Η διάγνωση της οστεοπόρωσης περνά σε μια νέα εποχή, καθώς η οστική πυκνότητα εξακολουθεί να αποτελεί την εξέταση εκλογής, αλλά πλέον αναζητούνται τρόποι αξιολόγησης και της ποιότητας του οστού, καθώς και του μελλοντικού κινδύνου κατάγματος.
Μία από τις νεότερες τεχνολογίες βασίζεται στους υπερήχους και δεν χρησιμοποιεί ιονίζουσα ακτινοβολία.
Για τις νέες δυνατότητες στην αξιολόγηση της υγείας των οστών, αλλά και για τις παθήσεις που μπορεί να κρύβονται πίσω από μια χαμηλή οστική πυκνότητα, μίλησε στο Πρακτορείο FM ο ενδοκρινολόγος, επιστημονικός συνεργάτης του Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος «Θ. Γαροφαλίδης» του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Τροβάς.
Αφορμή στάθηκε το 21ο συνέδριο του Συλλόγου Σκελετικής Υγείας «Πεταλούδα», που πραγματοποιήθηκε χθες σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας, με αντικείμενο την οστεοπόρωση και, ευρύτερα, τη σκελετική υγεία, την πρόληψη, την άσκηση και τη διατροφή.
Η οστεοπόρωση είναι «σιωπηλή» νόσος, καθώς στα αρχικά της στάδια δεν προκαλεί συμπτώματα και συχνά γίνεται αντιληπτή μόνο όταν έχει ήδη συμβεί ένα κάταγμα. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος αποκτούν, επομένως, ιδιαίτερη σημασία.
Από την ποσότητα στην ποιότητα του οστού
Όπως επισήμανε ο ειδικός, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο DEXA παραμένει η εξέταση εκλογής για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη εξέταση έχει έναν σημαντικό περιορισμό: αποτυπώνει κυρίως την ποσότητα του οστού και όχι το σύνολο των παραμέτρων που καθορίζουν την αντοχή του.
Ο κ. Τροβάς εξήγησε ότι η αντοχή ενός οστού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την οστική πυκνότητα. Καθορίζεται και από την αποκαλούμενη «ποιότητα» του οστού, δηλαδή από χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη δομή και τη μηχανική του αντοχή.
Σε αυτό το πεδίο, όπως ανέφερε, έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια νέες τεχνολογίες που επιχειρούν να δώσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την κατάσταση του σκελετού.
«Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια νέα μέθοδος που βασίζεται στους υπερήχους και δεν χρησιμοποιεί ιονίζουσα ακτινοβολία».
Εκτίμηση κινδύνου για μελλοντικό κάταγμα
Η συγκεκριμένη τεχνολογία ξεκίνησε από την Ιταλία και πλέον έχει διαδοθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ έχει λάβει και έγκριση από τον αμερικανικό FDA.
Η μέθοδος αυτή δεν περιορίζεται στη μέτρηση της ποσότητας του οστού, αλλά επιχειρεί να αξιολογήσει και παραμέτρους της ποιότητάς του. Επιπλέον, συνδυάζοντας τις συγκεκριμένες παραμέτρους, μπορεί να συμβάλει στην εκτίμηση του μελλοντικού κινδύνου κατάγματος.
Το στοιχείο αυτό θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς στην οστεοπόρωση δεν ενδιαφέρει μόνο το αν κάποιος έχει σήμερα χαμηλή οστική πυκνότητα, αλλά και το πόσο πιθανό είναι να υποστεί ένα οστεοπορωτικό κάταγμα τα επόμενα χρόνια.
Η εξέταση, όπως διευκρίνισε, δεν αφορά μόνο ανθρώπους που έχουν ήδη διαγνωστεί με οστεοπόρωση, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την αξιολόγηση άλλων ατόμων.
Αξίζει να αναφερθεί ότι η νέα τεχνολογία δεν έχει ακόμη ενταχθεί στο δημόσιο σύστημα υγείας στην Ελλάδα. Ο κ. Τροβάς εκτίμησε, ωστόσο, ότι στο άμεσο μέλλον θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη θέση στην κλινική πράξη, εφόσον πιστοποιηθεί και υπάρξει διαδικασία αποζημίωσής της από τον ΕΟΠΥΥ. Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι τα επόμενα χρόνια είναι πιθανό να υπάρξουν μονάδες του δημόσιου συστήματος που θα διαθέτουν τον σχετικό εξοπλισμό.
