Για πολλές δεκαετίες επικρατούσε η άποψη ότι η μυωπία αναπτύσσεται κατά την παιδική ηλικία και σταθεροποιείται προς το τέλος της εφηβείας ή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Μετά οι ειδικοί πίστευαν ότι παρέμενε σταθερή, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα για περαιτέρω αύξηση.
Η αντίληψη αυτή βασιζόταν στο γεγονός ότι η ανάπτυξη του οφθαλμού ολοκληρώνεται σταδιακά κατά την εφηβεία. Το αξονικό μήκος του σταθεροποιείται στα περισσότερα κορίτσια στην ηλικία των περίπου 16-17 ετών. Στα αγόρια σταθεροποιείται συνήθως μέχρι την ηλικία των 19-20 ετών.
Το αξονικό μήκος αποτελεί την σημαντικότερη ανατομική παράμετρο που καθορίζει τη μυωπία. Η σταθεροποίησή του σημαίνει ότι η πραγματική ανατομική μυωπία (δηλαδή αυτή που προκαλείται από την επιμήκυνση του οφθαλμού) ολοκληρώνει την εξέλιξή της στη μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων με την ολοκλήρωση της σωματικής ανάπτυξης.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρκετές μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι ένα ποσοστό ενηλίκων παρουσιάζει περαιτέρω μυωπική μετατόπιση της διάθλασης (δηλαδή αύξηση της μυωπίας) ακόμη και μετά την ηλικία των 20 ετών.
Μάλιστα μερικές φορές η μεταβολή αυτή συνεχίζεται μέχρι την τέταρτη ή και την πέμπτη δεκαετία της ζωής!
Τι δείχνουν οι μελέτες
Η μεγαλύτερη από αυτές τις μελέτες δημοσιεύθηκε το 2025 στην ιατρική επιθεώρηση Ophthalmology Science. Βασίσθηκε στην ανάλυση των ιατρικών φακέλων 18.620 εθελοντών, ηλικίας 18 έως 39 ετών κατά την έναρξη της μελέτης.
Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, το περίπου 11% εμφάνιζε συνεχιζόμενη μυωπική μεταβολή. Το ποσοστό αυτό έφθανε το 20% στις ηλικίες 18-24 ετών. Ωστόσο μικρότερο αλλά υπαρκτό ποσοστό (σχεδόν 7%) παρουσίαζε αντίστοιχες μεταβολές ακόμη και μετά την ηλικία των 40 ετών.
«Η ερμηνεία αυτών των δεδομένων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι περισσότερες από τις διαθέσιμες μελέτες αξιολογούν τη μεταβολή της διάθλασης και όχι τη μεταβολή του αξονικού μήκους του οφθαλμού», επισημαίνει ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.
Τι συμβαίνει
Όπως εξηγεί, η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική. Η αύξηση της μυωπίας που διαπιστώνεται στη συνταγή των γυαλιών δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι εξακολουθούν να μεγαλώνουν τα μάτια. Με άλλα λόγια, δεν σημαίνει ότι αυξάνεται η ανατομική μυωπία.
Αυτό που συμβαίνει είναι ότι με την πάροδο της ηλικίας υφίσταται φυσιολογικές μεταβολές ο φυσικός φακός του ματιού (ο κρυσταλλοειδής φακός). Μερικές από αυτές, όμως, αυξάνουν τη διαθλαστική ισχύ του. Έτσι μπορεί να προκαλέσουν μυωπική μετατόπιση (δηλαδή αύξηση της μυωπίας). Τέτοιου είδους μεταβολές είναι:
- Η αύξηση του πάχους του κρυσταλλοειδούς φακού
- Η πυρηνική σκλήρυνσή του
- Οι πρώιμες καταρρακτικές αλλοιώσεις (σ.σ. ο καταρράκτης εκδηλώνεται όταν θολώνει ο κρυσταλλοειδής φακός του ματιού)
Με άλλα λόγια, η διαθλαστική επιδείνωση που παρατηρείται σε αρκετούς ενήλικες δεν αντιπροσωπεύει πάντοτε πραγματική ανατομική εξέλιξη της μυωπίας. Σε πολλές περιπτώσεις αντανακλά κυρίως τις φυσιολογικές ηλικιακές μεταβολές του κρυσταλλοειδούς φακού.
Και ελληνικά δεδομένα
«Η επιστημονική ομάδα μας είχε αναγνωρίσει τη σημασία αυτής της διάκρισης ήδη από τα πρώτα χρόνια της διαθλαστικής χειρουργικής στην Ελλάδα», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος. «Για τον λόγο αυτό, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, καθιερώσαμε τη συστηματική καταγραφή και αρχειοθέτηση του αξονικού μήκους όλων των ασθενών μας που υποβάλλονταν σε επέμβαση με λέιζερ για τη διόρθωση της μυωπίας».
Η συστηματική αυτή καταγραφή «μάς επιτρέπει σήμερα να διαθέτουμε μία μοναδική βάση δεδομένων με μακροχρόνια παρακολούθηση τόσο της διάθλασης όσο και του αξονικού μήκους χιλιάδων οφθαλμών», τονίζει ο καθηγητής.
Η βάση αυτή δείχνει ότι στους περισσότερους ενήλικες το αξονικό μήκος παραμένει εντυπωσιακά σταθερό μετά την ολοκλήρωση της ανάπτυξης. Υπάρχουν βέβαια μερικοί ασθενείς στους οποίους μπορεί να παρατηρηθεί μικρή περαιτέρω αξονική επιμήκυνση. Αυτοί είναι κυρίως πάσχοντες από υψηλή μυωπία.
Ωστόσο αυτού του είδους τα περιστατικά αποτελούν μάλλον την εξαίρεση παρά τον κανόνα, διευκρινίζει ο καθηγητής.
Κυρίως ο κρυσταλλοειδής φακός
Στην καθημερινή κλινική πράξη ο συχνότερος λόγος για τον οποίο ένας ενήλικας εμφανίζει μεγαλύτερη μυωπία μετά από χρόνια σταθερότητας, είναι οι μεταβολές του κρυσταλλοειδούς φακού, συνεχίζει.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για τον σχεδιασμό της διαθλαστικής χειρουργικής όσο και για τη σωστή ενημέρωση των ασθενών.
Όταν ένας ενήλικας διαπιστώνει ότι «ανέβηκε η μυωπία του», δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το μάτι του εξακολουθεί να μεγαλώνει. Η απάντηση δίνεται από τη βιομετρία: εάν το αξονικό μήκος παραμένει σταθερό, η μεταβολή της διάθλασης είναι πολύ πιθανότερο να οφείλεται στις φυσιολογικές αλλαγές του κρυσταλλοειδούς φακού παρά σε πραγματική εξέλιξη της ανατομικής μυωπίας.
«Η δυνατότητα να διαχωρίζουμε την πραγματική αξονική μυωπία από τη φακική μυωπική μετατόπιση αποτελεί σήμερα σημαντικό εργαλείο για την ορθή παρακολούθηση των ασθενών και την εξατομίκευση των θεραπευτικών αποφάσεων. Παράλληλα, αναδεικνύει την αξία της διαχρονικής βιομετρικής παρακολούθησης, η οποία προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη φυσική ιστορία της μυωπίας», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
