Η τιμή του σίτου υποχώρησε κάτω από τα 7,30 δολάρια ανά μπούσελ, καθώς οι δηλώσεις του Βλάντιμιρ Πούτιν για πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ουκρανία έδωσαν στους επενδυτές αφορμή για ρευστοποιήσεις κερδών. Μόλις στις 28 Αυγούστου, ωστόσο, η τιμή είχε αγγίξει τα 7,67 δολάρια ανά μπούσελ, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών. Σε σχέση με έναν χρόνο πριν, η τιμή παραμένει αυξημένη κατά 44,4%, ενώ σε μηνιαία βάση η άνοδος φτάνει το 13,6%. Η σημερινή υποχώρηση, επομένως, δεν σημαίνει ότι η αγορά επέστρεψε στην κανονικότητα. Αντίθετα, το σιτάρι εξακολουθεί να βρίσκεται υπό την πίεση μιας σειράς παραγόντων που μπορούν να αναζωπυρώσουν τις τιμές.

Στο «κόκκινο» λόγω Μαύρης Θάλασσας

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Μαύρη Θάλασσα, από όπου Ρωσία και Ουκρανία εξάγουν από κοινού περισσότερο από το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού. Οι επιθέσεις σε λιμάνια, σιλό και εμπορικές υποδομές έχουν περιορίσει τις δυνατότητες εξαγωγής, δημιουργώντας ένα σημαντικό κενό στην παγκόσμια προσφορά. Η Ουκρανία, η οποία πραγματοποιούσε πάνω από το 90% των αγροτικών εξαγωγών της μέσω θαλάσσης, αναγκάζεται να αναζητήσει εναλλακτικές διαδρομές μέσω Ρουμανίας, Πολωνίας, Ουγγαρίας, Σλοβακίας και Μολδαβίας. Οι χερσαίες μεταφορές, όμως, είναι σημαντικά ακριβότερες από τις θαλάσσιες, ενώ και η δυνατότητα μεταφοράς δεν επαρκεί για να καλύψει το κενό. Έτσι, ακόμη και αν η αγορά «διαβάζει» θετικά τις εξελίξεις στο μέτωπο των διαπραγματεύσεων, η πραγματική επιστροφή των φορτίων σιτηρών στις διεθνείς αγορές εξαρτάται από το πότε θα αποκατασταθούν με ασφάλεια οι θαλάσσιες μεταφορές. Και όσο αυτό δεν συμβαίνει, οι αγοραστές αναζητούν εναλλακτικές προμήθειες από άλλες χώρες, όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή, με υψηλότερο κόστος.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για τον Έλληνα καταναλωτή, το ερώτημα είναι ένα: θα περάσει η νέα κρίση στα σιτηρά, στα ζυμαρικά και στα δημητριακά; Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλες τις κατηγορίες. Στο ψωμί και τα αρτοσκευάσματα, το βασικό ενδιαφέρον αφορά το μαλακό σιτάρι, από το οποίο παράγεται το αλεύρι αρτοποιίας. Μέχρι στιγμής, η διεθνής άνοδος δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη αύξηση της τιμής των αλεύρων στην ελληνική αγορά. Ωστόσο, οι αρτοποιοί προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις από την κρίση στα σιτηρά θα φανούν μετά τον Σεπτέμβριο, σημειώνοντας ότι η τιμή που αγοράζουν κινείται στα 50-57 λεπτά το κιλό, χωρίς να έχει αυξηθεί προς το παρόν.

Πάντως, το ζήτημα δεν είναι μόνο η διεθνής τιμή του σιταριού. Οι αρτοποιοί βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με ένα σημαντικότερο πρόβλημα: το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος. Η Συντεχνία Αρτοποιών Αθηνών ανακοίνωσε την 1η Σεπτεμβρίου ότι καταγράφονται ήδη αυξήσεις στην τιμή του ψωμιού στην Αττική, υποστηρίζοντας ότι οι επαγγελματίες δεν μπορούν πλέον να απορροφήσουν το αυξημένο ενεργειακό, φορολογικό και λειτουργικό κόστος. Και σύμφωνα με τον πρόεδρο της Συντεχνίας Αρτοποιών Αθηνών-Προαστίων-Περιχώρων, Ιάσονα Καπλάνη, οι αυξήσεις σε αρκετούς συνοικιακούς φούρνους ξεπερνούν το 10%, ενώ μια αύξηση 10 ή 20 λεπτών στην τιμή του ψωμιού δεν καλύπτει την επιβάρυνση των επιχειρήσεων.

Είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την ελληνική αγορά: ακόμη και αν η διεθνής τιμή του σιταριού αποκλιμακωθεί, το ψωμί μπορεί να συνεχίσει να πιέζεται από άλλες συνιστώσες του κόστους. Στα ζυμαρικά, η εικόνα είναι διαφορετική, καθώς η ελληνική παραγωγή βασίζεται κυρίως στο σκληρό σιτάρι, το οποίο αποτελεί διαφορετική κατηγορία από το μαλακό σιτάρι που χρησιμοποιείται στην αρτοποιία.

Ζυμαρικά

Στα ζυμαρικά η εικόνα είναι διαφορετική. Το σκληρό σιτάρι, που αποτελεί την πρώτη ύλη για τα ζυμαρικά, δεν ταυτίζεται με το μαλακό σιτάρι που χρησιμοποιείται στην αρτοποιία. Και η Ελλάδα έχει σημαντική παραγωγή σκληρού σιταριού, σε βαθμό που διαθέτει και εξαγωγική δραστηριότητα. Άρα, το διεθνές ράλι του μαλακού σιταριού δεν μεταφέρεται αυτόματα στα ζυμαρικά. Η αγορά ζυμαρικών, όμως, δεν είναι απομονωμένη από τις διεθνείς εξελίξεις. Οι τιμές της πρώτης ύλης, αλλά και το κόστος ενέργειας, μεταφορών, συσκευασίας και λειτουργίας των εργοστασίων επηρεάζουν το τελικό προϊόν. Και υπάρχει μια ακόμη παράμετρος που αφορά άμεσα στο ελληνικό ράφι: τα ζυμαρικά περιλαμβάνονται ήδη στις κατηγορίες προϊόντων που έχουν ενταχθεί στην εθνική πρωτοβουλία αποκλιμάκωσης των τιμών.

Δημητριακά

Στα δημητριακά πρωινού, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Δεν βασίζονται αποκλειστικά στο σιτάρι, καθώς ανάλογα με το προϊόν χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων καλαμπόκι, βρώμη και ρύζι. Επομένως, μια άνοδος 44% στην τιμή του σιταριού σε ετήσια βάση δεν σημαίνει αντίστοιχη αύξηση στα δημητριακά. Υπάρχει όμως έμμεση πίεση από το κόστος των πρώτων υλών, ενώ στο τελικό προϊόν προστίθενται μεταποίηση, ενέργεια, συσκευασία και μεταφορές. Και τα δημητριακά περιλαμβάνονται επίσης στις κατηγορίες που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της προσπάθειας αποκλιμάκωσης των τιμών στο οργανωμένο λιανεμπόριο.

Το κρίσιμο τεστ του φθινοπώρου

Η ελληνική αγορά βρίσκεται έτσι σε στάση αναμονής. Η σημερινή πτώση της τιμής του σιταριού είναι θετική εξέλιξη, όμως δεν αρκεί για να αλλάξει την εικόνα. Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η αγορά θα κινηθεί προς μια πραγματική αποκλιμάκωση ή εάν η αναστάτωση στη Μαύρη Θάλασσα θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τις διεθνείς τιμές. Για την Ελλάδα, το βασικό «καμπανάκι» δεν είναι μόνο η τιμή στο χρηματιστήριο. Είναι το εάν αυτή η άνοδος θα παραμείνει για αρκετό διάστημα ώστε να μεταφερθεί στις τιμές αγοράς των πρώτων υλών. Με άλλα λόγια, προς το παρόν δεν υπάρχει λόγος για ένα νέο κύμα ανατιμήσεων σε ψωμί, ζυμαρικά και δημητριακά μόνο και μόνο επειδή το σιτάρι έκανε άλμα στις διεθνείς αγορές. Υπάρχει όμως ένας νέος παράγοντας πίεσης που η ελληνική αγορά θα παρακολουθεί στενά και δεν είναι άλλο από το ενεργειακό κόστος.