Χαμηλή οστική πυκνότητα δεν σημαίνει πάντα οστεοπόρωση
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Τροβάς στο γεγονός ότι η διάγνωση της οστεοπόρωσης είναι, όπως είπε, διάγνωση εξ αποκλεισμού.
«Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος εμφανίζει χαμηλή οστική πυκνότητα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πάσχει από οστεοπόρωση».
Ο γιατρός θα πρέπει να αποκλείσει άλλα αίτια και άλλες παθήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλή οστική πυκνότητα ή να επηρεάσουν την υγεία των οστών. Για τον λόγο αυτό, πριν από τη χορήγηση θεραπείας, είναι απαραίτητος ένας βασικός εργαστηριακός έλεγχος του οστικού μεταβολισμού.
Ο έλεγχος αυτός μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες και να κατευθύνει τον γιατρό προς την αναζήτηση μιας υποκείμενης πάθησης.
Υποφωσφατασία, οστεομαλακία και άλλες παθήσεις πίσω από τη χαμηλή οστική πυκνότητα
Μία από τις σπάνιες αλλά σημαντικές παθήσεις που ανέφερε ο κ. Τροβάς είναι η υποφωσφατασία. Πρόκειται για πάθηση που μπορεί να συνδέεται με επανειλημμένα κατάγματα, ενώ ένα χαρακτηριστικό εργαστηριακό εύρημα, όπως η χαμηλή τιμή της αλκαλικής φωσφατάσης, μπορεί να υποψιάσει τον γιατρό.
Η αναγνώρισή της έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η σωστή διάγνωση μπορεί να αποτρέψει λανθασμένες θεραπευτικές επιλογές και να οδηγήσει στην κατάλληλη αντιμετώπιση.
Από την άλλη πλευρά, η χαμηλή βιταμίνη D μπορεί, σε βάθος χρόνου και ανάλογα με τη βαρύτητα της έλλειψης, να οδηγήσει σε διαταραχή της μεταλλοποίησης του οστού και οστεομαλακία. Γι’ αυτό και ο εργαστηριακός έλεγχος πριν από τη θεραπεία είναι ιδιαίτερα σημαντικός.
Ποια ευρήματα πρέπει να χτυπήσουν «καμπανάκι» στον γιατρό
Όπως ανέφερε ο ενδοκρινολόγος, ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος περιλαμβάνει ένα πάνελ εξετάσεων που σχετίζονται με τον μεταβολισμό των οστών.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχουν αποκλίσεις σε παραμέτρους όπως το ασβέστιο, η παραθορμόνη, η βιταμίνη D και η αλκαλική φωσφατάση.
Έτσι, τόσο ένα αυξημένο όσο και ένα χαμηλό ασβέστιο, μια αυξημένη παραθορμόνη, μια χαμηλή βιταμίνη D, αλλά και μια χαμηλή ή αυξημένη αλκαλική φωσφατάση, μπορούν να αποτελέσουν ενδείξεις ότι χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Κάθε πότε χρειάζεται επανάληψη της μέτρησης
Σε ό,τι αφορά τη συχνότητα της μέτρησης οστικής πυκνότητας, ο κ. Τροβάς ανέφερε ότι όταν η αρχική μέτρηση δείχνει οστεοπενία, η επανάληψη μπορεί, κατά κανόνα, να πραγματοποιηθεί σε διάστημα περίπου δύο έως τριών ετών, ανάλογα με το συνολικό προφίλ κινδύνου του κάθε ανθρώπου.
Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται συχνότερη παρακολούθηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν γυναίκες με ιστορικό καρκίνου του μαστού που λαμβάνουν συγκεκριμένη θεραπεία, η οποία μπορεί να συνδέεται με ταχεία απώλεια οστικής μάζας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μέτρηση μπορεί να χρειάζεται να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.
Όταν υπάρχει ήδη διάγνωση οστεοπόρωσης και έχει ξεκινήσει φαρμακευτική αγωγή, η παρακολούθηση με μέτρηση οστικής πυκνότητας γίνεται συνήθως σε ετήσια βάση, ώστε να αξιολογείται η πορεία της θεραπείας.
Η σύγχρονη προσέγγιση στην οστεοπόρωση, επομένως, δεν περιορίζεται πλέον σε έναν αριθμό από τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας. Η αξιολόγηση της ποιότητας του οστού, η εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος και, κυρίως, η αναζήτηση πιθανών υποκείμενων αιτιών της χαμηλής οστικής πυκνότητας αποτελούν βασικά στοιχεία μιας ολοκληρωμένης αντιμετώπισης.
