Η νόσος είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική διαταραχή και οι παρακάτω πληροφορίες αφορούν βότανα που έχουν μελετηθεί για την υποστηρικτική τους δράση στη γνωστική λειτουργία, στο αντιοξειδωτικό στρες και τη νευροπροστασία. Οποιαδήποτε χρήση πρέπει να γίνεται υπό την αυστηρή επίβλεψη ιατρού και φαρμακοποιού.

Η αναζήτηση φυσικών τρόπων υποστήριξης της γνωστικής λειτουργίας, ιδίως σε ασθενείς με ήπια γνωστική έκπτωση ή σε αρχικά στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ, έχει οδηγήσει σε εντατική μελέτη ορισμένων βοτάνων. Η δράση τους επικεντρώνεται, κυρίως, σε τρεις άξονες: αντιοξείδωση και μείωση της φλεγμονής, βελτίωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου και ρύθμιση των νευροδιαβιβαστών.

Ginkgo Biloba (Γκίγκο Μπιλόμπα)

Το Ginkgo Biloba είναι ένα από τα παλαιότερα ζωντανά είδη δέντρων και αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα βότανα στον τομέα της νευρολογίας και της μνήμης.

Δράση

Βελτίωση εγκεφαλικής αιμάτωσης (αγγειοδιαστολή): Η κύρια δράση του οφείλεται στις φλαβονογλυκοσίδες και τις τερπενολακτόνες (γκινγκολίδες). Αυτά τα συστατικά έχουν αγγειοδιασταλτική δράση, αυξάνοντας τη ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο. Η βελτιωμένη αιμάτωση εξασφαλίζει καλύτερη παροχή οξυγόνου και γλυκόζης στους νευρώνες, στοιχεία κρίσιμα για τη λειτουργία τους.

Το Ginkgo δρα ως ισχυρό καθαριστικό των ελεύθερων ριζών. Το οξειδωτικό στρες θεωρείται βασικός παράγοντας στην παθογένεση της νόσου Αλτσχάιμερ, καθώς προκαλεί βλάβη στις κυτταρικές μεμβράνες. Η αντιοξειδωτική δράση του Ginkgo συμβάλλει στη νευροπροστασία.

Μπορεί να επηρεάσει τη συσσώρευση των αιμοπεταλίων, κάτι που, αν και ευεργετικό για την κυκλοφορία, απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Εφαρμογή

Το Ginkgo Biloba χορηγείται σχεδόν αποκλειστικά ως τυποποιημένο εκχύλισμα σε μορφή δισκίου ή κάψουλας. Είναι σημαντικό να αναζητάται τυποποιημένο προϊόν, καθώς μόνο αυτό διασφαλίζει την απαιτούμενη συγκέντρωση δραστικών συστατικών. Η δοσολογία καθορίζεται πάντα από τον ιατρό

Προσοχή!

• Η πιο σοβαρή προφύλαξη. Το Ginkgo δεν πρέπει να λαμβάνεται ταυτόχρονα με φάρμακα που αραιώνουν το αίμα (όπως βαρφαρίνη, ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη), καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας.
• Η λήψη του πρέπει να διακόπτεται τουλάχιστον 1-2 εβδομάδες πριν από οποιαδήποτε προγραμματισμένη χειρουργική ή οδοντιατρική επέμβαση.
• Μπορεί να προκαλέσει σπασμούς σε άτομα με προδιάθεση ή ιστορικό επιληψίας.

 Bacopa monnieri (Brahmi)

Το Brahmi (Μπράχμι) είναι ένα βότανο που χρησιμοποιείται παραδοσιακά στην Αγιουρβέδα για τη βελτίωση της μνήμης, της μάθησης και της συγκέντρωσης εδώ και αιώνες.

Δράση

1. Η δράση του οφείλεται, κυρίως, στις μπακοσίδες (bacopasides), οι οποίες θεωρείται ότι αυξάνουν τη σύνθεση και τη δραστηριότητα των νευροδιαβιβαστών.
2. Μελέτες υποδεικνύουν ότι οι μπακοσίδες μπορούν να επιδιορθώσουν κατεστραμμένους νευρώνες και να ενισχύσουν τη συναπτική δραστηριότητα, βελτιώνοντας την επικοινωνία μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων.
3. Δρα ως προσαρμογόνο βότανο, βοηθώντας τον οργανισμό να διαχειριστεί το στρες. Η μείωση του στρες έχει θετική επίδραση στη μνήμη και τη γνωστική ευεξία.

Εφαρμογή

Το Brahmi καταναλώνεται συνήθως σε μορφή τυποποιημένου εκχυλίσματος σε κάψουλες ή βάμμα. Λόγω της αργής του δράσης, η χρήση απαιτεί συνήθως αρκετές εβδομάδες (π.χ. 8-12), για να παρατηρηθούν αισθητά αποτελέσματα.

Προσοχή!

• Μπορεί να προκαλέσει ήπια στομαχική δυσφορία, ναυτία ή κράμπες. Συνιστάται η λήψη του με φαγητό.
• Πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή από άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για τον θυρεοειδή ή αντικαταθλιπτικά.

Κουρκουμάς (Turmeric)

Ο κουρκουμάς, και ειδικά η δραστική του ένωση κουρκουμίνη, έχει γίνει αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας για τις νευροπροστατευτικές του ιδιότητες.

