Ερευνητές από τρία πανεπιστήμια των ΗΠΑ επισημαίνουν ότι τα UPFs και τα τσιγάρα είναι σχεδιασμένα ώστε να ενισχύουν τον εθισμό και την κατανάλωση, επισημαίνοντας τις παρόμοιες βλαβερές συνέπειες για την υγεία που συνδέουν και τα δύο.

Τα UPFs, που είναι ευρέως διαθέσιμα παγκοσμίως, είναι προϊόντα βιομηχανικής επεξεργασίας, συχνά με τη χρήση γαλακτωματοποιητών, τεχνητών χρωμάτων και αρωμάτων. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται αναψυκτικά και τυποποιημένα σνακ όπως πατατάκια και μπισκότα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ομοιότητες μεταξύ των διαδικασιών παραγωγής των UPFs και των τσιγάρων, καθώς και στις προσπάθειες των κατασκευαστών να βελτιστοποιούν τις “δόσεις” των προϊόντων και την ταχύτητα με την οποία επηρεάζουν τα κέντρα ανταμοιβής του οργανισμού. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 3 Φεβρουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Milbank Quarterly, αντλεί στοιχεία από τη μελέτη του εθισμού, τη διατροφή και την ιστορία της δημόσιας υγείας.

Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι ισχυρισμοί διαφήμισης για τα προϊόντα, όπως “χαμηλά λιπαρά” ή “χωρίς ζάχαρη”, λειτουργούν ως «υγειολογική πλύση» που καθυστερεί τη ρύθμιση, παρόμοια με τις διαφημίσεις φίλτρων τσιγάρων τη δεκαετία του 1950, που υποτίθεται ότι προσέφεραν προστασία αλλά στην πράξη δεν είχαν ουσιαστικό όφελος.

«Πολλά υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα έχουν περισσότερα κοινά με τα τσιγάρα παρά με τα φρούτα ή τα λαχανικά, και γι’ αυτό χρειάζονται ρύθμιση ανάλογη με τους σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία που προκαλούν», καταλήγουν οι συγγραφείς.

Η καθηγήτρια Ashley Gearhardt του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, κλινική ψυχολόγος με εξειδίκευση στον εθισμό, δήλωσε ότι οι ασθενείς της κάνουν τις ίδιες συνδέσεις: «Λένε: ‘Νιώθω εθισμένος σε αυτά τα προϊόντα, τα λαχταρώ – πριν κάπνιζα τσιγάρα και τώρα έχω τον ίδιο εθισμό με αναψυκτικά και ντόνατς. Ξέρω ότι με σκοτώνει, θέλω να σταματήσω, αλλά δεν μπορώ.’»

Το ζήτημα των UPFs ακολουθεί το γνωστό μοτίβο στον τομέα του εθισμού, σύμφωνα με την Gearhardt: «Αρχικά ρίχνουμε την ευθύνη στο άτομο λέγοντας ‘κατανάλωνε με μέτρο’, αλλά τελικά κατανοούμε τις στρατηγικές που χρησιμοποιεί η βιομηχανία για να εθίζει τον κόσμο».

Παρά το γεγονός ότι τα τρόφιμα είναι απαραίτητα για την επιβίωση, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι αυτό καθιστά τη δράση ακόμη πιο αναγκαία, καθώς είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς το σύγχρονο περιβάλλον τροφίμων.

Η Gearhardt προσθέτει ότι πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ βλαβερών UPFs και άλλων τροφών, όπως γίνεται με τα αλκοολούχα ποτά σε σχέση με άλλα ροφήματα.

Τα UPFs πληρούν «καθορισμένα κριτήρια» για το αν μια ουσία θεωρείται εθιστική, με χαρακτηριστικά που «μπορούν να οδηγήσουν σε καταναγκαστική χρήση», ενώ οι βλάβες τους είναι εμφανείς ανεξαρτήτως του εθιστικού χαρακτήρα τους.

Οι συγγραφείς προτείνουν ότι τα διδάγματα από τη ρύθμιση του καπνού – συμπεριλαμβανομένων αγωγών, περιορισμών διαφήμισης και οργανωτικών παρεμβάσεων – μπορούν να καθοδηγήσουν τις προσπάθειες μείωσης της βλάβης από τα UPFs, καλώντας τη δημόσια υγεία να μεταφέρει την ευθύνη από το άτομο στη βιομηχανία τροφίμων.

Ο καθηγητής Martin Warren του Quadram Institute, ωστόσο, επισημαίνει ότι, παρά τις ομοιότητες με τον καπνό, οι συγγραφείς ίσως υπερβάλλουν: «Υπάρχει ζήτημα αν τα UPFs είναι εθιστικά με φαρμακολογικό τρόπο ή αν εκμεταλλεύονται κυρίως τις συνήθειες, την ανταμοιβή και την ευκολία».

Επιπλέον, πρέπει να εξεταστεί αν οι βλαβερές επιπτώσεις προέρχονται από τα ίδια τα UPFs ή επειδή αντικαθιστούν «ολικά τρόφιμα πλούσια σε ίνες, μικροθρεπτικά και προστατευτικές φυτοχημικές ουσίες». Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για το αν η ρύθμιση πρέπει να μιμηθεί τον έλεγχο του καπνού ή να επικεντρωθεί στην ποιότητα διατροφής, τα πρότυπα ανασχεδιασμού και τη διαφοροποίηση του συστήματος τροφίμων.

Ο Dr Githinji Gitahi, διευθύνων σύμβουλος του Amref Health Africa, σχολίασε: «Το άρθρο ενισχύει τον αυξανόμενο συναγερμό δημόσιας υγείας στην Αφρική, όπου οι εταιρείες εκμεταλλεύονται την αδύναμη κρατική ρύθμιση και την αλλαγή στα καταναλωτικά πρότυπα. Όλα αυτά ασκούν νέα, προληπτικά βάρη σε ήδη επιβαρυμένα συστήματα υγείας. Χωρίς παρεμβάσεις δημόσιας ηγεσίας στον αυξανόμενο φόρτο μη μεταδοτικών ασθενειών, διακυβεύεται η κατάρρευση των συστημάτων υγείας».