Νέα επιστημονική ανασκόπηση αμφισβητεί μια διαδεδομένη πεποίθηση γύρω από την απώλεια βάρους και το λεγόμενο «φαινόμενο γιο-γιο»

Πολλοί από εμάς που προσπαθούν να χάσουν βάρος, με διάφορες δίαιτες, ζουν με τον φόβο ότι κάθε φορά που χάνουν και ξαναπαίρνουν  κιλά, προκαλούν μόνιμη βλάβη στον μεταβολισμό τους. Η πεποίθηση αυτή έχει οδηγήσει αρκετούς στο συμπέρασμα ότι ίσως είναι καλύτερο να μην προσπαθήσουν καθόλου να αδυνατίσουν, παρά να περάσουν ακόμη έναν κύκλο απώλειας και επαναπρόσληψης βάρους

Ωστόσο, μια νέα επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet Diabetes & Endocrinology, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την άποψη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι απώλειας και επαναπρόσληψης βάρους προκαλούν από μόνοι τους μόνιμη μεταβολική βλάβη, σε άτομα με παχυσαρκία.

Δίαιτες – Τι είναι το φαινόμενο «γιο-γιο»

Ο όρος «weight cycling» ή «φαινόμενο γιο-γιο», περιγράφει τις επαναλαμβανόμενες περιόδους απώλειας βάρους που ακολουθούνται από επαναπρόσληψη των χαμένων κιλών.

Πολλοί άνθρωποι που έχουν βιώσει αυτή τη διαδικασία αναφέρουν ότι κάθε νέα προσπάθεια γίνεται πιο δύσκολη. Συχνά αισθάνονται ότι πεινούν περισσότερο, έχουν λιγότερη ενέργεια και δυσκολεύονται να χάσουν βάρος σε σύγκριση με το παρελθόν.

‘Οπως αναφέρει η Λόρα Χούντι, συνεργάτιδα του The Conversation UK, οι συγγραφείς της ανασκόπησης επισημαίνουν ότι η συσχέτιση δεν σημαίνει απαραίτητα και αιτιώδη σχέση. Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι άτομα με μεγαλύτερα μεταβολικά προβλήματα έχουν συνήθως κάνει περισσότερες δίαιτες, δεν αποδεικνύει ότι οι δίαιτες προκάλεσαν αυτά τα προβλήματα. Είναι πιθανό η μακροχρόνια παχυσαρκία και η αυξημένη λιπώδης μάζα, να αποτελούν τον κοινό παράγοντα πίσω και από τα δύο.

Χάνεται πραγματικά μυϊκή μάζα;

Ένας ακόμη διαδεδομένος φόβος αφορά τη μυϊκή μάζα. Πολλοί πιστεύουν ότι όταν χάνουν βάρος χάνουν μυς, ενώ όταν ξαναπαίρνουν κιλά ανακτούν κυρίως λίπος. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι η κατάσταση του σώματος χειροτερεύει μετά από κάθε αποτυχημένη δίαιτα.

Η νέα ανασκόπηση δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η διατήρηση ή η απώλεια μυϊκής μάζας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η συνολική διατροφή, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, το είδος της δίαιτας και κυρίως η σωματική άσκηση, ιδιαίτερα η προπόνηση με αντιστάσεις.

Οι ερευνητές δεν βρήκαν σταθερά στοιχεία που να δείχνουν ότι το φαινόμενο γιο-γιο οδηγεί από μόνο του σε μόνιμη και δυσανάλογη απώλεια μυϊκής μάζας χωρίς λίπος.

Τι συμβαίνει με τον μεταβολισμό

Εξίσου διαδεδομένη είναι η άποψη ότι κάθε δίαιτα «ρίχνει» τον μεταβολισμό και ότι αυτή η επιβράδυνση παραμένει για πάντα.

Στην πραγματικότητα, ο βασικός μεταβολικός ρυθμός επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το σωματικό βάρος και τη σύσταση του σώματος. Όταν κάποιος ζυγίζει λιγότερο, χρειάζεται και λιγότερη ενέργεια για να συντηρήσει τις βασικές λειτουργίες του οργανισμού. Αντίστοιχα, όταν το βάρος αυξάνεται, αυξάνονται και οι ενεργειακές ανάγκες. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι αυτή η προσαρμογή δεν σημαίνει απαραίτητα μόνιμη «καταστροφή» του μεταβολισμού.

Η πραγματική πρόκληση είναι η διατήρηση του βάρους

Όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν βέβαια ότι η επαναπρόσληψη βάρους είναι αδιάφορη για την υγεία. Όταν ένα άτομο χάνει βάρος, συχνά βελτιώνονται η αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα σακχάρου, το λιπιδαιμικό προφίλ, η κινητικότητα και η ποιότητα ζωής του. Αν τα χαμένα κιλά επιστρέψουν, πολλά από αυτά τα οφέλη μπορεί να μειωθούν ή να χαθούν.

Η διαφορά είναι ότι αυτό δεν αποδεικνύει πως η απώλεια και η επαναπρόσληψη βάρους προκάλεσαν επιπλέον βλάβη. Οπότε το βασικό πρόβλημα φαίνεται να είναι η δυσκολία διατήρησης μιας υγιούς απώλειας βάρους σε βάθος χρόνου.

Η παχυσαρκία χρειάζεται μακροχρόνια αντιμετώπιση

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η παχυσαρκία αποτελεί μια χρόνια και συχνά υποτροπιάζουσα κατάσταση. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπισή της απαιτεί μακροπρόθεσμη στρατηγική και όχι προσωρινές λύσεις.

Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση σε ρεαλιστικούς στόχους, επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης, συστηματική άσκηση, ποιοτικό ύπνο, διατροφική εκπαίδευση και συνεχή επαγγελματική υποστήριξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν φαρμακευτικές θεραπείες ή βαριατρική χειρουργική.

Το σημαντικό μήνυμα της νέας ανασκόπησης είναι ότι η επαναπρόσληψη βάρους δεν πρέπει να θεωρείται προσωπική αποτυχία ούτε απόδειξη ότι ο μεταβολισμός έχει «χαλάσει». Αντίθετα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι η προηγούμενη στρατηγική δεν ήταν βιώσιμη ή ότι χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση και καλύτερη υποστήριξη.