Ο σχολικός εκφοβισμός είναι πολύ συχνός καθώς τουλάχιστον ένα στα τρία παιδιά πέφτει θύμα του. Ακόμα, όμως, κι αν το παιδί δεν μιλάει γι’ αυτόν, υπάρχουν ορισμένες συμπεριφορές που μπορούν να εγείρουν υπόνοιες στους γονείς, αναφέρει μία ειδικός.

Η ψυχολόγος Μαρίνα Πάπας μίλησε στο Πρακτορείο FM για τα σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς, τα λάθη που συχνά κάνουν, αλλά και τον ρόλο του σχολείου στην πρόληψη και αντιμετώπιση του εκφοβισμού.

Η συνέντευξη παραχωρήθηκε με αφορμή ομιλία της σε ημερίδα με τίτλο: «Πρόσωπο με Πρόσωπο με τον Εκφοβισμό: Αναγνώριση, Πρόληψη, Δράση». Την ημερίδα διοργάνωσε η Ένωση Ανταποκριτών Ελληνικού Τύπου Εξωτερικού (ΕΑΕΤΕ) σε συνεργασία με το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού και την εκδοτική εταιρεία Δεσύλλας την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας & του Εκφοβισμού (6 Μαρτίου).

Ερ: Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNESCO, 1 στα 3 παιδιά διεθνώς εκφοβίζεται.

Απ: Θεωρώ ότι το ποσοστό είναι ακόμα μεγαλύτερο, γιατί πολλά παιδιά δεν μιλάνε. Γι’ αυτό και βλέπουμε συχνά ενήλικες να αποκαλύπτουν ότι στην παιδική ή εφηβική ηλικία υπήρξαν θύματα εκφοβισμού. Οπότε αυτό το τραύμα που έχουν μέσα τους όλα αυτά τα χρόνια, δεν έχει αντιμετωπιστεί και επηρεάζει δυσμενώς τη ζωή τους,

Ερ. Σε δημόσια ομιλία σας έχετε αναφέρει ότι κάθε παιδί που εκφοβίζει, στην πραγματικότητα εκπέμπει μια απεγνωσμένη κραυγή για προσοχή και βοήθεια, ενώ κάθε παιδί που στοχοποιείται αναζητά το ασφαλές καταφύγιο μιας φωνής που θα το ακούσει.

Απ: Πίσω από κάθε κραυγή παιδιού-θύματος, κρύβεται η ντροπή, η μοναξιά, αλλά περισσότερο ο φόβος ότι δεν είναι αρκετά δυνατό να αντιμετωπίσει αυτό που έχει μπροστά του. Ότι μπορεί να φταίει.

Πίσω από τον θύτη κρύβεται ανασφάλεια, ανάγκη για αποδοχή κι ένας καταπιεσμένος θυμός.

Ερ: Ποια είναι τα πρώτα σημάδια που προκαλεί ο σχολικός εκφοβισμός και τα οποία πρέπει να ανησυχήσουν έναν γονιό;

Απ: Το πρώτο σημάδι για ένα παιδί-θύμα του εκφοβισμού είναι ότι δεν θέλει να πάει στο σχολείο και προφασίζεται δικαιολογίες, όπως πονοκέφαλο, κοιλιακό πόνο και άλλα. Εμφανίζει ξαφνική πτώση στη διάθεση, στη σχολική επίδοση, μπορεί να χάνει τα πράγματά του ή να σπάει πράγματα. Μπορεί ακόμα να βγάζει θυμό χωρίς λόγο, ακόμα και στους οικείους του.

Το παιδί-θύτης από την άλλη είναι πολύ θυμωμένο και πολύ επιθετικό. Θέλει να κυριαρχεί σε διάφορες συνθήκες, ενώ εμφανίζει έλλειψη ενσυναίσθησης (έως και χαρά) με τη στεναχώρια και τον πόνο του άλλου.

Ερ: Πιστεύετε ότι η ενσυναίσθηση είναι έμφυτη ή μπορεί να διδαχθεί;

Απ: Είναι έμφυτη, αλλά σίγουρα μπορεί και πρέπει να διδαχθεί. Οι γονείς πρέπει να το έχουν στο μυαλό τους, από τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Να μπορεί να μπει στη θέση του άλλου. Εκεί άλλωστε βασίζεται και η πρόληψη για τον εκφοβισμό.

Ερ: Σε ποια ηλικία μπορεί να γεννηθεί ο θύτης στο παιδί;

Απ: Μπορεί και από το νηπιαγωγείο, ίσως και νωρίτερα, αλλά όχι απολύτως συνειδητά. Όταν όμως ένα παιδάκι σπρώχνει ένα άλλο παιδάκι κάθε φορά που το βλέπει στην παιδική χαρά, αυτή είναι μία επιθετική συμπεριφορά που επαναλαμβάνεται. Οι γονείς πρέπει να την προσέξουν.