Δράση

1. Η φλεγμονή στον εγκέφαλο θεωρείται κεντρικός παράγοντας στην εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Η κουρκουμίνη αναστέλλει σημαντικά φλεγμονώδεις οδούς.
2. Δρα ως ισχυρό αντιοξειδωτικό, εξουδετερώνοντας το οξειδωτικό στρες στους νευρώνες.
3. Μελέτες σε ζώα και εργαστηριακές μελέτες υποδεικνύουν ότι η κουρκουμίνη μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του σχηματισμού και την απομάκρυνση των τοξικών αμυλοειδών πλακών (β-αμυλοειδές), βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ.
4. Πιστεύεται ότι αυξάνει τον εγκεφαλικό νευροτροφικό παράγοντα (BDNF), ο οποίος παίζει ρόλο στην ανάπτυξη και την επιβίωση των νευρώνων.

Εφαρμογή

• Μπαχαρικό: Καθημερινή χρήση στο μαγείρεμα (ιδανικά με λίγο πιπέρι και λάδι για απορρόφηση).
• Συμπλήρωμα: Λόγω της κακής απορρόφησης της κουρκουμίνης, συνιστάται η λήψη τυποποιημένου εκχυλίσματος σε κάψουλα, συχνά σε συνδυασμό με πιπερίνη (από μαύρο πιπέρι) ή σε λιποσωμική μορφή.

Προσοχή!

• Χωρίς την παρουσία λίπους (έλαιο) και πιπερίνης, η βιοδιαθεσιμότητα είναι εξαιρετικά χαμηλή.
• Οπως και το Ginkgo, σε υψηλές δόσεις μπορεί να έχει ήπια αντιπηκτική δράση. Πρέπει να αποφεύγεται σε άτομα με απόφραξη χοληφόρων πόρων ή πέτρες στη χολή.

Rosemary (δενδρολίβανο)

Το δενδρολίβανο είναι γνωστό στην παραδοσιακή Ιατρική για την τόνωση της μνήμης και της συγκέντρωσης.

Δράση

1. Περιέχει υψηλές ποσότητες καρνοσικού οξέος (carnosic acid) και καρνοσόλης, ισχυρά αντιοξειδωτικά που έχει διαπιστωθεί ότι προστατεύουν τους νευρώνες από το οξειδωτικό στρες και τη βλάβη.
2. Μελέτες έχουν δείξει ότι το δενδρολίβανο μπορεί να λειτουργήσει ως ήπιος αναστολέας του ενζύμου ακετυλοχολινεστεράση (AChE). Το ένζυμο αυτό διασπά την ακετυλοχολίνη, έναν νευροδιαβιβαστή κρίσιμο για τη μνήμη, ο οποίος μειώνεται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Αυτή η δράση μιμείται τη λειτουργία των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
3. Το άρωμα του αιθέριου ελαίου του έχει συσχετιστεί με βελτιωμένη ταχύτητα και ακρίβεια στις γνωστικές επιδόσεις.

Εφαρμογή

• Αφέψημα: Ως ρόφημα (1 κ.γλ. ξηρό βότανο).
• Μαγειρική: Ως μυρωδικό σε καθημερινά γεύματα.
• Αρωματοθεραπεία: Εισπνοή του αιθέριου ελαίου ή διάχυση στον χώρο.

Προσοχή!

• Η υπερβολική κατανάλωση σε μορφή συμπληρώματος ή αιθέριου ελαίου αποφεύγεται στην εγκυμοσύνη.
• Το αιθέριο έλαιο είναι πολύ ισχυρό και δεν πρέπει να λαμβάνεται εσωτερικά χωρίς ιατρική επίβλεψη.

Φασκόμηλο (Sage – Salvia officinalis/fruticosa)

Το φασκόμηλο, το όνομα του οποίου προέρχεται από το λατινικό salvare (σώζω/θεραπεύω), έχει μακρά ιστορία χρήσης για τη βελτίωση της μνήμης.

 Δράση

1. Οπως και το δενδρολίβανο, το φασκόμηλο περιέχει ενώσεις (όπως η θουγιόνη, σε μικρές ποσότητες) που δρουν ως αναστολείς του ενζύμου AChE. Αυτό σημαίνει ότι βοηθά στη διατήρηση υψηλότερων επιπέδων ακετυλοχολίνης στον εγκέφαλο, αντισταθμίζοντας την έλλειψη που παρατηρείται στους ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ.
2. Περιέχει πολυφαινόλες και φλαβονοειδή με αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση.
3. Η χρήση του έχει συσχετιστεί με βελτίωση της διάθεσης και της ηρεμίας, παράγοντες που επηρεάζουν θετικά τη γνωστική λειτουργία.

Εφαρμογή

• Αφέψημα/Ρόφημα: Το πιο συχνό είναι 1 κουταλάκι του γλυκού ξηρά φύλλα σε ζεστό νερό.
• Μαγειρική: Χρήση στα φαγητά.

Προσοχή!

• Το φασκόμηλο περιέχει θουγιόνη, η οποία σε μεγάλες δόσεις είναι νευροτοξική και μπορεί να προκαλέσει σπασμούς. Γι’ αυτό, η κατανάλωση πρέπει να είναι μετρημένη (όχι πάνω από 2-3 φλιτζάνια ημερησίως) και όχι μακροχρόνια χωρίς διακοπή.
• Απαγορεύεται σε άτομα με ιστορικό επιληψίας.
• Πρέπει να αποφεύγεται κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό.

Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα για τη νόσο Αλτσχάιμερ: Τα φάρμακα για τη νόσο Αλτσχάιμερ (π.χ. αναστολείς χολινεστεράσης) λειτουργούν με παρόμοιους μηχανισμούς με το φασκόμηλο και το δενδρολίβανο. Ο συνδυασμός τους μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική δράση και ανεπιθύμητες ενέργειες.