Φάρμακα που ανακαλύφθηκαν και παρασκευάστηκαν για την παχυσαρκία, ή τον διαβήτη τύπου 2, όπως αυτά που βασίζονται στους  GLP-1 ή διπλούς GLP-1/GIP αγωνιστές, δεν χορηγούνται πια αποκλειστικά με συνταγή γιατρού.  Από τη στιγμή που μετατράπηκαν σε «φάρμακα για το αδυνάτισμα«, η ζήτηση για αυτά έχει εκτοξευθεί και μαζί της η παράνομη ή αλλιώς ανεπίσημη αγορά, δηλαδή η χρήση χωρίς ιατρική επίβλεψη.

Αυτό ωστόσο, που ανησυχεί πλέον ειδικούς και ρυθμιστικές αρχές, δεν είναι μόνο ότι τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται εκτός των εγκεκριμένων ενδείξεων, αλλά ότι μια αύξηση αυτών των πρακτικών φαίνεται να οδηγεί σε καταγεγραμμένα πραγματικά περιστατικά ανθρώπων που έβαλαν την υγεία τους σε κίνδυνο, ανεξάρτητα από το αν είχαν ιατρική ανάγκη, ή όχι.

Φάρμακα για το αδυνάτισμα: Από την κανονική χρήση στην ανεπίσημη αγορά

Τα φάρμακα που δρουν μέσω των υποδοχέων GLP-1 (όπως ουσίες τύπου semaglutide, liraglutide και tirzepatide) έχουν ισχυρή αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση παχυσαρκίας και διαβήτη όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τον ιατρικό πρωτόκολλο.

Ωστόσο, καθώς η δημοτικότητά τους αυξάνεται -και μαζί η εικόνα τους ως «εύκολος δρόμος» για απώλεια βάρους- έχουν εμφανιστεί παράνομες, μη ελεγχόμενες πηγές που τα διακινούν στο διαδίκτυο και στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης χωρίς συνταγή και χωρίς έλεγχο ποιότητας.

Αυτό σημαίνει ότι προϊόντα με την ετικέτα «για απώλεια βάρους» που αγοράζονται έξω από τον επίσημο φαρμακευτικό κύκλο μπορεί:

• να μην περιέχουν το ενεργό συστατικό που διαφημίζεται
• να περιέχουν άγνωστες ή επικίνδυνες ουσίες
• να έχουν λάθος δοσολογία ή συστατικά που μπορού να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές

Οι υγειονομικές αρχές προειδοποιούν ότι προϊόντα που πωλούνται μέσω μη εξουσιοδοτημένων ιστότοπων ή κοινωνικών δικτύων ενδέχεται να είναι μη εγκεκριμένα, παραποιημένα ή επικίνδυνα.

Οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί και σοβαροί, σύμφωνα με τους επιστήμονες

Η European Medicines Agency (EMA) και οι συνεργαζόμενες αρχές φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν εκδώσει σαφείς ανακοινώσεις ότι υπάρχει αισθητή αύξηση παράνομων φαρμάκων GLP-1 που διακινούνται διαδικτυακά και δεν πληρούν τα πρότυπα ποιότητας, ασφάλειας και αποτελεσματικότητας.

Αυτά μπορεί να μην περιέχουν την υποσχεθείσα δραστική ουσία και μπορεί να περιέχουν άλλες ουσίες σε επικίνδυνες ποσότητες, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών για την υγεία.

Παρόμοιες προειδοποιήσεις έχουν εκδοθεί και από την Ρυθμιστική Αρχή για τα Φάρμακα – HPRA της Ιρλανδίας, η οποία έχει καταγράψει σημαντική αύξηση στον αριθμό των εντοπισμένων και κατασχεθέντων προϊόντων που περιέχουν semaglutide, liraglutide ή tirzepatide και διατίθενται παράνομα χωρίς συνταγή, τονίζοντας ότι δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζει κανείς τι περιέχει ή αν είναι ασφαλές.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων – FDA έχει επίσης λάβει μέτρα για να αντιμετωπίσει την είσοδο παράνομων συστατικών φαρμάκων GLP-1 στην αλυσίδα τροφοδοσίας και να βοηθήσει στην προστασία των καταναλωτών από προϊόντα που δεν πληρούν τα αυστηρά πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας.

Επιπλέον, η ρυθμιστική αρχή για τα φάρμακα – MHRA στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει το κοινό να αποφεύγει τη χρήση «φαρμάκων αδυνατίσματος» που αγοράζονται online ή μέσω κοινωνικών δικτύων, λόγω του κινδύνου να είναι πλαστά, μολυσμένα ή λανθασμένα δοσολογημένα, με πιθανές επικίνδυνες παρενέργειες.

Τι σημαίνουν πρακτικά οι προειδοποιήσεις

Το θέμα δεν είναι πλέον θεωρητικό. Οι καταγραφές περιστατικών από ρυθμιστικές αρχές και φορείς φαρμακευτικής επιτήρησης δείχνουν ότι η παραγωγή, διακίνηση και χρήση φαρμάκων GLP-1 εκτός του εγκεκριμένου καναλιού, συνοδεύονται από:

• αυξημένη πιθανότητα λανθασμένης ή επικίνδυνης ουσίας στο προϊόν
• απρόβλεπτες αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα
• σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες λόγω ελλιπούς ελέγχου
• απώλεια της προστασίας που δίνει η συνταγογράφηση και η ιατρική παρακολούθηση

Να σημειωθεί πώς η αγορά online συνταγογραφούμενων φαρμάκων από το διαδίκτυο δεν είναι μόνο επικίνδυνη πρακτική, αλλά και παράνομη στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, το ρίσκο είναι υπαρκτό και τεράστιο κι έχει αποτυπωθεί επανειλημμένα σε επίσημες προειδοποιήσεις.

Γιατί έχει σημασία αυτό για τους πολίτες

Φάρμακα κατά της παχυσαρκίας που χρησιμοποιούνται σωστά κάτω από την επίβλεψη ειδικού μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της υγείας.

Όταν όμως αυτά τα φάρμακα, αγοράζονται χωρίς ιατρική συνταγή, χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική παρακολούθηση, ή προέρχονται από μη εξουσιοδοτημένες πηγές, τότε οι εγγυήσεις για την ποιότητα, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους εκμηδενίζονται και γίνεται προφανές γιατί οι υγειονομικές αρχές ανησυχούν και το αναφέρουν δημόσια.