Νέες πιέσεις στο κόστος παραγωγής τροφίμων προκαλεί η εκτίναξη των τιμών του ντίζελ διεθνώς, καθώς οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένες ενεργειακές δαπάνες, ακριβότερα λιπάσματα και τον κίνδυνο καθυστερήσεων στις καλλιέργειες, ενώ οι εξελίξεις ενισχύουν τις ανησυχίες για νέες πληθωριστικές πιέσεις, με τις κυβερνήσεις να αναζητούν μέτρα στήριξης ενόψει του χειμώνα.

Οι διαταραχές στη διέλευση πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ και οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια περιορίζουν την προσφορά καυσίμων, οδηγώντας τις διεθνείς τιμές του ντίζελ σε επίπεδα ρεκόρ, με τις επιπτώσεις να είναι «χειροπιαστές» σε μεγάλο μέρος των αγροτών που ανησυχούν για το άμεσο μέλλον.

Όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του Bloomberg, οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες στον αγροτικό τομέα, καθώς το ντίζελ χρησιμοποιείται σε τρακτέρ, θεριζοαλωνιστικές μηχανές, αντλίες άρδευσης και φορτηγά. Από την Αυστραλία έως τις ΗΠΑ αγρότες προειδοποιούν ότι η διατήρηση των υψηλών τιμών μπορεί να καθυστερήσει τις σπορές και να περιορίσει την παραγωγή, σε μια περίοδο που τα ακραία καιρικά φαινόμενα και το Ελ Νίνιο επιβαρύνουν ήδη τις καλλιέργειες.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση Ρώσου αγρότη στην περιοχή της Σταυρούπολης, ο οποίος αναγκάστηκε να πουλήσει οχήματα και να δανειστεί χρήματα για να εξασφαλίσει καύσιμα. «Πούλησα τα δύο αυτοκίνητά μου και ένα παλιό φορτηγό και αγόρασα ντίζελ», δήλωσε στο Bloomberg, προσθέτοντας «δεν ξέρω αν θα είναι αρκετό για όλη τη σπορά».

Στη Ρωσία, τη μεγαλύτερη εξαγωγό σιταριού παγκοσμίως, το αυξημένο κόστος παραγωγής και η αναστολή ορισμένων εξαγωγών οδηγούν αγρότες σε περιορισμό των καλλιεργούμενων εκτάσεων.

Παρεμβάσεις από ΗΠΑ και Ευρώπη

Η άνοδος των τιμών των καυσίμων αποκτά πλέον και πολιτικές διαστάσεις. Η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε αυτή την εβδομάδα σε προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών για τη χρήση αφορολόγητου ντίζελ εκτός οδικού δικτύου, επιδιώκοντας να περιορίσει το ενεργειακό κόστος.

Παρότι αγροτικές οργανώσεις υποδέχθηκαν θετικά την παρέμβαση, αναλυτές εκτιμούν ότι η επίδρασή της στις εθνικές τιμές καυσίμων θα είναι περιορισμένη, ενώ ενδέχεται να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα ντίζελ για τους ίδιους τους παραγωγούς. Όπως επισημαίνει καθηγητής οικονομικών τροφίμων του Michigan State University, τα αγροτικά μηχανήματα χρησιμοποιούν ήδη αφορολόγητο χρωματισμένο (σ.σ. κανονικό πετρέλαιο κίνησης στο οποίο έχει προστεθεί ειδική χρωστική ουσία, συνήθως κόκκινη, ώστε να ξεχωρίζει από το ντίζελ που πωλείται για χρήση σε οχήματα στους δημόσιους δρόμους) ντίζελ.

Στην Ευρώπη, η Ιρλανδία ανακοίνωσε μέτρα στήριξης για αγρότες και μεταφορείς, ενώ η Γαλλία έχει ήδη προχωρήσει σε παρέμβαση ύψους 450 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους καυσίμων.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους παραγωγούς, καθώς η ενέργεια αποτελεί σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής και μεταφοράς τροφίμων, με αποτέλεσμα η παρατεταμένη άνοδος των τιμών της να απειλεί με νέες ανατιμήσεις τους καταναλωτές.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, για τον περιορισμό του κόστους παραγωγής προβλέπεται επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στο πετρέλαιο που χρησιμοποιείται αποκλειστικά στη γεωργία. Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, στις 21 Ιουλίου 2026 καταβλήθηκαν 24,8 εκατ. ευρώ σε 88.833 αγρότες, στο πλαίσιο της δεύτερης δόσης επιστροφής του φόρου για το 2026.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση προβλέπει ότι για καταναλώσεις έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 η επιστροφή του ΕΦΚ θα συνεχίσει να γίνεται με το υφιστάμενο σύστημα, ενώ από την 1η Νοεμβρίου σχεδιάζεται η εφαρμογή νέου ψηφιακού μηχανισμού, μέσω του οποίου οι δικαιούχοι αγρότες θα λαμβάνουν την έκπτωση απευθείας κατά την αγορά του καυσίμου και ο ΕΦΚ μαζί με τον αναλογούντα ΦΠΑ θα επιστρέφονται στους πρατηριούχους.