Ανοιχτή επιστολή Κώστα Πιστιόλα για το Πανεπιστήμιο

Αγαπητοί συνδημότες,
Με δεδομένη τη μεγάλη συζήτηση που έχει αναπτυχθεί, ύστερα απ’ την πρωτοβουλία της παράταξης «Αγρίνιο – Πάμε Ψηλά» να επιχειρήσει αυτό που μήνες πριν είχαμε υποσχεθεί, δηλαδή την «ολική επαναφορά» για το Πανεπιστήμιο, οφείλω να εξηγήσω καθαρά και χωρίς περιστροφές γιατί θέσαμε στο Δημοτικό Συμβούλιο το θέμα της συγκρότηση της διαπαραταξιακής Επιτροπής με αντικείμενο τον συντονισμένο σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων για την ανάπτυξη του Πανεπιστημίου. Γιατί τώρα. Και γιατί αυτή η προσπάθεια δεν αφορά μία παράταξη ή ένα πρόσωπο, αλλά το μέλλον του τόπου μας.
Η αλήθεια είναι απλή: το Αγρίνιο έχει χάσει πολύτιμο χρόνο. Και όταν χάνεις χρόνο σε θέματα παιδείας και ανάπτυξης, δεν τον χάνεις «θεωρητικά». Τον βλέπεις μπροστά σου σε αριθμούς, σε ζωές, σε επιλογές που δεν έγιναν, σε νέους που έφυγαν και δεν γύρισαν, σε ευκαιρίες που πέρασαν δίπλα μας. Για χρόνια, συζητάμε για το Πανεπιστήμιο, για τις προοπτικές του, για την παρουσία του στην πόλη, για τις υποδομές, για τα τμήματα, για τη φοιτητική ζωή. Συζητάμε πολύ. Και πράττουμε λιγότερο από όσο απαιτείται.
Αυτό ακριβώς ήρθε να θεραπεύσει η πρότασή μου: να περάσουμε από την καλή πρόθεση στην οργανωμένη δράση. Να δημιουργήσουμε ένα κοινό τραπέζι, μια κοινή δομή, έναν μηχανισμό συνεργασίας που θα κρατά τον στόχο σταθερά μπροστά μας, θα βάζει προτεραιότητες, θα καταγράφει ανάγκες, θα προτείνει λύσεις, θα αναζητά χρηματοδοτήσεις, θα πιέζει θεσμικά, θα ενημερώνει δημόσια και θα λογοδοτεί. Μια Επιτροπή όχι διακοσμητική, αλλά ουσιαστική. Όχι κλειστή, αλλά ανοιχτή. Όχι προσωποκεντρική, αλλά συλλογική.
Γιατί τώρα; Γιατί τώρα συντρέχουν δύο πράγματα που δεν πρέπει να αφήσουμε να χαθούν. Πρώτον, υπάρχει ένα κλίμα θετικής προσέγγισης και διάθεσης συνεννόησης στο Δημοτικό Συμβούλιο. Το είδαμε στις συζητήσεις που προηγήθηκαν, στις συνεδριάσεις, στη στάση όλων των παρατάξεων. Αυτή η σύμπλευση είναι κεφάλαιο. Δεν τη βρίσκεις κάθε μέρα. Αν την αφήσουμε να περάσει, θα επιστρέψουμε στο γνώριμο «ο καθένας μόνος του», όπου κανείς δεν αναλαμβάνει το βάρος και όλοι ανακαλύπτουν δικαιολογίες.
Δεύτερον, βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου οι αλλαγές στην ανώτατη εκπαίδευση, οι τάσεις συγκέντρωσης, η ανάγκη για ποιότητα, έρευνα και διεθνοποίηση, αλλά και η σκληρή πραγματικότητα του δημογραφικού και της εσωτερικής μετανάστευσης, δημιουργούν ένα περιβάλλον που δεν συγχωρεί την αδράνεια. Σε αυτό το περιβάλλον, οι τόποι που κερδίζουν είναι εκείνοι που δουλεύουν με σχέδιο, με τεκμηρίωση και με συνέπεια. Οι τόποι που χάνουν είναι εκείνοι που περιμένουν.
