Η γήρανση του εγκεφάλου δεν περιορίζεται στη σταδιακή φθορά των νευρικών κυττάρων. Από τη μέση ηλικία φαίνεται να αλλάζει σημαντικά και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η άμυνά του. Νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science και χρηματοδοτήθηκε από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ, εντόπισε μια άγνωστη έως σήμερα μεταβολή στα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου.

Οι επιστήμονες εξέτασαν μετά θάνατον ιστό από τον ιππόκαμπο 40 ανθρώπων, ηλικίας 20 έως 95 ετών, οι οποίοι δεν είχαν διαγνωστεί με νευρολογική νόσο. Ο ιππόκαμπος είναι περιοχή με βασικό ρόλο στη μάθηση και στη μνήμη. Είναι επίσης μία από τις περιοχές που επηρεάζονται έντονα στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Μέσα σε αυτή την περιοχή, οι ερευνητές μελέτησαν διαφορετικούς τύπους κυττάρων. Η σημαντικότερη αλλαγή εντοπίστηκε στα μικρογλοιακά κύτταρα, δηλαδή στα μόνιμα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου.

Εγκέφαλος – Τι συμβαίνει στα μικρογλοιακά κύτταρα μετά τα 50

Τα μικρογλοιακά κύτταρα αποτελούν τη μόνιμη άμυνα του εγκεφάλου. Επιτηρούν το περιβάλλον γύρω από τους νευρώνες, απομακρύνουν άχρηστα υπολείμματα και ενεργοποιούνται όταν εντοπίζουν κάποια βλάβη ή λοίμωξη.

Η σημαντικότερη νέα διαπίστωση της μελέτης ήταν ότι ο πληθυσμός αυτών των κυττάρων δεν παραμένει σταθερός σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Από περίπου τα 50 έως τα 75 έτη, τα μικρογλοιακά κύτταρα φαίνεται να μειώνονται σταδιακά. Την ίδια στιγμή, στον ιππόκαμπο εμφανίζονται περισσότερα ανοσοκύτταρα με εντονότερα χαρακτηριστικά φλεγμονής.

Οι λεπτομερείς αναλύσεις έδειξαν ότι τα κύτταρα αυτά δεν έμοιαζαν με τη μόνιμη μικρογλοία του εγκεφάλου. Παρουσίαζαν περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με ανοσοκύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα. Οι επιστήμονες δεν έχουν αποδείξει ακόμη ότι προέρχονται πράγματι από το αίμα και περνούν στον εγκέφαλο. Το εύρημα δείχνει, όμως, ότι μετά τη μέση ηλικία μπορεί να αλλάζουν όχι μόνο η λειτουργία της άμυνας του εγκεφάλου, αλλά και τα ίδια τα κύτταρα που την αποτελούν.

Η αλλαγή αυτή προσφέρει ένα νέο στοιχείο για το πώς μπορεί να συνδέεται η γήρανση με τη χρόνια φλεγμονή του εγκεφάλου και, ενδεχομένως, με τον αυξημένο κίνδυνο άνοιας.

Τι μπορεί να σημαίνει για την άνοια

Η μελέτη έδειξε επίσης, ότι η γήρανση δεν επηρεάζει μόνο τα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου. Φθορά παρατηρήθηκε και στα κύτταρα που συντηρούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, δηλαδή το προστατευτικό σύνορο που ελέγχει ποιες ουσίες μπορούν να περάσουν από το αίμα στον εγκέφαλο. Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί το DNA σε πολλούς τύπους εγκεφαλικών κυττάρων.

Τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι η μείωση των μικρογλοιακών κυττάρων και η εμφάνιση ενός διαφορετικού, πιο φλεγμονώδους πληθυσμού προκαλούν άνοια ή νόσο Αλτσχάιμερ. Αποκαλύπτουν, όμως, μια άγνωστη έως σήμερα αλλαγή, η οποία μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν τη χρόνια φλεγμονή στον εγκέφαλο.

Υπάρχουν ακόμη σημαντικά ερωτήματα. Η έρευνα βασίστηκε σε δείγματα διαφορετικών ανθρώπων και δεν παρακολούθησε τα ίδια άτομα με την πάροδο των ετών. Δεν μπορεί επομένως να δείξει ακριβώς πότε και με ποιον τρόπο εξελίσσεται η αλλαγή σε κάθε άνθρωπο. Οι επόμενες μελέτες θα εξετάσουν γιατί μειώνονται τα μικρογλοιακά κύτταρα, από πού προέρχονται τα κύτταρα που εμφανίζονται στη θέση τους και αν αυτή η μεταβολή συμμετέχει πράγματι στην ανάπτυξη της άνοιας.