Με τον όρο «σαρκοπενία» αναφερόμαστε στην προοδευτική απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης, η οποία παρατηρείται κυρίως κατά τη διαδικασία της γήρανσης. Εμφανίζεται συχνότερα μετά την ηλικία των 60 ετών και μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη κινητικότητα, αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων και, τελικά, σε χειρότερη ποιότητα ζωής.

«Οι σκελετικοί μύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή και η θερμογένεση, ενώ πλέον αναγνωρίζονται και ως ενδοκρινικά όργανα», εξηγούν οι κ.κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος, και Κάρολος Παπαλαζάρου, Διαιτολόγος – Διαβητολόγος, συνεργάτης του Metropolitan Hospital.

Οι μύες απελευθερώνουν ουσίες που ονομάζονται μυοκίνες και συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων τη χρήση της γλυκόζης και των λιπαρών οξέων από τον οργανισμό. Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση τους, ενώ η σωματική αδράνεια συνδέεται με μειωμένη παραγωγή τους και με αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

Η μυϊκή μάζα μπορεί να εκτιμηθεί με εξετάσεις όπως η DEXA, η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία και η ανάλυση σύστασης σώματος με βιοηλεκτρική εμπέδηση (BIA). Παράλληλα, χρησιμοποιούνται δοκιμασίες για την αξιολόγηση της μυϊκής δύναμης και της λειτουργικότητας, όπως η δύναμη λαβής, η ταχύτητα βάδισης και το chair stand test.

Σαρκοπενία – Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο

Οι βασικότεροι παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση σαρκοπενίας είναι:

• οι ορμονικές μεταβολές με την ηλικία,
• η χρόνια φλεγμονή,
• η νευρομυϊκή εκφύλιση,
• η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης,
• ελλείψεις σε βιταμίνες D και Β12,
• η αναιμία,
• ο καθιστικός τρόπος ζωής.

Οι κυριότερες συνέπειες είναι η μειωμένη μυϊκή δύναμη και αντοχή, η δυσκολία στις καθημερινές δραστηριότητες, ο αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων και η δυσκολότερη ανάρρωση σε ευάλωτους ή νοσηλευόμενους ασθενείς.

Η απώλεια αυτονομίας μπορεί επίσης να έχει ψυχοκοινωνικές συνέπειες, όπως κοινωνική απομόνωση και επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.

Σαρκοπενία και νέα φάρμακα για την παχυσαρκία

«Τα τελευταία χρόνια, οι νεότερες φαρμακευτικές θεραπείες για την παχυσαρκία και τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 έχουν αλλάξει σημαντικά την αντιμετώπιση της νόσου», επισημαίνουν οι ειδικοί.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται θεραπείες που δρουν στο σύστημα GLP-1, όπως η λιραγλουτίδη και η σεμαγλουτίδη, καθώς και η τιρζεπατίδη, η οποία δρα στους υποδοχείς GIP και GLP-1.

Οι θεραπείες αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια βάρους. Ωστόσο, μαζί με το λίπος μπορεί να χαθεί και μέρος της άλιπης μάζας του σώματος.

Μελέτες έχουν δείξει ότι:

• με τη σεμαγλουτίδη, ένα μέρος της συνολικής απώλειας βάρους μπορεί να αφορά άλιπη μάζα,
• με τη λιραγλουτίδη, επίσης καταγράφεται απώλεια άλιπης μάζας στο πλαίσιο της συνολικής μείωσης βάρους,
• με την τιρζεπατίδη, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν μεγάλη συνολική απώλεια βάρους, με ένα μέρος της να αφορά επίσης άλιπη μάζα.

Η απώλεια μυϊκής ή άλιπης μάζας, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως σαρκοπενία. Για τη διάγνωσή της λαμβάνονται υπόψη και η μυϊκή δύναμη και η λειτουργική ικανότητα.

«Κάθε αγωγή μπορεί, με τον κατάλληλο τρόπο και τη σωστή παρακολούθηση, να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και να δώσει θετικά αποτελέσματα», τονίζουν οι ειδικοί.

Ιδιαίτερα σε μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους ή σε άτομα που έχουν ήδη χαμηλή μυϊκή μάζα, χρειάζεται προσοχή ώστε η απώλεια βάρους να μη συνοδεύεται από σημαντική απώλεια μυϊκής δύναμης.

Διατροφή και άσκηση για την προστασία της μυϊκής μάζας

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της σαρκοπενίας βασίζονται κυρίως σε δύο παρεμβάσεις: τη σωστή διατροφή και τη συστηματική άσκηση.

Διατροφή – Σημαντικά στοιχεία είναι:

• επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, ανάλογα με την ηλικία, το βάρος και τη γενική κατάσταση υγείας,
• επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας, όπως ψάρι, άπαχο κρέας, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά και αυγά,
• επάρκεια βιταμίνης D,
• διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και αντιοξειδωτικά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί και η χρήση συμπληρωμάτων, όπως κρεατίνης ή συγκεκριμένων αμινοξέων, πάντα μετά από αξιολόγηση ειδικού.

Σωματική άσκηση – Ιδιαίτερα σημαντικές είναι:

• οι ασκήσεις αντιστάσεων, δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα, με βάρη, λάστιχα ή όργανα γυμναστικής,
• η αερόβια άσκηση μέτριας έντασης, η οποία υποστηρίζει την καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία.

«Η σαρκοπενία αποτελεί σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας και η πρόληψη και αντιμετώπισή της απαιτούν συνδυασμό σωστής διατροφής, άσκησης και κατάλληλης ιατρικής παρακολούθησης», υπογραμμίζουν οι ειδικοί.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στους ανθρώπους που λαμβάνουν νεότερες φαρμακευτικές θεραπείες για την παχυσαρκία. Παρά τη σημαντική συμβολή τους στην απώλεια βάρους, είναι σημαντικό να παρακολουθείται και η μυϊκή μάζα και λειτουργικότητα, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε άτομα αυξημένου κινδύνου.

Στόχος δεν είναι μόνο η απώλεια κιλών, αλλά και η διατήρηση της μυϊκής δύναμης, της κινητικότητας, της αυτονομίας και της καλύτερης ποιότητας ζωής.