Κάθε άνοιξη, όμως, τα συμπτώματα φαίνεται να εντείνονται, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων. Φτέρνισμα, καταρροή, φαγούρα στα μάτια, ακόμα και δύσπνοια συνθέτουν το σκηνικό των εποχικών αλλεργιών, με βασικό «ένοχο» τη γύρη που κατακλύζει την ατμόσφαιρα.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτή η έξαρση; Ποιοι παράγοντες την επιδεινώνουν τα τελευταία χρόνια και πώς μπορούμε να προστατευτούμε αποτελεσματικά; Οι απαντήσεις αποκαλύπτουν ότι η αλλεργία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή ανοιξιάτικη ενόχληση.

Ο ειδικός αλλεργιολόγος Σταμάτιος Βαρθολομαίος μιλά στο ET Magazine και αναλύει γιατί οι αλλεργίες είναι πιο έντονες την άνοιξη, πώς να τις ξεχωρίσουμε από ένα απλό κρυολόγημα και ποια μέτρα μπορούμε να πάρουμε για να προστατευτούμε. Από την επίδραση της κλιματικής αλλαγής μέχρι τον σύγχρονο τρόπο ζωής, όλα παίζουν ρόλο στην αύξηση των αλλεργικών αντιδράσεων.

Τι εννοούμε όταν λέμε εποχικές αλλεργίες πώς εμφανίζονται και γιατί τα συμπτώματά τους είναι πιο έντονα την άνοιξη

Η αλλεργία ( άλλο + έργο) είναι η παθολογική αντίδραση του αμυντικού μας συστήματος σε ουσίες του περιβάλλοντος, οι οποίες δεν είναι επικίνδυνες για τον οργανισμό και συνήθως είναι ανεκτές π.χ. γύρεις δένδρων και φυτών, πρωτεΐνες τροφικής προέλευσης (γάλα, αυγό, ψάρι),φάρμακα κτλ. Αυτές οι ουσίες ονομάζονται αλλεργιογόνα και έρχονται σε επαφή με τον οργανισμό μας μέσω της εισπνοής, της κατάποσης ή της επαφής με το δέρμα.

Οι εποχικές αλλεργίες είναι αυτές που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων εποχών του χρόνου. Πρόκειται κυρίως για Ανοιξιάτικές (Εαρινές),χωρίς αυτό όμως να αποκλείει τις Καλοκαιρινές, Φθινοπωρινές ή και κάποιες Χειμερινές αλλεργίες

Εμφανίζονται με συμπτώματα που αφορούν κυρίως το προσβαλλόμενο όργανο ενίοτε όμως μπορεί να είναι και συστηματικά.

Η συνηθέστερη εποχική αλλεργία είναι η Αλλεργική Ρινίτιδα με κύρια συμπτώματά από την μύτη τον πταρμό (φτέρνισμα), τον κνησμό (φαγούρα), τη ρινόρροια (καταρροή) και τη ρινική συμφόρηση (μπούκωμα). Συνήθως συνοδεύεται με επιπεφυκίτιδα με συμπτώματα από τα μάτια όπως ερυθρότητα (κοκκίνισμα) , κνησμός (φαγούρα), δακρύρροια, αίσθημα ξένου σώματος και φωτοφοβία.

Συχνά συνυπάρχει και το Αλλεργικό Άσθμα με κύρια τα συμπτώματα της δύσπνοιας (δυσκολία στην αναπνοή), του εκπνευστικού συριγμού (σφύριγμα) και το αίσθημα βάρους στο στήθος.

Εποχικά σχετικά συχνά εμφανίζεται σε ευαίσθητους ασθενείς Κνίδωση. Αλλεργικό νόσημα που χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση πομφών (πετάλες) στο δέρμα με συνοδό κνησμό ή αίσθημα καύσου, σε κάποιους ασθενείς μπορεί να εμφανιστεί και αγγειοοίδημα (πρήξιμο) στο πρόσωπο.

