για να έχουμε μαζί μας το Άγιό Πνεύμα, για να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, για να έχουμε παρρησία ενώπιόν σου, και όχι για να αμαρτήσουμε και να κατακριθούμε».

Η τελευταία φράση της δεήσεως αυτής αξίζει την προσοχή μας: Υπάρχει περίπτωση, τα επουράνια και φρικτά μυστήρια που σε λίγο θα μας προσφερθούν, να αποτελέσουν πηγή, όχι σωτηρίας, αλλά καταδίκης; Υπάρχει, αδελφοί μου, μόνο σε περίπτωση που προσερχόμαστε στην Θεία Κοινωνία, χωρίς την ανάλογη προετοιμασία, δηλαδή χωρίς καρδιακή συντριβή για τα αμαρτήματά μας, χωρίς μετάνοια, η οποία θα προέλθει από την Ιερά Εξομολόγηση και, κυρίως, χωρίς συναίσθηση και βαθιά ευγνωμοσύνη για την άπειρη αγάπη του Θεού που συγκαταβαίνει στην αδυναμία και την αποτυχία μας.

Και τώρα, με τα λόγια του Ιερέα, φτάνουμε στην στιγμή να απευθυνθούμε στον Πατέρα μας: «Και καταξίωσέ μας, Δέσποτα, με θάρρος και χωρίς κατάκριση να τολμάμε να επικαλούμαστε εσένα τον επουράνιο Θεό, Πατέρα».

Αλήθεια, πως να του μιλήσουμε; Ποιές λέξεις να χρησιμοποιήσουμε; Απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα αποτελεί η Κυριακή Προσευχή, το «Πάτερ ημών», η μοναδική προσευχή που ο Ίδιος ο Χριστός μας δίδαξε κατά λέξιν και μας παρήγγειλε: «Έτσι να προσεύχεσθε» (Μτθ. 6:9): «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς· αγιασθήτω το όνομά σου· ελθέτω η βασιλεία σου· γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης. Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον· και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών· και μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού.

Ότι σου εστίν η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα, του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων».

Και μόνον από την πρώτη λέξη, την λέξη «Πάτερ», γίνεται απόλυτα σαφής η επιθυμία του Χριστού να σταθούμε ενώπιον του Θεού σαν παιδιά προς πατέρα. Αυτή η πατρική σχέση κάνει όλα τα αιτήματα της προσευχής να παίρνουν ένα άλλο νόημα.

Με το «αγιασθήτω το όνομά Σου», πρώτα υμνούμε το άγιο όνομα του Θεού.

Με το «ελθέτω η βασιλεία Σου» εκφράζουμε τον πόθο μας να μεταβληθεί όλος ο κόσμος σε δική Του βασιλεία.

Με το «γενηθήτω το θέλημά σου» αποκαλύπτουμε την προθυμία μας να ακολουθήσουμε το δικό Του και όχι το δικό μας θέλημα σε όλη μας την ζωή.

Και τώρα ακολουθεί η ώρα των αιτημάτων. Πρώτα, Τον παρακαλούμε για το καθημερινό μας ψωμί, τον «επιούσιον άρτον», τον οποίο, πολλοί Πατέρες της Εκκλησίας μας συνδέουν με τον αγιασμένο άρτο, που σε λίγο θα μας προσφερθεί ως Σώμα Χριστού.

Κατόπιν, Του ζητούμε την άφεση των αμαρτημάτων μας, και μάλιστα, γινόμαστε εμείς οι πρωταγωνιστές αυτής της αφέσεως, αφού ποθούμε να μας συγχωρέσει «ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών».

Και τέλος, με το «μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμόν, αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού», στεκόμαστε ευλαβικά ενώπιόν Του, ομολογούμε τις λίγες μας δυνάμεις και την μειωμένη αποφασιστικότητά μας και καλούμε Εκείνον να μας προφυλάξει από τους πειρασμούς, στους οποίους είμαστε ανά πάσα στιγμή επιρρεπείς να υποκύψουμε.

Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε την άβυσσο που χωρίζει την παθητή ανθρώπινη φύση μας από την απαθή Θεότητα. Για τον λόγο αυτό, η προσευχή μας πρέπει να αναπέμπεται με βαθιά ευσέβεια και φόβο Θεού. Δεν πρέπει όμως, επίσης, να ξεχνάμε και την δική Του πατρική τρυφερότητα, με την οποία ο Ίδιος επιθυμεί να επισκεφτεί και να ζεστάνει την καρδιά μας. Για τον λόγο αυτό, η προσευχή μας πρέπει να αναπέμπεται με θάρρος και βεβαιότητα πως ο Θεός Πατέρας μας βρίσκεται πάντα έτοιμος να την εισακούσει.

Κάθε φράση, κάθε λέξη του «Πάτερ ημών» καλεί την καρδιά μας να ξαναβρεί την αγνότητα, την καθαρότητα και την προσδοκία του μικρού παιδιού που περιμένει με ανυπομονησία και χτυποκάρδι να συναντήσει τον αγαπημένο του πατέρα. Ας απαλλαγούμε, λοιπόν, από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος και ας βρεθούμε άξιοι να ενωθούμε με Εκείνον, ο οποίος δεν δίστασε να κατέβει από τα ύψη της θεϊκής Του δόξας στον Άδη, προκειμένου να ενωθεί ξανά με τα αγαπημένα του παιδιά. Εμείς είμαστε τα παιδιά του, που περιμένουν να κοινωνήσουν σε λίγο το Σώμα και το Αίμα Του «εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον».