Οι ισχυρές φιλίες συνδέονται με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, καλύτερη ψυχική υγεία και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, όμως οι ειδικοί λένε ότι συχνά τις αντιμετωπίζουμε σαν «πολυτέλεια». Οι ειδικοί μάλιστα εξηγούν ότι η συρρίκνωση του κοινωνικού κύκλου είναι συνηθισμένο φαινόμενο, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνουμε. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις είναι πολύ πιο σημαντικές για την υγεία απ’ όσο συχνά πιστεύουμε.

Οι φιλίες δεν είναι «πολυτέλεια»

Η Τζέιμι Κρεμς, κοινωνική ψυχολόγος και διευθύντρια του UCLA Center for Friendship Research στις ΗΠΑ, τονίζει ότι οι άνθρωποι συνήθως επενδύουν περισσότερο στις οικογενειακές ή ερωτικές σχέσεις και λιγότερο στις φιλίες και όπως επισημαίνει, αυτό είναι λάθος.

«Πρέπει να σταματήσουμε να υποτιμούμε τα οφέλη της φιλίας», αναφέρει, εξηγώντας ότι οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, αυξημένα επίπεδα ευτυχίας αλλά και μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης αργότερα στη ζωή. «Τα οφέλη είναι τεράστια, αλλά συχνά αντιμετωπίζουμε τις φιλίες σαν πολυτέλεια και όχι σαν ανάγκη», σημειώνει.

Τι δείχνουν οι μελέτες για τις φιλίες και την υγεία

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις επηρεάζουν άμεσα τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Journals of Gerontology έδειξε ότι η συχνή επαφή με φίλους συνδέεται με καλύτερη γνωστική λειτουργία σε μεγαλύτερες ηλικίες. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι φιλίες ενισχύουν δραστηριότητες που κρατούν τον εγκέφαλο ενεργό, όπως οι συζητήσεις, οι κοινές εμπειρίες και η κοινωνική συμμετοχή.

Παράλληλα, ερευνητές του Harvard School of Public Health αναφέρουν ότι η κοινωνική απομόνωση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, άγχους, κατάθλιψης και άνοιας, ενώ η μοναξιά έχει συσχετιστεί ακόμη και με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

Άλλες έρευνες δείχνουν ότι οι στενές κοινωνικές σχέσεις μπορεί να λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στη βιολογική γήρανση, επηρεάζοντας ακόμη και δείκτες που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τη γήρανση των κυττάρων.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν επίσης ότι δεν έχει σημασία μόνο ο αριθμός των φίλων αλλά κυρίως η ποιότητα των σχέσεων. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, τρεις έως πέντε στενές φιλίες φαίνεται να συνδέονται με καλύτερη ψυχική υγεία και λιγότερη μοναξιά.

Γιατί μικραίνει ο κοινωνικός κύκλος όσο μεγαλώνουμε

Σύμφωνα με τους ειδικούς, για να διατηρηθεί ένας κοινωνικός κύκλος χρειάζονται δύο πράγματα:

• να συντηρούμε τις ήδη υπάρχουσες φιλίες
• και να συνεχίζουμε να δημιουργούμε νέες

Αυτό όμως γίνεται όλο και πιο δύσκολο με την ηλικία. Ο Μόε Άρι Μπράουν, ψυχοθεραπευτής και ειδικός στις διαπροσωπικές σχέσεις, εξηγεί ότι στις περιόδους όπου οι περισσότεροι άνθρωποι είχαν έντονη κοινωνική ζωή, υπήρχαν και πολλές «αυτόματες» ευκαιρίες επαφής: το σχολείο, οι σπουδές, οι συγκάτοικοι, οι γειτονιές ή ένα ιδιαίτερα κοινωνικό εργασιακό περιβάλλον.

Επίσης, μεγάλες αλλαγές, όπως μια μετακόμιση, μια νέα δουλειά, η δημιουργία οικογένειας ή οι διαφορετικές υποχρεώσεις της ενήλικης ζωής, αλλάζουν σταδιακά τις προτεραιότητες και τον διαθέσιμο χρόνο.

Παράλληλα, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις συγκρούσεις μέσα στις φιλίες. Αντί να κάνουν δύσκολες συζητήσεις ή να προσπαθήσουν να επιλύσουν προβλήματα, αφήνουν τις σχέσεις να ατονήσουν. Ο Μπράουν διευκρινίζει πάντως ότι κάποιες φορές αυτό είναι φυσιολογικό.

