Νέες μελέτες δείχνουν ότι οι βιολογικές αλλοιώσεις του Αλτσχάιμερ μπορεί να ξεκινούν πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν προβλήματα μνήμης ή άλλα γνωστικά συμπτώματα

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται με απώλεια μνήμης, δυσκολία στη σκέψη και σταδιακή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. Ωστόσο, οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι η νόσος δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα. Αντίθετα, οι βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να έχουν αρχίσει χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες νωρίτερα.

Αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές σε ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ερώτημα: μπορεί κάποιος να έχει Αλτσχάιμερ χωρίς να το γνωρίζει;

Η «προκλινική» φάση της νόσου

Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπάρχει αυτό που ονομάζεται «προκλινικό Αλτσχάιμερ». Πρόκειται για το στάδιο κατά το οποίο στον εγκέφαλο έχουν ήδη αρχίσει να συσσωρεύονται οι χαρακτηριστικές παθολογικές πρωτεΐνες της νόσου, όπως το βήτα-αμυλοειδές και η πρωτεΐνη tau, χωρίς όμως να υπάρχουν εμφανή συμπτώματα.

Οι ερευνητές εκτιμούν λιπόν ότι οι αλλοιώσεις αυτές μπορεί να ξεκινούν πολλά χρόνια πριν από τη διάγνωση, γεγονός που εξηγεί γιατί το Αλτσχάιμερ θεωρείται σήμερα μια μακροχρόνια βιολογική διαδικασία και όχι μια νόσος που εμφανίζεται ξαφνικά.

Αλτσχάιμερ  – Οι άνθρωποι που είχαν αλλοιώσεις αλλά όχι άνοια

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε πρόσφατη μελέτη ερευνητών από το Netherlands Brain Bank. Αναλύοντας εγκεφαλικό ιστό δωρητών, εντόπισαν μια μικρή ομάδα ανθρώπων που είχαν τις χαρακτηριστικές αλλοιώσεις του Αλτσχάιμερ στον εγκέφαλό τους, αλλά όσο βρίσκονταν στη ζωή δεν είχαν εμφανίσει γνωστική έκπτωση ή άνοια.

Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν τα άτομα αυτά ως «ανθεκτικά» στη νόσο. Από περισσότερους από 2.000 εγκεφάλους που εξετάστηκαν, μόνο 12 περιπτώσεις πληρούσαν αυτά τα κριτήρια, γεγονός που δείχνει ότι το φαινόμενο είναι σπάνιο αλλά υπαρκτό.

Τι μπορεί να προστατεύει τον εγκέφαλο;

Η έρευνα αποκάλυψε ορισμένες ενδιαφέρουσες βιολογικές διαφορές στους «ανθεκτικούς» εγκεφάλους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν αυξημένη δραστηριότητα μηχανισμών που προστατεύουν τα εγκεφαλικά κύτταρα από το οξειδωτικό στρες, μειωμένη φλεγμονή και καλύτερη λειτουργία των μιτοχονδρίων, των δομών που παράγουν ενέργεια στα κύτταρα.

Παράλληλα, οι ειδικοί θεωρούν ότι παράγοντες όπως η σωματική άσκηση, η πνευματική δραστηριότητα, οι κοινωνικές επαφές και η συνεχής νοητική «εξάσκηση» του εγκεφάλου, μπορεί να συμβάλλουν στη δημιουργία αυτού που ονομάζεται γνωστικό απόθεμα, δηλαδή μιας αυξημένης ικανότητας του εγκεφάλου να αντισταθμίζει τις βλάβες.

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ύπαρξη παθολογικών αλλοιώσεων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα εμφανίσει άμεσα άνοια. Ωστόσο, η κατανόηση των μηχανισμών που επιτρέπουν σε ορισμένους ανθρώπους να παραμένουν χωρίς συμπτώματα, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπείες.

Ο στόχος πλέον δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση της νόσου όταν εκδηλωθεί, αλλά και η ανίχνευσή της στα πρώτα, «σιωπηλά» στάδια, όταν οι πιθανότητες επιβράδυνσης της εξέλιξής της ίσως είναι μεγαλύτερες. (Alzheimer’s Association)