Οι προτάσεις της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας για το νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Το ΔΣ της Π.Ε.Δ. Δυτικής Ελλάδας κατά την συνεδρίασή του τις 19 Μάϊου 2026 αναφορικά με τις τελικές προτάσεις επί της Β’ Έκδοσης του Σχεδίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε διαβούλευση από το ΥΠΕΣ, μέχρι 4 Ιουνίου 2026, διαπιστώνει ότι δεν υπήρχαν ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Πέραν κάποιων θετικών διαπιστώσεων, η κωδικοποίηση σε ενιαίο νομοθέτημα δεν αίρει τις βασικές ενστάσεις συνταγματικής τάξης, θεσμικής σύγκλισης και διοικητικού εκσυγχρονισμού της χώρας σε ευρωπαϊκό πλαίσιο και εν γένει σεβασμού της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ. Το σχέδιο εμφανίζεται περισσότερο ως ενιαίος διοικητικός μηχανισμός καταγραφής, εποπτείας, μητρώων, δεικτών, πληροφοριακών συστημάτων και οικονομικής παρακολούθησης, παρά ως ουσιαστική μεταρρύθμιση που ενισχύει τη γενική αρμοδιότητα των ΟΤΑ επί των τοπικών υποθέσεων (άρθρο 102 Συντ.) και που να θεμελιώνει σύγχρονη ευρωπαϊκή Αυτοδιοίκηση.

Ειδικότερα το ΔΣ μετά από διαλογική συζήτηση ζητά:
• Αναμόρφωση του Σχεδίου Κώδικα με ενσωμάτωση των προτάσεων των Δήμων και σαφή ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης με απόδοση όλων των θεσμοθετημένων και παρακρατηθέντων πόρων.
• Πλήρη σεβασμό στη συνταγματική γενική αρμοδιότητα των Δήμων επί των τοπικών υποθέσεων, με ρητή κατοχύρωση του τεκμηρίου τοπικών υποθέσεων και αναδιατύπωση του «τεκμηρίου καθημερινότητας».
• Ρήτρα συσχέτισης αρμοδιότητας-πόρων: «καμία νέα αρμοδιότητα χωρίς αντίστοιχους πόρους, προσωπικό και μέσα», με αυτόματο, κοστολογημένο και εκτελεστό μηχανισμό βάσει των μελετών μοντέλου κόστους-λειτουργίας των ΟΤΑ από την ΕΕΤΑΑ.
• Επαναφορά της αρχής ότι οι πράξεις των ΟΤΑ ισχύουν με την έκδοσή τους και ότι ο έλεγχος νομιμότητας ασκείται αποκλειστικά εκ των υστέρων, εντός εύλογων προθεσμιών. Ανάκληση της υπερενισχυμένης εποπτείας και των επιπλέον ελέγχων στους ΟΤΑ.
• Πλήρη αιτιολόγηση και θεσμική αξιολόγηση του νέου εκλογικού μοντέλου 42%+1 και διασφάλιση της ηλεκτρονικής ψήφου με θεσμικές εγγυήσεις, της μυστικότητας, της καθολικότητας και της αμεσότητας λαϊκής εντολής. Οι σχετικές διατάξεις πρέπει να προσαρμοστούν και της όποιας εφαρμογής να προηγηθεί επιστημονική και συγκριτική μελέτη και διαμόρφωση των προτύπων που θα εγγυώνται το αδιάβλητο από την ΕΕΤΑΑ.
• Διατύπωση συγκεκριμένης ρύθμισης ότι τα 19μελή δημοτικά συμβούλια θα πρέπει να γίνουν 21μελή όπου δηλαδή ο αριθμός των υποψηφίων που εκλέγονται άνευ σταυρού πρέπει να αυξηθεί κατά δύο (2), προκειμένου να υπάρξει σταθερή κυβερνησιμότητα. Οι μικροί και μεσαίοι Δήμοι έχουν επισημάνει ότι η σημερινή πρόβλεψη περί περιορισμένου αριθμού εκλεγομένων άνευ σταυρού δυσχεραίνει τη λειτουργική συγκρότηση διοίκησης και την κυβερνησιμότητα, ιδιαίτερα στα 19μελή Συμβούλια. Παράλληλα, στις αραιοκατοικημένες κοινότητες με πληθυσμό έως 300 κατοίκους πρέπει να καταργηθεί ρητά κάθε έμμεση απαίτηση ελάχιστου αριθμού υποψηφίων, ώστε να μην παρακωλύεται η συγκρότηση συνδυασμού.
