Ελληνική έρευνα δείχνει ότι η συστηματική φυσική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει το εντερικό μικροβίωμα, ανοίγοντας νέους δρόμους για την πρόληψη και τη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2.
Ο διαβήτης τύπου 2 αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, περισσότεροι από 537 εκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 20-79 ετών ζούσαν με τη νόσο το 2021, ενώ σχεδόν οι μισοί παρέμεναν αδιάγνωστοι.
Τα τελευταία χρόνια, πέρα από τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, οι επιστήμονες στρέφουν όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον τους σε έναν ακόμη παράγοντα: το εντερικό μικροβίωμα.
Στο επίκεντρο αυτής της ερευνητικής προσπάθειας βρίσκεται και μελέτη που πραγματοποιείται στο Εργαστήριο Βιοχημείας, Φυσιολογίας και Διατροφής της Άσκησης του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, υπό την επιστημονική ευθύνη της αναπληρώτριας καθηγήτριας Χαράς Δελή.
Διαβήτης τύπου 2 – Ο ρόλος του εντερικού μικροβιώματος
Όπως εξηγεί η κ. Δελή, ο διαβήτης τύπου 2 χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα λόγω μειωμένης αποτελεσματικότητας της ινσουλίνης, ενώ συχνά προηγείται το στάδιο του προδιαβήτη.
Σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του σακχάρου διαδραματίζουν οι σκελετικοί μύες, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για το 80%-90% της πρόσληψης γλυκόζης που διεγείρεται από την ινσουλίνη. Για τον λόγο αυτό, η αντίσταση των μυών στη δράση της ινσουλίνης αποτελεί βασικό μηχανισμό που οδηγεί στην εμφάνιση της νόσου.
Παράλληλα, όμως, αυξάνονται οι ενδείξεις ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το εντερικό μικροβίωμα, δηλαδή η κοινότητα περισσότερων από 100 τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών που κατοικούν στο γαστρεντερικό σύστημα και επηρεάζουν τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα, τη φλεγμονή και την ενεργειακή ισορροπία.
Τι συμβαίνει στον διαβήτη τύπου 2
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, το εντερικό μικροβίωμα των ατόμων με διαβήτη τύπου 2 παρουσιάζει σημαντικές διαφορές σε σχέση με εκείνο των υγιών ατόμων.
Η κατάσταση αυτή, γνωστή ως δυσβίωση, χαρακτηρίζεται από αυξημένη παρουσία μικροοργανισμών που ενισχύουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες και από μειωμένα επίπεδα ωφέλιμων βακτηρίων με αντιφλεγμονώδη δράση.
Παράλληλα, παρατηρείται μείωση βακτηρίων που παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFAs), ουσίες που φαίνεται να συμβάλλουν στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και στη ρύθμιση του μεταβολισμού της γλυκόζης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αυτές οι μεταβολές εντοπίζονται ήδη από το στάδιο του προδιαβήτη, γεγονός που υποδηλώνει ότι η δυσβίωση μπορεί να συμμετέχει στα πρώτα στάδια εξέλιξης της νόσου.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η άσκηση
Η συστηματική άσκηση θεωρείται ήδη βασικό εργαλείο για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2. Η αερόβια άσκηση, η προπόνηση με αντιστάσεις, ο συνδυασμός τους, αλλά και η διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης (HIIT), έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και στη μείωση της χρόνιας φλεγμονής.
Πρόσφατες μελέτες, ωστόσο, υποδεικνύουν ότι η άσκηση ίσως δρα και μέσω ενός ακόμη μηχανισμού: της επίδρασής της στο εντερικό μικροβίωμα.
Ερευνητικά δεδομένα από αθλητές και άτομα με υψηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας δείχνουν μεγαλύτερη ποικιλομορφία στο μικροβίωμα και αυξημένη παρουσία βακτηρίων όπως τα Akkermansia, Bifidobacterium, Faecalibacterium και Roseburia, τα οποία συνδέονται με καλύτερη μεταβολική υγεία και αυξημένη παραγωγή ωφέλιμων μεταβολιτών.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Στο πλαίσιο της μελέτης που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, οι ερευνητές εξετάζουν εάν η σύσταση του εντερικού μικροβιώματος διαφέρει μεταξύ ατόμων με φυσιολογικό μεταβολισμό γλυκόζης, προδιαβήτη και διαβήτη τύπου 2.
Παράλληλα, διερευνούν κατά πόσο η συστηματική άσκηση μπορεί να επιφέρει ευεργετικές μεταβολές στο μικροβίωμα και αν οι αλλαγές αυτές συνοδεύονται από βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου και άλλων φυσιολογικών και βιοχημικών δεικτών υγείας.
Όπως επισημαίνει η κ. Δελή, τα αποτελέσματα της έρευνας αναμένεται να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η άσκηση επηρεάζει το εντερικό μικροβίωμα και, κατ’ επέκταση, στην ανάπτυξη νέων στρατηγικών για την πρόληψη και τη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2.