Οι τροφικές αλλεργίες μπορούν επίσης να εμφανιστούν εποχικά σε ασθενείς ευαισθητοποιημένους σε τρόφιμα που καταναλώνονται εποχικά ( όπως φρούτα, λαχανικά ή και θαλασσινά). Αυτές είναι αρκετά σοβαρές και συνοδεύονται από γαστρεντερικά συμπτώματα (κοιλιακά άλγη, έμετος), συμπτώματα από το δέρμα (κνησμός, ερυθρότητα, εξάνθημα) και συστηματικά συμπτώματα σε ενδεχόμενη εμφάνιση συστηματικής αναφυλαξίας (αλλεργικού σοκ).

Εποχική αύξηση εμφανίζουν επίσης οι αλλεργίες μετά από νυγμό υμενοπτέρων. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια (μεγάλη τοπική αντίδραση στο σημείο νυγμού που μπορεί να διαρκέσει περισσότερες από 24 ώρες) ή και συστηματικά και κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρή συστηματική αναφυλαξία.

Η έξαρση των αναπνευστικών αλλεργιών την Άνοιξη παρουσιάζεται γιατί έχουμε αυξημένες συγκεντρώσεις γύρεων στην ατμόσφαιρα. Κάποια από τα εποχικά τρόφιμα και οι γύρεις μπορεί επίσης να ευθύνονται και για την έξαρση της κνίδωσης. Στην αύξηση του χρόνου που περνάμε στην ύπαιθρο και στην αυξημένη δραστηριότητα των εντόμων αποδίδεται η έξαρση της αλλεργίας από νυγμούς υμενοπτέρων.

Πώς ξεχωρίζουμε την αλλεργία από ένα κρυολόγημα;

Ξεκινώντας από τα συμπτώματα στο κρυολόγημα εκτός από φτέρνισμα, μπούκωμα, καταρροή συνυπάρχει πυρετός ή δεκατική πυρετική κίνηση έντονη καταβολή, πονόλαιμος και μυαλγίες. Χαρακτηριστικό επίσης της αλλεργίας είναι ο έντονος κνησμός ( φαγούρα) στην μύτη τα μάτια και στο πίσω μέρος του ουρανίσκου. Η ρινική βλέννα επίσης στην αλλεργία είναι διαφορετική καθώς είναι λεπτόρρευστη διάφανη και υδαρής, σε αντίθεση με το κρυολόγημα που είναι παχύρευστη και κιτρινωπή.

Η αλλεργία διαρκεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με διακυμάνσεις ανάλογα με την γυρεοφορία και τη ποσότητα των γύρεων στην ατμόσφαιρα, το κρυολόγημα από την άλλη διαρκεί 7 έως 15 ημέρες. Επίσης συχνά τα αλλεργικά συμπτώματα εμφανίζονται ξαφνικά πχ σε πικνίκ στην εξοχή, σε κηπουρικές εργασίες ή σε Πασχαλινό τραπέζι κάτω από ανθισμένες ελιές.

Γιατί τα τελευταία χρόνια τα συμπτώματα είναι πιο έντονα; Παίζει ρόλο η επίδραση της κλιματικής αλλαγής αλλά και ο τρόπος ζωής μας;

Τα τελευταία χρόνια τα αλλεργικά συμπτώματα είναι εντονότερα γιατί λόγω της κλιματικής αλλαγής έχουμε μεγαλύτερές περιόδους ανθοφορίας με μεγαλύτερες ποσότητες παραγόμενων γύρεων από τα φυτά και τα ζιζάνια που γίνονται ανθεκτικότερα στα ζιζανιοκτόνα λόγω της αλόγιστης χρήσης φυτοφαρμάκων. Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται και για την μετανάστευση λόγω του θερμότερου κλίματος αλλεργιογόνων φυτών σε βορειοτέρα , κατά το παρελθόν, κλίματα και για οσον μας αφορά στην Μεσόγειο την σταδιακή αλλαγή της χλωρίδας και την εξάπλωση νέων ισχυρών αλλεργιογόνων φυτών.

Λόγω της κλιματικής κρίσης έχουν αυξηθεί τα ακραία καιρικά φαινόμενα με έντονες καταιγίδες, όπου οι ισχυροί άνεμοι και έντονη υγρασία αυξάνουν την αλλεργιογονικότητα και την πυκνότητα των γύρεων και των μυκήτων στην ατμόσφαιρα δημιουργούν το λεγόμενο «άσθμα καταιγίδας» (Thunderstorm asthma), με αποτέλεσμα εντονότατες ασθματικές κρίσεις και αυξημένες νοσηλείες σε ευαισθητοποιημένα άτομα.

