Το ChatGPT έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας για εκατομμύρια ανθρώπους. Το χρησιμοποιούμε για δουλειά, για γράψιμο, για ιδέες, ακόμη και για απλές αποφάσεις. Μια νέα μελέτη, όμως, δείχνει ότι αυτή η ευκολία μπορεί να έχει κόστος, το οποίο μάλιστα δεν φαίνεται άμεσα.

Έρευνα του Massachusetts Institute of Technology (MIT), εξετάζει πώς η συστηματική χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου. Τα πρώτα ευρήματα προκαλούν προβληματισμό, χωρίς όμως να οδηγούν σε εύκολα συμπεράσματα.

Πώς έγινε η μελέτη

Οι ερευνητές παρακολούθησαν για τέσσερις μήνες 54 άτομα. Όλοι κλήθηκαν να γράψουν κείμενα, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Μια ομάδα χρησιμοποιούσε τεχνητή νοημοσύνη. Μια δεύτερη βασιζόταν σε μηχανές αναζήτησης. Μια τρίτη δούλευε χωρίς καμία βοήθεια. Παράλληλα, καταγραφόταν η εγκεφαλική τους δραστηριότητα, μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG). Έτσι, οι επιστήμονες μπορούσαν να δουν πόσο ενεργά συμμετείχε ο εγκέφαλος στη διαδικασία της σκέψης.

Όσο περισσότερο «δουλεύει» το εργαλείο (ChatGPT), τόσο λιγότερο δουλεύει ο εγκέφαλος

Το βασικό εύρημα είναι απλό αλλά ουσιαστικό. Όσο μεγαλύτερη ήταν η βοήθεια από την τεχνητή νοημοσύνη, τόσο χαμηλότερη ήταν η εγκεφαλική δραστηριότητα. Όσοι έγραφαν μόνοι τους εμφάνιζαν την πιο έντονη ενεργοποίηση. Αντίθετα, οι χρήστες της τεχνητής νοημοσύνης είχαν τα χαμηλότερα επίπεδα. Με άλλα λόγια, όταν το εργαλείο αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς, ο εγκέφαλος συμμετέχει λιγότερο.

«Γνωστικό χρέος»: όταν η σκέψη ανατίθεται αλλού

Οι ερευνητές περιγράφουν το φαινόμενο ως «γνωστικό χρέος». Πρόκειται για την κατάσταση όπου ο εγκέφαλος εμπλέκεται λιγότερο, επειδή η σκέψη μεταφέρεται στο εργαλείο.

Αυτό φάνηκε και στη μνήμη. Οι συμμετέχοντες που χρησιμοποιούσαν τεχνητή νοημοσύνη δυσκολεύονταν να θυμηθούν τι είχαν μόλις γράψει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν μπορούσαν να ανακαλέσουν ούτε μία φράση λίγα λεπτά μετά. Η πληροφορία είχε παραχθεί, αλλά δεν είχε «κατακτηθεί».

Η επίδραση που μένει, ακόμη και χωρίς το εργαλείο

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο εμφανίστηκε στο τέλος του πειράματος. Όταν κάποιοι συμμετέχοντες κλήθηκαν να γράψουν χωρίς βοήθεια, ο εγκέφαλός τους δεν «επανήλθε» άμεσα. Η δραστηριότητά τους παρέμεινε χαμηλότερη σε σχέση με όσους είχαν δουλέψει εξαρχής μόνοι τους. Σαν να είχε δημιουργηθεί μια συνήθεια. Σαν ο εγκέφαλος να είχε μάθει να λειτουργεί με λιγότερη προσπάθεια.

Τι σημαίνουν αυτά τα ευρήματα (και τι όχι)

Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα είναι προκαταρκτικά. Δεν σημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη «βλάπτει» άμεσα τον εγκέφαλο. Φωτίζουν όμως μια πιο σύνθετη διάσταση. Ότι η υπερβολική εξάρτηση μπορεί να μειώσει την ενεργή συμμετοχή στη σκέψη και στη μάθηση. Με απλά λόγια, δεν είναι το εργαλείο το πρόβλημα. Είναι ο τρόπος που το χρησιμοποιούμε.

ChatGPT  – Χρήσιμο εργαλείο, αλλά όχι υποκατάστατο σκέψης

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μας εξοικονομεί χρόνο και να μας διευκολύνει. Αυτό είναι δεδομένο. Ωστόσο, η σκέψη, η κρίση και η δημιουργικότητα δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Δεν «παράγονται» αυτόματα. Καλλιεργούνται μέσα από προσπάθεια. Ίσως, λοιπόν, η ισορροπία είναι το κλειδί. Να χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη ως βοήθημα, χωρίς να της αναθέτουμε τα πάντα. Γιατί όσο πιο συχνά «σκέφτεται» για εμάς, τόσο πιο εύκολα ο εγκέφαλος συνηθίζει να κάνει ένα βήμα πίσω.