Ο ηλικισμός, δηλαδή τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις που βασίζονται στην ηλικία, δεν εξαντλείται στις διακρίσεις που μπορεί να υφίσταται κάποιος λόγω των χρόνων του. Οι αντιλήψεις που υπάρχουν γύρω μας για το τι σημαίνει να μεγαλώνεις, μπορούν να επηρεάσουν και το τι περιμένουμε από τον εαυτό μας και από τη ζωή μας όσο περνούν τα χρόνια.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο ηλικισμός μπορεί να αφορά ανθρώπους κάθε ηλικίας. Ωστόσο, οι περισσότερες έρευνες έχουν επικεντρωθεί στους μεγαλύτερους ενήλικες, καθώς εκεί οι επιπτώσεις του έχουν μελετηθεί περισσότερο.
Και οι επιπτώσεις αυτές δεν είναι μόνο κοινωνικές. Μελέτες έχουν συνδέσει τις αρνητικές αντιλήψεις για τη γήρανση με χαμηλότερη αυτοπεποίθηση, χειρότερη σωματική και γνωστική λειτουργία, αλλά και περισσότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.
Ηλικισμός – Όταν το στερεότυπο γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία
Ένας μεγαλύτερος άνθρωπος που ακούει διαρκώς, για παράδειγμα, ότι «στην ηλικία του δεν μπορεί να μάθει», μπορεί να αποφεύγει νέες δραστηριότητες ακόμη και όταν είναι απολύτως ικανός να τις κάνει. Αυτό μπορεί να μειώσει την αυτοπεποίθησή του και να περιορίσει τη δραστηριότητά του.
Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως εσωτερίκευση των ηλικιακών στερεοτύπων. Δηλαδή, οι αντιλήψεις που νιώθουμε ότι κυριαρχούν, μπορεί να γίνουν μέρος του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας και τελικά να επηρεάσουν την καθημερινή μας λειτουργία.
Ακόμη και η υπενθύμιση της ηλικίας πριν από μια δοκιμασία μπορεί να επηρεάσει την απόδοση. Έρευνες για το λεγόμενο «stereotype threat» έχουν δείξει ότι το άγχος που προκαλείται όταν κάποιος αισθάνεται ότι αξιολογείται μέσα από ένα ηλικιακό στερεότυπο, μπορεί να οδηγήσει σε χειρότερη επίδοση.
Τα στερεότυπα αυτά δεν ανταποκρίνονται απαραίτητα στην πραγματικότητα. Όπως επισημαίνει ο Parminder Raina, επιστημονικός διευθυντής του McMaster Institute for Research on Aging στον Καναδά, οι περισσότεροι μεγαλύτεροι άνθρωποι ζουν ανεξάρτητα, παραμένουν λειτουργικοί και συμμετέχουν ενεργά στις κοινότητές τους.
Mακροζωία – Η θετική στάση απέναντι στη γήρανση και τα 7,5 χρόνια
Ένα εντυπωσιακό επιστημονικό εύρημα αφορά τη μακροζωία. Η Becca Levy, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Ψυχολογίας στο Yale School of Public Health, έχει διαπιστώσει σε έρευνά της ότι άνθρωποι με πιο θετικές αντιλήψεις για τη γήρανση έζησαν κατά μέσο όρο 7,5 χρόνια περισσότερο από όσους είχαν πιο αρνητικές αντιλήψεις. Το εύρημα αυτό έχει υποστηριχθεί και από μελέτες σε άλλες χώρες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αισιοδοξία προσθέτει αυτομάτως επτά χρόνια στη ζωή. Οι μελέτες δείχνουν συσχέτιση και οι μηχανισμοί είναι πιο σύνθετοι.
Η Levy έχει επίσης συνδέσει τις θετικότερες αντιλήψεις για την ηλικία με καλύτερη μνήμη, χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων εγκεφαλικών βιοδεικτών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ και μικρότερη συρρίκνωση του ιππόκαμπου, μιας περιοχής του εγκεφάλου σημαντικής για τη μνήμη.
Από την άλλη πλευρά, ο ηλικισμός και τα αρνητικά στερεότυπα έχουν συσχετιστεί με μειωμένη σωματική απόδοση, χειρότερη γνωστική λειτουργία, κατάθλιψη, άγχος, αλλά και μεγαλύτερο κίνδυνο μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης.
Πώς μπορούμε να «σπάσουμε» τον ηλικισμό
Η αντιμετώπιση δεν είναι μόνο ατομική. Οι ειδικοί τονίζουν ότι χρειάζεται να αλλάξουν και οι κοινωνικές αντιλήψεις για το τι «επιτρέπεται» να κάνει κάποιος ανάλογα με την ηλικία του.
Η επαφή μεταξύ διαφορετικών γενεών φαίνεται να βοηθά. Έρευνες δείχνουν ότι προγράμματα που φέρνουν κοντά νεότερους και μεγαλύτερους ανθρώπους μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις ηλικιακές προκαταλήψεις.
Η Levy προτείνει επίσης τρία απλά βήματα:
- να παρατηρούμε τα ηλικιακά στερεότυπα που συναντάμε,
- να ξεχωρίζουμε πότε ένα πρόβλημα οφείλεται πράγματι στη γήρανση και πότε στις διακρίσεις,
- και να αμφισβητούμε ενεργά στερεότυπα όπως ότι «είναι αργά για να μάθεις κάτι καινούργιο».
Το βασικό μήνυμα των ερευνητών είναι ότι η γήρανση δεν σημαίνει αυτόματα παρακμή. Το σώμα μπορεί να παραμένει εκπαιδεύσιμο, οι άνθρωποι μπορούν να συνεχίσουν να μαθαίνουν και να είναι ενεργοί, ενώ ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε την ηλικία φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά και τον τρόπο με τον οποίο τη βιώνουμε.
Με πληροφορίες από bbc