Ερ: Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι γονείς όταν αντιμετωπίζουν ένα περιστατικό bullying;

Απ: Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι γονείς που έχουν ένα παιδί-θύμα, είναι να υποτιμήσουν το πρόβλημα. Δηλαδή όταν το παιδί τους παραπονεθεί, του λένε «άστο, δεν είναι τίποτα, μη δίνεις σημασία» κ.λπ. Επίσης, πολλοί γονείς θυμώνουν και θέλουν να τιμωρήσουν το άλλο παιδί ή επιτίθενται στους γονείς του.

Από την άλλη οι γονείς του παιδιού-θύτη, επικρίνουν το παιδί τους, το στιγματίζουν και δεν κάθονται να συζητήσουν μαζί του, να μάθουν τι έχει και συμπεριφέρεται έτσι.

Ερ: Μπορεί ο σχολικός εκφοβισμός να προκαλείται από παιδί που είναι ταυτοχρόνως θύμα και θύτης; Αν ναι, πώς το αναγνωρίζουμε;

Απ: Ναι, και δυστυχώς συμβαίνει πολύ πιο συχνά απ’ ό,τι νομίζουμε. Πολλά παιδιά που εκφοβίζουν μπορεί να μην έχουν βιώσει βία, αλλά έχουν βιώσει εκφοβισμό με κάποιο τρόπο στο σπίτι τους. Ή μπορεί να έχουν βιώσει απόρριψη ή ταπείνωση. Αυτά τα παιδιά επιδεικνύουν συμπεριφορές και του θύματος και του θύτη. Δηλαδή είναι φοβισμένα, τρομαγμένα, απομονώνονται, αλλά δείχνουν και έντονο θυμό.

Ερ: Γιατί κάποια παιδιά θύματα επιλέγουν τη σιωπή αντί να ζητήσουν βοήθεια;

Απ: Κάποια παιδιά δεν έχουν μάθει να εκφράζουν το συναίσθημα τους, δεν έχουν μάθει να ζητάνε βοήθεια. Για αυτό επιμένουμε στην συναισθηματική νοημοσύνη. Όπως χτίζουμε τη νοημοσύνη με τα μαθηματικά, τη γλώσσα κ.λπ, έτσι πρέπει να χτίσουμε και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Γιατί η συναισθηματική νοημοσύνη θα δώσει στο παιδί την άνεση να μιλήσει ξεκάθαρα και να πει τι του συμβαίνει.

Ερ: Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να βοηθήσει ο γονιός να εξωτερικευθεί το παιδί;

Απ: Η αποδοχή. Αλλά και να δώσει χώρο στο παιδί να ακουστεί. Χωρίς να το τρομάζει, να το στιγματίζει, να απορρίπτει το συναίσθημα του. Ο γονιός θα πρέπει να αποδέχεται κάθε ανησυχία του παιδιού. Παραδείγματος χάριν, το παιδί που εκφοβίζεται όταν το εκμυστηρεύεται στο γονιό του, του ζητάει να μην το πει πουθενά. Ο γονιός πρέπει να ακούσει το παιδί του και να συνεργαστεί με το σχολείο.

Ερ: Ο διαδικτυακός εκφοβισμός φαντάζει πιο «αόρατος». Είναι τελικά πιο επικίνδυνος από τον παραδοσιακό;

Απ: Ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι πιο επικίνδυνος, πιο δύσκολος, γιατί δεν σταματά όταν το παιδί φεύγει από το σχολείο. Είναι επί 24ώρου βάσεως. Η ανωνυμία του διαδικτύου προκαλεί μικρότερο φόβο στον θύτη. Ωστόσο υπάρχουν διαδικτυακά εργαλεία γονικού ελέγχου που είναι πολύ χρήσιμα.

Ερ: Αν μπορούσατε να δώσετε ένα μόνο μήνυμα σε ένα παιδί που αυτή τη στιγμή βιώνει εκφοβισμό, ποιο θα ήταν;

Απ: Να ζητήσει βοήθεια από τους γονείς του, να καταλάβει ότι δεν είναι μόνο του, ότι το σχολείο έχει τη διάθεση να βοηθήσει και να μην φοβάται ότι αν μιλήσει θα γίνουν χειρότερα τα πράγματα. Να εξωτερικεύσει αυτό που περνάει.

Ερ: Και ένα μήνυμα προς τους ενήλικες που βλέπουν αλλά σιωπούν;

Απ: Οι ενήλικες που δεν μιλούν, επιτρέπουν να συνεχίζεται ο εκφοβισμός. Τα παιδιά χρειάζονται τους ενήλικες για να νιώθουν ασφάλεια και ότι βρίσκονται σε ένα οριοθετημένο, προστατευμένο πλαίσιο. Όταν ο γονιός δεν μιλάει, χάνεται αυτό το όριο.