Και εδώ θέλω να είμαι ξεκάθαρος: δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε «πότε θα ωριμάσουν οι συνθήκες», «πότε θα έρθει η πολιτική βούληση», «πότε θα μας θυμηθούν». Αν οι συνθήκες δεν είναι ώριμες, οφείλουμε να τις ωριμάσουμε. Αν δεν είναι κατάλληλες, οφείλουμε να τις διαμορφώσουμε. Και σε κάθε περίπτωση, οφείλουμε να χτίσουμε ένα τέτοιο πλαίσιο, ώστε κανείς και τίποτε να μη μπορεί εύκολα να μας στερήσει αυτό που δικαιούμαστε: ένα ισχυρό, σύγχρονο Πανεπιστήμιο με ουσιαστική παρουσία στον τόπο μας.
Η σημασία για το Αγρίνιο είναι προφανής, αλλά επιτρέψτε μου να την πω με συγκεκριμένους όρους. Πανεπιστήμιο δεν είναι μόνο αίθουσες και μαθήματα. Είναι γνώση, έρευνα, καινοτομία, δημιουργία. Είναι η δυνατότητα η πόλη να αποκτήσει έναν πυρήνα που παράγει ιδέες και ανθρώπινο κεφάλαιο. Είναι η φοιτητική ζωή που κινεί την οικονομία, αλλά και η αλληλεπίδραση που αλλάζει το προφίλ μιας περιοχής: περισσότερη εξωστρέφεια, περισσότερες συνεργασίες, περισσότερες ευκαιρίες. Είναι, τελικά, ένα στοίχημα αξιοπρέπειας: να μην είμαστε ένας τόπος που «συμβιβάζεται» με το λίγο, αλλά ένας τόπος που διεκδικεί το καλύτερο.
Για την Αιτωλοακαρνανία η σημασία είναι ακόμη ευρύτερη. Μιλάμε για έναν νομό με τεράστιο γεωγραφικό αποτύπωμα, με πλούτο φυσικό και παραγωγικό, με ιστορία και δυνατότητες, αλλά και με μεγάλες ανισότητες, αποστάσεις, δυσκολίες. Ένα ισχυρό ακαδημαϊκό οικοσύστημα μπορεί να λειτουργήσει ως αναπτυξιακός καταλύτης: να συνδέσει την έρευνα με την αγροδιατροφή, με τη διαχείριση φυσικών πόρων, με την ενέργεια, με τον πολιτισμό, με τον τουρισμό, με την τεχνολογία, με τη δημόσια υγεία, με την επιχειρηματικότητα. Μπορεί να κρατήσει νέους ανθρώπους, αλλά και να φέρει νέους ανθρώπους εδώ. Μπορεί να δώσει στην περιφέρεια εκείνο που επί χρόνια της λείπει: μια σταθερή υποδομή παραγωγής γνώσης και προοπτικής.
Ακριβώς γι’ αυτό πρότεινα η Επιτροπή να μην είναι «μόνο πολιτική». Να πλαισιωθεί από την Ακαδημαϊκή Κοινότητα: μέλη ΔΕΠ, ΕΔΙΠ/ΕΤΕΠ, διοικητικό προσωπικό. Από ανθρώπους που ξέρουν το ίδρυμα από μέσα, που γνωρίζουν τις πραγματικές ανάγκες και όχι τις υποθέσεις. Από θεσμικούς φορείς και εκπροσώπους της κοινωνίας, ώστε οι προτάσεις να έχουν ευρεία συμμετοχή, τεκμηρίωση και κοινωνική νομιμοποίηση. Γιατί το Πανεπιστήμιο αφορά όλους: τους φοιτητές και τις οικογένειές τους, τους επαγγελματίες, τους εργαζόμενους, την αγορά, την τοπική αυτοδιοίκηση, την κοινωνία συνολικά.