• Επανεξέταση των υπερβολικών απαιτήσεων κατάρτισης συνδυασμών και πλήρωσης ψηφοδελτίων, ιδίως στους μικρούς, ορεινούς και μεσαίους δήμους. Η απαίτηση υπερπληθυσμού υποψηφίων σε ποσοστά που φθάνουν έως και το 150% δημιουργεί πρακτικά εμπόδια συμμετοχής και δυσανάλογο διοικητικό βάρος. Οι Δήμοι της Π.Ε.Δ. έχουν προτείνει τη μείωση του σχετικού ποσοστού σε 120%, ώστε να διασφαλίζεται η δυνατότητα συγκρότησης βιώσιμων συνδυασμών χωρίς αποκλεισμούς.
• Επισήμανση ότι η ισχύουσα ποσόστωση φύλου 40% σε συνδυασμό με τις αυξημένες απαιτήσεις κατάρτισης ψηφοδελτίων δημιουργεί σοβαρές πρακτικές δυσκολίες συγκρότησης συνδυασμών, ιδιαίτερα σε μικρούς, ορεινούς δήμους και δημοτικές κοινότητες με περιορισμένη πληθυσμιακή βάση. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η επανεξέταση και μείωση του σχετικού ποσοστού στο 30%, με παράλληλη διατήρηση πολιτικών ουσιαστικής ενίσχυσης της συμμετοχής των γυναικών στην τοπική αυτοδιοίκηση μέσω κινήτρων, υποστήριξης και θεσμών εκπροσώπησης.
• Ουσιαστικό ειδικό καθεστώς ορεινών, νησιωτικών και μικρών δήμων, με προσαύξηση συντελεστή ΚΑΠ, Ταμείο Ορεινών και Νησιωτικών Περιοχών, «Ελάχιστο Εγγυημένο Επίπεδο Υπηρεσιών», υποχρεωτική τεχνική υποστήριξη ΕΕΤΑΑ και Συντελεστή Εδαφικής Εξισορρόπησης.
• Νέο πρόγραμμα υποδομών και λειτουργικής αναβάθμισης πρωτοβάθμιων ΟΤΑ στο πρότυπο του «ΘΗΣΕΑΣ».
• Ειδικό κεφάλαιο και μηχανισμό στήριξης πολιτικής προστασίας με μόνιμη χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό, επιχειρησιακό εξοπλισμό και αναλογική κατανομή ευθύνης Δήμων-Περιφερειών-κράτους με υποχρεωτική τεχνική υποστήριξη των Δήμων από την ΕΕΤΑΑ.
• Αναβάθμιση της καταστατικής θέσης των αιρετών με λογοδοσία, έλεγχο και σεβασμό στον θεσμικό τους ρόλο, και αρχή αναλογικότητας στην πειθαρχική και ποινική ευθύνη.
• Διαφανές και σταθμισμένο σύστημα δεικτών, διαγνωστικού και υποστηρικτικού χαρακτήρα, επί συνόλου πολιτικών και σε συστημικό επίπεδο χωρίς τιμωρητική χρήση αλλά με κινητοποίηση μηχανισμών υποστήριξης.
• Ρητή θεσμική κατοχύρωση Π.Ε.Δ. και ΚΕΔΕ ως υποχρεωτικών θεσμικών συνομιλητών της κεντρικής διοίκησης, με αυτόνομη χρηματοδότηση και σύμφωνη γνώμη σε κρίσιμα ζητήματα της Αυτοδιοίκησης και τοπικής ανάπτυξης.
• Ομαλή μεταβατική περίοδο που εξασφαλίζει τη συνέχεια των τρεχόντων αναπτυξιακών προγραμμάτων (ΕΣΠΑ, ΣΣ ΚΑΠ, ΤΑΠΤΟΚ, Ταμείο Ανάκαμψης), ουσιαστική συμμετοχή των ΟΤΑ στην κατανομή των πόρων της νέας Προγραμματικής Περιόδου και την εργασιακή συνέχεια του προσωπικού των ΟΤΑ και των ΝΠ τους.
• Δυνητική εφαρμογή του τέλους τοπικής ανάπτυξης προς αποφυγή επιβολής τοπικής φορολογίας και δημιουργίας περιφερειακών ανισοτήτων
• Ανάκτηση των ΥΔΟΜ από τους Δήμους και ενίσχυσή τους με πόρους και προσωπικό.
• Αυτοτελή ενότητα Κώδικα για το δημογραφικό, την ύπαιθρο και την ανθεκτικότητα, με εργαλεία αξιολόγησης δημόσιων πολιτικών (TerritorialImpactAssessment, ruralproofing).

No Result