Σε μια πρωτοποριακή εξέλιξη στην πρόληψη του καρκίνου, ερευνητές στις ΗΠΑ ανέπτυξαν ένα νέο εμβόλιο που βασίζεται σε νανοσωματίδια, το οποίο όχι μόνο αναστέλλει τον σχηματισμό όγκων, αλλά περιορίζει και την μετάσταση, αντιμετωπίζοντας μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην ογκολογία. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά το τοπίο της ανοσοπρόληψης και της θεραπείας του καρκίνου.
Η «καρδιά» αυτής της καινοτομίας έγκειται στον σχεδιασμό λιπιδικών νανοσωματιδίων — υπερενισχυτικών παραγόντων ικανών να παρέχουν συγχρονισμένα και αποτελεσματικά σήματα ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα συμβατικά εμβόλια κατά του καρκίνου βασίζονται συχνά σε μεμονωμένα ερεθίσματα του ανοσοποιητικού, τα οποία δεν επαρκούν για να προκαλέσουν ισχυρή και διαρκή αντίδραση κατά των όγκων.
Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ, υπό την καθοδήγηση της επίκουρης καθηγήτριας Παρμπάνι Ατουκοράλε, αξιοποίησε ευρήματα για την έμφυτη ανοσία, ενσωματώνοντας δύο διαφορετικούς ανοσοενισχυτικούς παράγοντες σε μια σταθερή πλατφόρμα νανοσωματιδίων. Με αυτόν τον τρόπο, μιμείται την πολυ-μοριακή ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού που παρατηρείται φυσιολογικά κατά την εισβολή παθογόνων, προετοιμάζοντας το σύστημα πιο αποτελεσματικά να αναγνωρίζει και να αντιδρά σε αντιγόνα του καρκίνου.
Τι έδειξαν τα πειράματα
Αρχικά, οι ερευνητές εστίασαν στο μελάνωμα, έναν ιδιαίτερα επιθετικό καρκίνο του δέρματος καθώς μπορεί να προκαλέσει γρήγορα μεταστάσεις και είναι δυνητικά θανατηφόρος. Με την ενσωμάτωση καλά μελετημένων πεπτιδίων προερχόμενων από μελάνωμα ως αντιγόνων, η ομάδα ανέπτυξε ένα εμβόλιο το οποίο ενεργοποιεί τα κυτταροτοξικά Τ-λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού που αναγνωρίζουν και καταστρέφουν τα κακοήθη κύτταρα. Το 80% των πειραματόζωων που έλαβαν το εμβόλιο παρέμειναν χωρίς όγκους για 250 ημέρες, σημειώνοντας αξιοσημείωτη βελτίωση σε σχέση με εκείνα στην ομάδα ελέγχου, τα οποία ανέπτυξαν γρήγορα όγκους και πέθαναν μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Πέρα από την πρόληψη των αρχικών όγκων, το εμβόλιο έδειξε εντυπωσιακή ικανότητα να αποτρέπει τη μετάσταση, έναν κύριο παράγοντα θνησιμότητας από καρκίνο. Σε μοντέλα που προσομοιώνουν τη συστηματική εξάπλωση του μελανώματος στους πνεύμονες, κανένα από τα ποντίκια που είχαν εμβολιαστεί με νανοσωματίδια δεν ανέπτυξε δευτερογενείς πνευμονικούς όγκους, ενώ τα μη εμβολιασμένα και εκείνα που είχαν λάβει συμβατικό εμβόλιο, παρουσίασαν μετάσταση. Αυτό υποδηλώνει ότι το εμβόλιο προάγει τη «μνήμη ανοσίας», επεκτείνοντας την προστασία σε όλο το ανοσοποιητικό σύστημα και όχι μόνο σε τοπικούς ιστούς.
Αναγνωρίζοντας την ανάγκη για ευρύτερη εφαρμογή, η ομάδα χρησιμοποίησε στη συνέχεια παράγοντες που προέρχονται απευθείας από ολόκληρη τη μάζα όγκου, ώστε να συλλάβουν όλο το φάσμα των αντιγόνων χωρίς την επίπονη διαδικασία αναγνώρισής τους. Σε συνδυασμό με το εμβόλιο, αυτή η προσέγγιση πέτυχε εντυπωσιακά ποσοστά απόρριψης όγκου: 88% στα μοντέλα παγκρεατικού καρκίνου, 75% στον τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού και 69% στο μελάνωμα, υπογραμμίζοντας την ισχύ και την ευρύτητα της ανοσοπροστασίας που προσφέρει. Επιπλέον, τα εμβολιασμένα ζώα παρέμειναν απαλλαγμένα όγκων όταν εξετάστηκε αν τα καρκινικά κύτταρα που τους εγχύθηκαν είχαν κάνει μετάσταση.
Η επιτυχία του εμβολίου βασίζεται εν μέρει στην υπέρβαση ενός μακροχρόνιου εμποδίου στη βιοχημεία. Πολλοί ανοσοενισχυτικοί παράγοντες που εμφανίζουν υποσχόμενα αποτελέσματα στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου δεν αναμειγνύονται καλά μεταξύ τους, οδηγώντας σε μειωμένη αποτελεσματικότητα. Η σύνθεση των λιπιδικών νανοσωματιδίων ενθυλακώνει και μεταφέρει με έξυπνο τρόπο δύο διαφορετικά ανοσοενισχυτικά σε ένα σταθερό, συνεργιστικό μείγμα. Αυτός ο σχεδιασμός εξασφαλίζει συντονισμένη ανοσολογική διέγερση σε πολλαπλές οδούς σηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της ενεργοποίησης των υποδοχέων τύπου Toll, η οποία ενισχύει την πρόσληψη ανοσοκυττάρων και την παρουσία αντιγόνων.
Μελλοντικά βήματα
Οι ερευνητές προβλέπουν ότι η πλατφόρμα αυτή μπορεί να προσαρμοστεί σε ευρύ φάσμα τύπων καρκίνου, προσφέροντας μια εξατομικευμένη λύση για θεραπευτικό και προληπτικό εμβολιασμό. Η νεοσύστατη εταιρεία τους, NanoVax Therapeutics, στοχεύει στη μετατροπή αυτών των εργαστηριακών επιτυχιών σε κλινικές εφαρμογές, εστιάζοντας ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου λόγω γενετικών ή περιβαλλοντικών παραγόντων.
Μελλοντικές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν την ανάπτυξη θεραπευτικών εκδοχών του εμβολίου με νανοσωματίδια, που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο προληπτικά, αλλά και ως θεραπεία για ήδη εγκατεστημένους όγκους. Έχουν ήδη γίνει κάποια βήματα για τη μείωση των κινδύνων αυτής της προσέγγισης, ανοίγοντας τον δρόμο για προκλινικές και ενδεχομένως κλινικές δοκιμές. Η ικανότητα δημιουργίας διαρκούς συστηματικής μνήμης ανοσίας θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης και να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Reports Medicine.