Η αύξηση της συχνότητας των πυρκαγιών λόγω τη κλιματικής αλλαγής προκαλεί επίσης αύξηση των ρύπων στην ατμόσφαιρα οι οποίοι αθροίζονται με τους ρύπους από τα καύσιμα εκτός από τη απευθείας ερεθιστική δράση στις αναπνευστικές οδούς και στο δέρμα αυξάνουν την αλλεργιογονικότητα των γύρεων και των μυκήτων.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής επηρεάζει με πολλούς τρόπους το ανοσοποιητικό μας αλλάζοντάς το, με αποτέλεσμα την αύξηση των αλλεργιών εκτός των άλλων ασθενειών ( αυτοάνοσα νοσήματα, νεοπλασίες, ψυχικές διαταραχές κλπ.).

Το χρόνιο στρες π.χ. είναι ένας ισχυρός φλεγμονώδης παράγοντας που εντείνει τα αλλεργικά συμπτώματα του άσθματος και της ατοπικής δερματίτιδας, όπως σχετίζεται με την αύξηση της συχνότητάς εμφάνισης της κνίδωσης. Άλλοι παράγοντες που αυξάνουν την συχνότητα εμφάνισης των αλλεργιών είναι η απομάκρυνση από το φυσικό περιβάλλον που οδηγεί σε απώλεια της ανοσολογικής ανοχής, η καθιστική ζωή και η κακή διατροφή με έτοιμα επεξεργασμένα τρόφιμα που εκτός από την παχυσαρκία επηρεάζει το ανοσοποιητικό μας ποικιλοτρόπως.

Πόσο ρόλο παίζει η προδιάθεση αλλά και ο τρόπος διαβίωσης; Πόσο σημαντικός είναι δηλαδή ο καθαρός αέρας

Τα αλλεργικά νοσήματα οφείλονται σε αλληλεπίδραση της προδιάθεσης, δηλαδή κληρονομικότητας, με περιβαλλοντικούς παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο διαβίωσης.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας, που για την αλλεργία ονομάζεται ατοπία, είναι σημαντικός γιατί αυξάνει την πιθανότητα πχ το τέκνο ενός αλλεργικού γονέα να γίνει αλλεργικό, έτσι αν ένας γονιός έχει αλλεργία το παιδί του έχει περίπου 30% πιθανότητα να αποκτήσει κάποια αλλεργία, αν και οι δυο γονείς έχουν αλλεργίες οι πιθανότητες αυξάνονται στο 60%.

Εξίσου ή και περισσότερο (κατά αρκετούς ερευνητές) σημαντικός παράγοντας είναι το περιβάλλον και ο τρόπος διαβίωσης. Η ζωή στις πόλεις, η απομάκρυνση από την φύση και η υπερβολική αποστείρωση, σύμφωνα με την «υπόθεση της υγιεινής» αυξάνουν την πιθανότητα ένα παιδί να εμφανίσει αλλεργία.

Με τον ίδιο τρόπο η διαβίωση σε μη επαρκώς αεριζόμενα κλειστά σπίτια με κακό φυσικό φωτισμό αυξάνει την συγκέντρωση των ενδοοικιακών αλλεργιογόνων όπως ακάρεα σκόνης και μύκητες και επιβαρύνει τις αλλεργίες.

Οι εσωτερικοί ρύποι όπως ο καπνός τσιγάρου, αλλά και οι εξωτερικοί ρύποι σε περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία είναι επίσης επιβαρυντικοί παράγοντες για τις αλλεργίες.

Ο καθαρός αέρας εντός και εκτός σπιτιού είναι πολύ σημαντικός για την πρόληψη των αλλεργιών και λόγω του ότι πάνω από το 50% του χρόνου μας το περνάμε μέσα στο σπίτι θα πρέπει να φροντίζουμε για τον καλό καθαρισμό και αερισμό του σπιτιού.

Υπάρχει κάποιος τρόπος να το «προλάβουμε»

Η επαφή με την φύση όσο συχνά μπορούμε και με κατοικίδια ζώα από μικρή ηλικία, η συχνή άθληση και η σωστή και ισορροπημένη διατροφή με λιγότερα ζωικά λίπη και πρωτεΐνες και περισσότερα όσπρια και λαχανικά φαίνεται επίσης ότι μπορεί να προλάβει την εμφάνιση αλλεργιών.

