Οι πρώτες ζεστές μέρες της άνοιξης έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους μετά από τη βροχερή και κρύα περίοδο του χειμώνα.

Τίποτα δεν είναι πιο απολαυστικό από μια βόλτα στον ήλιο, ένα γεύμα στη βεράντα ή στον κήπο με το κοντομάνικο.

Όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι υποτιμούν τη δύναμη του ήλιου την άνοιξη. Ακόμα κι αν ο αέρας εξακολουθεί να είναι δροσερός και οι θερμοκρασίες όχι ιδιαίτερα υψηλές, οι ακτίνες του ήλιου είναι ήδη ισχυρές.

Το “άγγιγμά” τους στο δέρμα που δεν έχει εκτεθεί στην υπεριώδη ακτινοβολία για πολλούς μήνες είναι πιο επικίνδυνο απ’ ότι το καλοκαίρι.

Ένα έγκαυμα είναι αρκετά πιθανό και για την αποφυγή του απαιτείται προσοχή, μέτρο και προφύλαξη. Αν και όλοι είναι πλέον εξοικειωμένοι με τους τρόπους προστασίας είναι σημαντικό να τους εφαρμόζουν σωστά, προκειμένου να παραμείνει χαμηλός ο κίνδυνος εμφάνισης μιας πολύ επικίνδυνης μορφής καρκίνου του δέρματος, του μελανώματος.

«Το μελάνωμα εμφανίζεται στα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη (μελανινοκύτταρα), η οποία δίνει χρώμα στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια. Αυτός είναι ο λόγος που εκτός από το δέρμα μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα όργανα του σώματος – αν και η πιθανότητα είναι πολύ μικρότερη.

Σχεδόν το 90% των περιστατικών προκαλείται από την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, είτε από φυσικές πηγές, είτε από τεχνητές, χωρίς να είναι η μοναδική αιτία, αφού το μελάνωμα μπορεί να εμφανιστεί και σε σημεία του σώματος που δεν εκτίθενται ποτέ σε αυτή, όπως στον βλεννογόνο του στόματος, του αιδοίου ακόμα και στο εσωτερικό του σώματος.

Στο υπόλοιπο 10% των ασθενών ευθύνονται κληρονομικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες για την ανάπτυξή του», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος δρ Χρήστος Στάμου.

Τα μελανινοκύτταρα δημιουργούν σπίλους (ελιές), η ύπαρξη των οποίων αποτελεί παράγοντα κινδύνου για μελάνωμα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε σπίλος μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο ούτε ότι ξεκινά πάντοτε από ελιές.

Οποιοδήποτε είδος κηλίδας στο δέρμα που αυξάνεται σε μέγεθος θα μπορούσε να είναι μια προειδοποίηση, αφού το σχήμα και το χρώμα ενός μελανώματος ποικίλει. Ένδειξη, όμως, μπορεί να είναι η ευαισθησία, ο κνησμός ή ο πόνος σε έναν σπίλο ή σε άλλο σημείο του δέρματος, μια πληγή που δεν επουλώνεται, αιμορραγεί, σπίλος ή εξόγκωμα που φαίνεται κηρώδες και λείο ή ένα τραχύ κόκκινο σημάδι που ξεφλουδίζει.

Με τη συχνή παρατήρηση και εξέταση του δέρματος το μελάνωμα μπορεί εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί σε αρχικά στάδια. Εκτός από την αυτοεξέταση, με τους τακτικούς ελέγχους από έναν εκπαιδευμένο δερματολόγο μπορεί να αναγνωριστεί, μέσω της ολόσωμης 360° εξέτασης με εξειδικευμένη ψηφιακή συσκευή, κάθε βλάβη του δέρματος.

Η εξέταση είναι ανώδυνη και γίνεται με δερματοσκόπιο υψηλής ευκρίνειας, που «χαρτογραφεί» το σώμα με απόλυτη ακρίβεια, εστιάζοντας στους σπίλους. Τα δεδομένα και οι εικόνες αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς σε κάθε επόμενη εξέταση, προκειμένου να εντοπιστεί οποιαδήποτε τυχόν αλλαγή ακόμα και προτού γίνει ορατή με γυμνό μάτι.

Κάθε καθυστέρηση στη διάγνωση δίνει την ευκαιρία στον καρκίνο να κάνει μεταστάσεις σε άλλα σημεία του σώματος και να καταστήσει δυσκολότερη τη θεραπεία.

Τις τελευταίες δεκαετίες έγιναν σημαντικές προσπάθειες ενημέρωσης για τους κινδύνους που κρύβει η έκθεση στον ήλιο. Ακόμα, όμως, υπάρχουν “γκρίζες ζώνες”. Υπάρχουν πεποιθήσεις και πρακτικές που εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο παιδιά και ενήλικες, παρότι όσοι τις εφαρμόζουν νοιώθουν σίγουροι ότι πράττουν το σωστό και προστατεύονται.

