Η κατάχρηση στα ισχυρά αντιβιοτικά δεν είναι η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας σε σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου, ενώ σε πολλές από αυτές λίγοι ασθενείς λαμβάνουν τα φάρμακα που πραγματικά χρειάζονται, σύμφωνα με μία νέα, παγκόσμια έρευνα.

Η έρευνα διεξήχθη σε 186 χώρες του κόσμου. Παρέχει εκτιμήσεις για τα αντιβιοτικά που χρειάζεται κάθε χώρα βάσει των βακτηριακών λοιμώξεων και της αντιμικροβιακής αντοχής που αναφέρει, αλλά και ποια χρησιμοποιούνται στην πραγματικότητα.

Τα ευρήματά της δημοσιεύονται στην ιατρική επιθεώρηση The Lancet Public Health. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, η ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών είναι απαραίτητη για να αναχαιτιστεί η ανθεκτικότητα των βακτηρίων στα μοναδικά φάρμακα που μπορούν να τα εξουδετερώσουν. Ωστόσο αυτό προϋποθέτει πως θα τηρηθεί το σύστημα AWaRe που έχει θεσπίσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Με βάση αυτό το σύστημα, τα αντιβιοτικά (ή αντιμικροβιακά) φάρμακα ταξινομούνται σε τρεις βασικές ομάδες:

• Στα αντιβιοτικά πρόσβασης (Access). Συμπεριλαμβάνει παλαιά, καλά φάρμακα όπως η αμοξυκιλίνη. Είναι οι θεραπείες πρώτης γραμμής που συνιστώνται για τις περισσότερες συχνές λοιμώξεις.
• Στα αντιβιοτικά επιτήρησης (Watch). Είναι ισχυρά φάρμακα που πρέπει να φυλάσσονται για ειδικές περιστάσεις, όταν τα απλούστερα δεν αποδίδουν
• Στα αντιβιοτικά εφεδρείας (Reserve). Είναι οι έσχατες επιλογές για τις πιο απειλητικές λοιμώξεις

Το 2024, οι παγκόσμιοι ηγέτες συμφώνησαν ότι έως το 2030 το τουλάχιστον 70% όλων των αντιβιοτικών που χρησιμοποιούνται στον πλανήτη, θα είναι θεραπείες πρώτης γραμμής. Η νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι ο πλανήτης βρίσκεται πολύ μακριά από αυτό το ποσοστό.

Η μελέτη

Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, το 2019 χρησιμοποιήθηκαν στις 186 χώρες συνολικώς 43 δισεκατομμύρια κύκλοι αντιβιοτικής αγωγής. Αντιστοιχούν κατά μέσον όρο σε 1 κύκλο αντιβιοτικών για κάθε κάτοικο του πλανήτη ετησίως.

Για να μην υπάρξει πρόβλημα ανθεκτικότητας των μικροβίων, το 77% από αυτά τα 43 δισεκατομμύρια αγωγές θα έπρεπε να είναι αντιβιοτικά πρόσβασης (Access), δηλαδή θεραπείες πρώτης γραμμής.

Τι συνέβη στην πραγματικότητα; Λεπτομερή στοιχεία υπήρχαν μόνον για 67 χώρες τα οποία έδειξαν τα εξής:

• Τα τρία τέταρτα από αυτές χρησιμοποιούσαν περισσότερα αντιβιοτικά απ’ όσα χρειάζονταν
• Σε όλες σχεδόν (στο 99%) γινόταν κατάχρηση των πανίσχυρων αντιβιοτικών επιτήρησης (Watch). Η τακτική αυτή, όμως, είναι που συμβάλλει περισσότερο στην αντιμικροβιακή αντοχή
• Περισσότερες από τις μισές χώρες δεν χρησιμοποιούσαν αρκετά αντιβιοτικά εφεδρείας (Reserve). Με άλλα λόγια, ασθενείς με απειλητικές για τη ζωή τους λοιμώξεις δεν λάμβαναν τις θεραπείες που στ’ αλήθεια χρειάζονταν!
• Το 60% των χωρών εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν αντιβιοτικά, τα οποία ο ΠΟΥ φρονεί πως δεν πρέπει πλέον να χορηγούνται

Μεγάλη ανισότητα

Η νέα μελέτη έδειξε επίσης πως υπάρχει μεγάλη ανισότητα μεταξύ των χωρών στην χρήση των αντιβιοτικών φαρμάκων. Οι χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος χώρες χρειάζονται αναλογικά περισσότερα αντιβιοτικά επιτήρησης (Watch) και εφεδρείας (Reserve). Και αυτό διότι μαστίζονται από λοιμώδη νοσήματα και ανθεκτικά μικρόβια.

Ωστόσο οι χώρες που χρησιμοποιούν περισσότερο τις συγκεκριμένες θεραπείες είναι οι εύπορες!

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μεθοδολογία που χρησιμοποίησαν στη μελέτη τους, μπορεί να παράσχει στα κράτη ένα πρακτικό εργαλείο αξιολόγησης της χρήσης αντιβιοτικών που κάνουν. Εάν διαπιστώσουν ότι δεν είναι κατάλληλη αλλά γίνεται κατάχρηση ή ελλιπής χρήση, θα μπορέσουν να λάβουν τα απαιτούμενα μέτρα για να διορθώσουν την κατάσταση.

Το παν είναι να μειωθεί η περιττή συνταγογράφηση και να βελτιωθεί η πρόσβαση στα αντιβιοτικά των ασθενών που πραγματικά τα χρειάζονται, καταλήγουν.