Ποια είναι τα συνηθέστερα εποχικά αλλεργιογόνα

Είναι κυρίως τα φυτά που παράγουν αερομεταφερόμενη γύρη όπως:

• Δέντρα (ελιά, ακακία, λεύκα, οξιά, αγριοφουντουκιά).
• Αγρωστώδη (άγρια δημητριακά, γρασίδια, αγριάδα).
• Ζιζάνια όπως η παριετάρια (περδικάκι), αγριόχορτα, βότανα και αρωματικά φυτά.

Επίσης είναι οι μύκητες (μούχλα), που πολλαπλασιάζονται έντονα την άνοιξη και τα ακάρεα της σκόνης , που λόγω των ήπιων θερμοκρασιών και της αυξημένης περιβαλλοντικής υγρασίας, αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται με ταχείς ρυθμούς.

Υπάρχουν κάποια μέτρα που μπορεί να πάρει κάποιος ασθενής προκειμένου να προφυλαχθεί από τις αλλεργίες;

Φυσικά και τα περισσότερα έχουν να κάνουν με το Α της αντιμετώπισης του αλλεργικού ασθενούς, που είναι η αποφυγή του αλλεργιογόνου

· Στην εξοχή να μην ξαπλώνετε ή κάθεστε στο έδαφος. Η συγκέντρωση της γύρης κοντά στην πηγή της παραγωγής της είναι εξαιρετικά μεγάλη.

· Μην τρομοκρατήστε όταν σας πλησιάσει κάποιο υμενόπτερο (σφήκα, μέλισσα), οι απότομες κινήσεις με τα χέρια μπορεί να το εκνευρίσουν και να σας τσιμπήσει.

· Οι ασθενείς με αλλεργία στην γύρη της ελιάς προσοχή μακριά από ελαιώνες στα τέλη Απριλίου και τον Μάιο.

· Οι ασθενείς με αλλεργία στα αγρωστώδη να αποφεύγουν κηπουρικές εργασίες όπως κούρεμα του γκαζόν.

· Όταν οδηγείτε σε εξοχικούς δρόμους να κλείνετε τα παράθυρα και να χρησιμοποιείτε κλιματισμό.

· Εάν πάσχετε από επιπεφυκίτιδα, να φοράτε γυαλιά.

· Μην καπνίζετε. Το κάπνισμα επιδεινώνει το άσθμα και την ρινίτιδα.

Αν θέλουμε να ξέρουμε πού είμαστε αλλεργικοί, τι εξετάσεις πρέπει να κάνουμε;

Αρχικά πρέπει να απευθυνθούμε σε Αλλεργιολόγο όπου μετά από λήψη του ιστορικού μας και κλινική εξέταση θα μα υποβάλλει σε μια σειρά εξετάσεων που θα προσδιορίσουν το ενεχόμενο αλλεργιογόνο.

Αυτές είναι οι δερματικές δοκιμασίες δια νυγμού (skin prick tests). Είναι οι πιο συνηθισμένες, γρήγορες και ευαίσθητες εξετάσεις που γίνονται για τη διάγνωση των πιθανών αιτίων μιας ανοιξιάτικης αλλεργίας.

Επίσης στο αίμα είναι δυνατόν να προσδιοριστούν η ολική ανοσοσφαιρίνη Ε (ή ολική ΙgΕ) και η ειδική ΙgΕ (RAST) έναντι συγκεκριμένων αλλεργιογόνων. Η πρώτη (Ολική IgE)είναι όμως δυνατόν να κυμαίνεται σε φυσιολογικά όρια ακόμη και σε ασθενείς που εκδηλώνουν αλλεργία και εμφανίζουν θετικές δερματικές δοκιμασίες και οι δεύτερες (RAST) έχουν μικρότερη ευαισθησία για τον προσδιορισμό του αλλεργιογόνου.