Οι 5 συνηθέστερες είναι:

1. Ο κίνδυνος εξαρτάται από τον συνολικό χρόνο έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία. Είμαι νέος, άρα δεν κινδυνεύω.
Δεν υπάρχει «καθορισμένος» χρόνος που χρειάζεται ο ήλιος για να προκαλέσει καρκίνο. Μερικοί ασθενείς είναι νέοι και έχουν εκτεθεί σχετικά λίγο σε υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ άλλοι είναι μεγαλύτεροι και έχουν περάσει πολύ χρόνο στον ήλιο. Αυτό σημαίνει ότι από την αρχή της ζωής έως τα βαθιά γεράματα το δέρμα πρέπει να προστατεύεται με κάθε τρόπο.

2. Έχω σκούρο δέρμα, δεν καίγομαι, άρα δεν κινδυνεύω.
Η βλάβη ενός ηλιακού εγκαύματος είναι εμφανής. Το δέρμα κοκκινίζει, τσούζει, πονάει και όταν αυτά τα συμπτώματα υποχωρήσουν, ξεφλουδίζει. Και το μαύρισμα είναι, όμως, ένδειξη βλάβης των κυττάρων. Παρότι προσφέρει κάποια, περιορισμένη όμως, προστασία από τον ήλιο, περίπου SPF3, δεν προστατεύει από περαιτέρω βλάβες στο DNA. Και στις δύο περιπτώσεις η προστασία είναι ανεπαρκής και ο κίνδυνος καρκίνου υπαρκτός.

3. Κολυμπάω φορώντας αδιάβροχο αντηλιακό και μπλουζάκι. Δεν φτάνουν οι ακτίνες στο δέρμα μου, άρα δεν κινδυνεύω
Μία εφαρμογή αδιάβροχου αντηλιακού δεν αρκεί. Παρότι τα συγκεκριμένα αντηλιακά έχουν μεγαλύτερη διάρκεια, η επάλειψη πρέπει να επαναλαμβάνεται τακτικά, γιατί το θαλασσινό νερό και ο ιδρώτας τα αφαιρούν. Όσον αφορά στα μπλουζάκια, δεν είναι όλα κατάλληλα για κολύμπι. Οι ακτίνες διαπερνούν, για παράδειγμα, τα βαμβακερά όταν βρέχονται. Γι’ αυτό πρέπει να επιλέγονται ειδικές μπλούζες κολύμβησης, κατασκευασμένες από υλικά που παρέχουν υψηλή αντηλιακή προστασία.

4. Έχει συννεφιά. Χωρίς ήλιο δεν κινδυνεύω
Η υπεριώδης ακτινοβολία διαπερνά τα σύννεφα, ίσως όχι στον ίδιο βαθμό που συμβαίνει μια ανέφελη ημέρα. Το πόσο αποτελεσματικά φιλτράρεται εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το πάχος των νεφών και τον τύπο τους. Επομένως, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες πρέπει να χρησιμοποιείται αντηλιακό.

5. Δεν μπορείς να καείς στο αυτοκίνητο ή πίσω από παράθυρο ή κάτω από ομπρέλα θαλάσσης
Το γυαλί μειώνει, αλλά δεν εμποδίζει εντελώς τις ακτίνες του ήλιου. Άρα είναι πιθανό ένα έγκαυμα όταν ο χρόνος παραμονής στο αυτοκίνητο ή πίσω από παράθυρο είναι μεγάλος μια ημέρα με υψηλή υπεριώδη ακτινοβολία.
Ούτε η ομπρέλα θαλάσσης χωρίς UV προστασία προφυλάσσει το δέρμα. Στην πραγματικότητα ένα αντηλιακό με πολύ υψηλό δείκτη SPF προστατεύει περισσότερο από τη σκιά της ομπρέλας.

Τρόποι αποτροπής ενός ηλιακού εγκαύματος την άνοιξη

Ο δρ Στάμου συμβουλεύει:
• Χρησιμοποιήστε αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 50+, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες της άνοιξης, όπως κάνετε το καλοκαίρι.
• Επιλέξτε καπέλο με πλατύ γείσο και πυκνή ύφανση (όχι ψάθινο), που δεν επιτρέπει τον ήλιο να περάσει στο πρόσωπο, τα αυτιά και τον λαιμό.
• Μείνετε στη σκιά μεταξύ 11 π.μ. και 3 μ.μ., όταν τα επίπεδα της υπεριώδους ακτινοβολίας βρίσκονται στο μέγιστο.
• Φορέστε φαρδιά, ελαφριά ρούχα με πιστοποίηση UPF, που μπορούν να σας κρατήσουν δροσερούς και να μπλοκάρουν τις βλαβερές ακτίνες του ήλιου.
• Μην χρησιμοποιείτε solarium. Οι συσκευές τεχνητού μαυρίσματος εκπέμπουν 15 φορές μεγαλύτερη ποσότητα ακτινών UV από ό,τι η έκθεση στον ήλιο. Ειδικά όσοι το χρησιμοποιούν για πρώτη φορά πριν από την ηλικία των 35 ετών αντιμετωπίζουν σχεδόν 60% μεγαλύτερο κίνδυνο μελανώματος αργότερα στη ζωή τους.