«Είναι εντάξει να ξεπερνάμε κάποιες σχέσεις», λέει, εξηγώντας ότι καθώς αλλάζουν οι άνθρωποι, μπορεί να διαπιστώσουν ότι ορισμένες φιλίες δεν ταιριάζουν πλέον με τις αξίες ή τη ζωή τους.

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι μειώνονται οι λεγόμενοι «τρίτοι χώροι», οι χώροι δηλαδή έξω από το σπίτι και τη δουλειά, όπου οι άνθρωποι συναντιούνται πιο αυθόρμητα, ενώ το αυξημένο κόστος ζωής κάνει πιο δύσκολες ακόμη και τις απλές κοινωνικές εξόδους.

Πώς μπορούμε να ξαναχτίσουμε την κοινωνική μας ζωή

Ξεκινήστε από τις «μικρές» επαφές. Ο Μπράουν εξηγεί ότι ακόμη και οι σύντομες καθημερινές αλληλεπιδράσεις έχουν σημασία. Ο άνθρωπος στο καφέ της γειτονιάς, ένας γείτονας, κάποιος στο γυμναστήριο ή ένας άλλος γονιός στο σχολείο, ενισχύουν το αίσθημα σύνδεσης και μειώνουν τη μοναξιά.

Μελέτες δείχνουν ότι ακόμη και οι λεγόμενοι «ασθενείς κοινωνικοί δεσμοί» μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση και την αίσθηση ευεξίας.

Αναζητήστε χώρους με επαναλαμβανόμενη επαφή

Η Τζέιμι Κρεμς υπογραμμίζει ότι η συχνή επαφή είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες δημιουργίας φιλίας.

Για αυτό οι ειδικοί προτείνουν δραστηριότητες όπως:

• λέσχες βιβλίου,
• ομάδες εθελοντισμού,
• χόμπι,
• αθλητικές δραστηριότητες,
• ή σταθερά στέκια όπου κάποιος γίνεται «τακτικός».

Η επανάληψη κάνει τις κοινωνικές επαφές πιο φυσικές και λιγότερο πιεστικές.

Επικοινωνήστε με παλιούς φίλους

Πολλοί αποφεύγουν να ξαναστείλουν μήνυμα σε ανθρώπους από τους οποίους έχουν απομακρυνθεί, επειδή φοβούνται ότι θα είναι «άβολο». Η Κρεμς σημειώνει ότι συνήθως οι άνθρωποι υποτιμούν το πόσο θετικά μπορεί να νιώσει ένας παλιός φίλος όταν δεχτεί μια τέτοια επικοινωνία.  «Οι άνθρωποι σκέφτονται ότι μετά από 15 χρόνια θα είναι περίεργο να ξαναμιλήσουμε. Στην πραγματικότητα όμως είναι σχεδόν πάντα κάτι όμορφο», αναφέρει.

Αντιμετωπίστε τη φιλία όπως το ραντεβού

Σήμερα υπάρχουν ακόμη και εφαρμογές ή οργανωμένες συναντήσεις που βοηθούν ανθρώπους να γνωρίσουν νέους φίλους, με τρόπο αντίστοιχο των εφαρμογών γνωριμιών. Οι ειδικοί λένε ότι, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο μοιάζει αμήχανο, αξίζει να το δοκιμάσει κανείς.

«Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν την ίδια αμηχανία», λέει ο Μπράουν. «Το σημαντικό είναι να μην αφήσουμε αυτή την αίσθηση να μας εμποδίσει να δημιουργήσουμε ουσιαστικές σχέσεις».

Οι φιλίες χρειάζονται προσπάθεια

Οι ειδικοί καταλήγουν ότι μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις είναι η ιδέα πως οι φιλίες «πρέπει να έρχονται φυσικά» χωρίς προσπάθεια. Στη σύγχρονη ζωή, όμως, οι κοινωνικές σχέσεις απαιτούν συνειδητή φροντίδα, χρόνο και πρωτοβουλία.

«Δεν ζούμε πλέον σε μικρές κοινότητες όπου βλέπαμε καθημερινά τους ίδιους ανθρώπους», σημειώνει η Κρεμς. «Σήμερα πρέπει να καταβάλουμε προσπάθεια ακόμη και για να γνωρίσουμε κάποιον με τον οποίο θα μπορούσαμε να γίνουμε φίλοι».