Η πρόταση δεν έγινε…έτσι απλά. Υπήρξε προεργασία και προετοιμασία μηνών, Ήρθαμε σε επαφή με ανθρώπους, σε Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, που μπορούν και θέλουν να συμβάλλουν σε αυτή την προσπάθεια. Μελετήσαμε και καταθέσαμε έναν πλήρη «οδικό χάρτη» με τα βήματα που πρέπει να κάνουμε.
Και το λόγο πλέον έχει η Επιτροπή, που σε λίγο θα αναλάβει δράση.
Κεντρική αποστολή της Επιτροπής, που θα έχει διαρκή χαρακτήρα, είναι να διαμορφώσει ένα συνεκτικό πλαίσιο προτεραιοτήτων και έναν ρεαλιστικό πλάνο δράσης. Πρώτα στο ακαδημαϊκό επίπεδο: τι χαρακτηριστικά πρέπει να ενισχυθούν, πώς στηρίζουμε την ποιότητα σπουδών, πώς στηρίζουμε την έρευνα και την καινοτομία, πώς ανοίγουμε δρόμους διεθνοποίησης, πώς κάνουμε συνεργασίες με άλλα ιδρύματα και φορείς, πώς συνδέουμε τις σπουδές με την αγορά εργασίας και την τοπική ανάπτυξη, με σεβασμό στον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης. Και παράλληλα στο επίπεδο των υποδομών: κτιριακές εγκαταστάσεις, εξοπλισμός, ψηφιακές υπηρεσίες, φοιτητική μέριμνα, λειτουργικές δομές υποστήριξης. Χωρίς υποδομές, δεν έχεις ακαδημαϊκή άνθηση. Χωρίς ακαδημαϊκό σχέδιο, οι υποδομές μένουν άδειες.
Σε αυτό το πλαίσιο, εισηγήθηκα και κάτι ακόμη: να χρηματοδοτηθεί μια ολοκληρωμένη μελέτη από τεχνικό σύμβουλο που θα επιλέξει ο Δήμος. Όχι για να «υποκαταστήσουμε» το Πανεπιστήμιο ή το Υπουργείο, αλλά για να έχουμε ένα τεκμηριωμένο, σοβαρό, πλήρες υπόβαθρο: ποια ακαδημαϊκά γνωρίσματα χρειάζεται να έχει το Πανεπιστήμιο στον τόπο μας, ποιες κατευθύνσεις είναι ρεαλιστικές, ποιες σχολές και τμήματα μπορούν να στηρίξουν μια αναπτυξιακή στρατηγική, ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται. Η τεκμηρίωση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εργαλείο διεκδίκησης.
Και ναι, μίλησα και για την ανάγκη ανάπτυξης υποδομών με ορίζοντα τη δημιουργία πανεπιστημιούπολης. Ενός campus στην έκταση των 178 στρεμμάτων στο παλαιό αεροδρόμιο. Το λέω γιατί πιστεύω ότι ο τόπος χρειάζεται ένα μεγάλο, καθαρό, εμβληματικό σχέδιο που να οργανώνει γύρω του επιμέρους δράσεις. Ένα campus δεν είναι απλώς ένα σύνολο κτιρίων. Είναι δήλωση προοπτικής. Είναι μήνυμα ότι δεν αντιμετωπίζουμε το Πανεπιστήμιο ως «φιλοξενούμενο», αλλά ως δομικό στοιχείο της ταυτότητάς μας. Αυτό θα «απελευθερώσει» και θα προσφέρει στο Δήμο μας δυο σχολεία, που τόσο τα έχει ανάγκη.
