Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων. Για πολλούς χρήστες, η δημοσίευση μιας ανάρτησης συνοδεύεται σχεδόν αυτόματα από τον έλεγχο των «likes» και των αντιδράσεων που συγκεντρώνει.
Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η διαδικτυακή επιβεβαίωση μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά ορισμένων ατόμων περισσότερο από άλλους.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry διαπίστωσε ότι τα άτομα με κατάθλιψη ή συμπτώματα κατάθλιψης φαίνεται να παρουσιάζουν ισχυρότερη συμπεριφορική ανταπόκριση στα «likes» που λαμβάνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι επιπτώσεις ήταν σχετικά μικρές και δεν αποδεικνύουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκαλούν κατάθλιψη. Ωστόσο, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα likes στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν σταδιακά να διαμορφώσουν τις συνήθειες δημοσίευσης και τη συναισθηματική ευεξία με την πάροδο του χρόνου.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Δρ. Dan-Mircea Mirea από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, ανέλυσαν περισσότερες από 17 εκατομμύρια αναρτήσεις στην πλατφόρμα Twitter (σημερινό X), οι οποίες προέρχονταν από 7.736 χρήστες.
Στόχος τους ήταν να εξετάσουν εάν ο αριθμός των «likes» που λάμβανε ένας χρήστης σε μία ημέρα επηρέαζε τη δραστηριότητά του την επόμενη ημέρα. Για τον σκοπό αυτό αξιοποίησαν τρία διαφορετικά σύνολα δεδομένων, στα οποία η παρουσία κατάθλιψης ή καταθλιπτικών συμπτωμάτων αξιολογήθηκε με διαφορετικές μεθόδους.
Στην πρώτη ομάδα συμμετείχαν χρήστες που είχαν αναφέρει διάγνωση κατάθλιψης. Στη δεύτερη ομάδα οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν μόνοι τους τη συχνότητα εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων τον τελευταίο μήνα, ενώ στην τρίτη συμπλήρωσαν ένα επιστημονικά επικυρωμένο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης της κατάθλιψης.
Τα άτομα με κατάθλιψη επηρεάζονταν περισσότερο από τα «likes»
Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια και στις τρεις ομάδες. Οι χρήστες με κατάθλιψη ή αυξημένα καταθλιπτικά συμπτώματα ήταν πιο πιθανό να δημοσιεύσουν ξανά την επόμενη ημέρα όταν οι προηγούμενες αναρτήσεις τους είχαν λάβει περισσότερα «likes».
Με άλλα λόγια, η διαδικτυακή επιβράβευση φάνηκε να λειτουργεί ως ισχυρότερο κίνητρο για μελλοντική δραστηριότητα σε σχέση με τους χρήστες χωρίς αντίστοιχα συμπτώματα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το εύρημα αυτό έρχεται σε αντίθεση με παλαιότερες θεωρίες, σύμφωνα με τις οποίες τα άτομα με κατάθλιψη ανταποκρίνονται λιγότερο στα θετικά ερεθίσματα ή στις μορφές κοινωνικής επιβράβευσης.
Η ερευνητική ομάδα παρατήρησε ότι η ισχυρότερη ανταπόκριση στα «likes» συνδεόταν ιδιαίτερα με χαρακτηριστικά της λεγόμενης αγχώδους κατάθλιψης, μιας κατάστασης που συνδυάζει καταθλιπτική διάθεση, άγχος και αισθήματα απάθειας.
Αντίθετα, άλλα χαρακτηριστικά ψυχικής υγείας που αξιολογήθηκαν στη μελέτη, όπως οι ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές ή οι επίμονες ενοχλητικές σκέψεις, δεν φάνηκε να σχετίζονται με μεγαλύτερη ευαισθησία στη διαδικτυακή επιβράβευση.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκαλούν κατάθλιψη ούτε ότι η έντονη αντίδραση στα «likes» αποτελεί από μόνη της ένδειξη εθισμού.
Επιπλέον, η επίδραση που καταγράφηκε ήταν σχετικά μικρή και η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Ωστόσο, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι ψηφιακές μορφές επιβράβευσης ενδέχεται να επηρεάζουν σταδιακά τις συνήθειες χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες αναζητούν κοινωνική επιβεβαίωση.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η μελέτη πραγματικών διαδικτυακών συμπεριφορών μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στην ψυχική υγεία και τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάπτυξη πιο υγιών ψηφιακών συνηθειών στο μέλλον.