Πώς αντιμετωπίζονται οι αλλεργίες; Θεραπεύονται;

Οι αλλεργίες αντιμετωπίζονται με διάφορα μέτρα. Πρώτο μέτρο είναι η αποφυγή του αλλεργιογόνου όσο το δυνατόν . Κατόπιν με φαρμακευτική αγωγή κυρίως με σκευάσματα αντιισταμινικά ( χάπια, σιρόπια), ρινικά σπρέι κορτιζονούχα τοπικής ή και συστηματικής χορήγησης και εισπνεόμενα φάρμακα στις αναπνευστικές κυρίως αλλεργίες, αυτοενιέμενη αδρεναλίνη στο αλλεργικό σοκ κτλ.

Η αιτιολογική θεραπεία της εποχικής αλλεργίας εφόσον ανακαλυφθεί το ενεχόμενο αλλεργιογόνο είναι καθιερωμένη από πολλά έτη ειδική ανοσοθεραπεία με εκχυλίσματα αλλεργιογόνων που καθιστά επί το πλείστων ιάσιμες τις αναπνευστικές αλλεργίες και οι αλλεργίες στο νυγμό υμενοπτέρων.

Τι είναι η ανοσοθεραπεία και πως γίνεται;

Η ανοσοθεραπεία είναι μια ανοσολογική θεραπευτική μέθοδος Πρόκειται για ειδική θεραπεία απευαισθητοποίησης η οποία εφαρμόζεται για την αιτιολογική αντιμετώπιση ορισμένων αλλεργικών νοσημάτων όπως της αναπνευστικής αλλεργίας και της αλλεργίας σε δηλητήριο υμενοπτέρων, τα τελευταία χρόνια και για τροφικές αλλεργίες. Ο σκοπός της ανοσοθεραπείας είναι η τροποποίηση της αλλεργικής ανοσολογικής απάντησης και η ανάπτυξη ανοχής του οργανισμού στο υπεύθυνο αλλεργιογόνο. Γίνεται με υποδόρια ένεση ή με υπογλώσσια χορήγηση και χορηγείται μόνο από Αλλεργιολόγο που είναι ειδικά εκπαιδευμένος ιατρός για να την χορηγήσει κατόπιν σωστής εκτίμησης του ασθενούς.

Πώς να προστατευτείτε από την αυξημένη γύρη και να αποφύγετε κρίσεις άσθματος

Η εποχή της αυξημένης γυρεοφορίας φέρνει σοβαρές προκλήσεις για τα άτομα με αλλεργική ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα και άσθμα. Η έκθεση σε γύρη μπορεί να προκαλέσει φτάρνισμα, συμφόρηση, κνησμό στα μάτια και επιδείνωση των αναπνευστικών συμπτωμάτων. Οι ειδικοί συνιστούν έγκαιρα μέτρα πρόληψης: παρακολούθηση των επιπέδων γύρης, περιορισμό της παραμονής σε εξωτερικούς χώρους, κλείσιμο παραθύρων, καθαρισμό με ηλεκτρική σκούπα HEPA, χρήση γυαλιών ηλίου ή μάσκας, καθώς και ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ορό. Παράλληλα, η σωστή φαρμακευτική αγωγή και η τήρηση του εξατομικευμένου σχεδίου δράσης για το άσθμα είναι απαραίτητες για την προστασία της υγείας.

Τι είναι η αφρικανική σκόνη που απειλεί την υγεία – Ποιοι κινδυνεύουν και τι να προσέχετε

Σύμφωνα με την Ομάδα Αναπνευστικής Αλλεργίας της Ελληνικής Εταιρείας Αλλεργιολογίας & Κλινικής Ανοσολογίας, η μεταφορά αφρικανικής σκόνης δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο – πρόκειται για σοβαρή επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με μικροσωματίδια που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την υγεία.

Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα βρέφη, τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι αντιμετωπίζουν χρόνια αναπνευστικά ή καρδιοαγγειακά προβλήματα. Η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις σκόνης συνδέεται με επιδείνωση συμπτωμάτων άσθματος, αλλεργικής ρινίτιδας και επιπεφυκίτιδας, αυξημένη χρήση φαρμάκων και μεγαλύτερη ανάγκη για ιατρική φροντίδα. Οι ειδικοί συνιστούν περιορισμό της παραμονής σε εξωτερικούς χώρους, προσοχή στις δραστηριότητες και προσαρμογή της καθημερινότητας σύμφωνα με τις οδηγίες των αρχών για την ποιότητα του αέρα.