Γνωρίζω ότι θα υπάρξουν και κριτικές. Ήδη υπάρχουν. Τις ακούω και τις σέβομαι, γιατί η κριτική είναι μέρος της δημοκρατίας. Επιτρέψτε μου, όμως, να απαντήσω σε ορισμένα ζητήματα:
«Μα ο Δήμος δεν φτιάχνει Πανεπιστήμια». Συμφωνώ. Η αυτοδιοίκηση δεν αποφασίζει μόνη της για σχολές και τμήματα. Όμως η αυτοδιοίκηση μπορεί και οφείλει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις: υποδομές, σχέδιο, συμμαχίες, τεκμηρίωση, πολιτική πίεση, κοινωνική συναίνεση. Μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ ενός τόπου που περιμένει και ενός τόπου που διεκδικεί. Και αυτό ακριβώς επιχειρούμε.
«Μήπως είναι μια Επιτροπή για τα μάτια του κόσμου;» Όχι, αν την αντιμετωπίσουμε σοβαρά. Η δική μου δέσμευση είναι να λειτουργήσει με ανοιχτές διαδικασίες, τακτική ενημέρωση των οργάνων και δημόσια λογοδοσία. Να έχει χρονοδιαγράμματα, στόχους, παραδοτέα. Να καταλήξει σε εφαρμόσιμες προτάσεις και σε στοχευμένες πρωτοβουλίες. Μια Επιτροπή που θα μετριέται με αποτέλεσμα, όχι με φωτογραφίες και στημένες συνεντεύξεις από κάποιους δήθεν δημοσιογράφους, νεροκουβαλητές της τοπικής εξουσίας.
«Μήπως είναι αργά;» Αργά είναι μόνο όταν παραιτείσαι. Όσο υπάρχει δυνατότητα να δουλέψεις με σχέδιο, να ενώσεις δυνάμεις, να δώσεις προοπτική, δεν είναι αργά. Αργά θα είναι αν συνεχίσουμε να λέμε «θα δούμε», «κάποια στιγμή», «μακάρι».
«Μήπως αυτό διχάζει ή δημιουργεί ανταγωνισμούς;» Το αντίθετο. Η διαπαραταξιακή φύση της Επιτροπής και η συνεργασία σε επίπεδο Αιτωλοακαρνανίας είναι ακριβώς η απάντηση στον διχασμό. Δεν ζητάω από κανέναν να συμφωνήσει με όλα. Ζητάω να συμφωνήσουμε στο βασικό: ότι το Πανεπιστήμιο είναι στρατηγική προτεραιότητα και ότι χρειάζεται κοινή προσπάθεια.
Αγαπητές και αγαπητοί συμπολίτες,
Πιστεύω πολύ σε αυτή την προσπάθεια, όχι ως σύνθημα, αλλά ως αναγκαία επιλογή. Έχω στο μυαλό μου συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν, και είμαι βέβαιος ότι η Επιτροπή θα ενισχύσει, θα βελτιώσει και θα ωριμάσει τις προτάσεις, ώστε σύντομα να καταλήξουμε σε ένα τελικό πλάνο. Και δεσμεύομαι να το υπηρετήσω μέχρι τέλους.
Δεν σας ζητώ να συμφωνήσετε «άκριτα». Σας ζητώ να δείτε την ουσία: να σταματήσουμε να περιμένουμε. Να δημιουργήσουμε οι ίδιοι τις συνθήκες. Να ωριμάσουμε αυτό που πρέπει. Να διαμορφώσουμε αυτό που δεν υπάρχει. Να διεκδικήσουμε με τεκμηρίωση και ενότητα.
Το Αγρίνιο μπορεί και πρέπει να ανέβει ψηλά. Και σε αυτή την πορεία, το Πανεπιστήμιο δεν είναι απλώς ένα κεφάλαιο. Είναι ο καταλύτης που μπορεί να αλλάξει τη ρότα της πόλης και ολόκληρης της Αιτωλοακαρνανίας. Αυτό είναι το στοίχημα. Αυτός είναι ο λόγος που πήρα την πρωτοβουλία. Και αυτό είναι το χρέος μας.
Με εκτίμηση,

Κώστας Πιστιόλας