Γράφει ο Ανδρέας Κωνσταντίνου, Παθολόγος, Διευθυντής ΙΑ’ Παθολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Σύμφωνα με πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες καταγράφεται ραγδαία αύξηση νοσημάτων όπως ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, η υπέρταση, τα αυτοάνοσα νοσήματα, ακόμη και ορισμένες μορφές καρκίνου (π.χ. παχέος εντέρου) σε άτομα κάτω των 50 ετών.

Η τάση αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε έναν συνδυασμό αλλαγών στον τρόπο ζωής, το περιβάλλον και την ιατρική επιστήμη:

Πρόοδοι στη διαγνωστική Ιατρική

Ένα μέρος του φαινομένου είναι ότι απλώς διαγιγνώσκουμε περισσότερα και νωρίτερα: καλύτερες εξετάσεις-screening-μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση

Μεταβολή τρόπου ζωής

Η μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων δεκαετιών είναι:

• Υπερθερμιδική διατροφή με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-processed foods).  Η σύγχρονη διατροφή βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε τρόφιμα πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά, επεξεργασμένη ζάχαρη και νάτριο. Η κατανάλωση συσκευασμένων προϊόντων και γρήγορου φαγητού παρέχει πολλές θερμίδες αλλά ελάχιστα μικροθρεπτικά συστατικά (βιταμίνες, μέταλλα, αντιοξειδωτικά). Η συστηματική κατανάλωση αυτών των τροφών οδηγεί σε χρόνια φλεγμονή, ινσουλινοαντίσταση και παχυσαρκία, που αποτελούν το θεμέλιο για τον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
• Λιγότερη φυσική δραστηριότητα. Η έλλειψη καθημερινής κίνησης επιβραδύνει τον μεταβολισμό, μειώνει την καρδιοαναπνευστική αντοχή και αυξάνει τη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους, επιταχύνοντας την εμφάνιση χρόνιων βλαβών.
• Καθιστική εργασία και πολύς χρόνος σε οθόνες. Οι νεότερες γενιές περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους μπροστά από μια οθόνη (υπολογιστές, smartphone, τηλεόραση) λόγω εργασίας ή ψυχαγωγίας.
• Λιγότερος ύπνος. Ο ανεπαρκής ή κακής ποιότητας ύπνος (λόγω του «blue light» των οθονών και του άγχους) εμποδίζει την κυτταρική επιδιόρθωση και αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιομεταβολικά νοσήματα. Η χρόνια έκθεση σε φως τη νύχτα, ακανόνιστος ύπνος και βάρδιες επηρεάζουν ορμόνες όπως η κορτιζόλη και η μελατονίνη. Διαταράσσεται ο κιρκαδικός ρυθμός, δηλαδή το εσωτερικό βιολογικό «ρολόι» του οργανισμού που ρυθμίζει λειτουργίες σε κύκλο περίπου 24 ωρών. Επίσης επηρεάζονται τα επίπεδα γλυκόζης καθώς και η αρτηριακή πίεση. Ο οργανισμός λειτουργεί σαν να βρίσκεται σε μόνιμο stress.

Όλα αυτά δημιουργούν νωρίτερα ινσουλινοαντίσταση, χρόνια φλεγμονή και μεταβολικό stress.

• Χρόνιο ψυχολογικό stress. Η καθημερινότητα των νέων ενηλίκων χαρακτηρίζεται από έντονο οικονομικό και εργασιακό άγχος, καθώς και από κοινωνική πίεση. Το χρόνιο στρες κρατά τα επίπεδα κορτιζόλης και αδρεναλίνης σταθερά υψηλά, γεγονός που προκαλεί φθορά στα αγγεία και εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα.
• Καταχρήσεις σε νεαρή ηλικία. Το κάπνισμα (συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού τσιγάρου/vaping) και η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ ξεκινούν συχνά από την εφηβεία. Οι συνήθειες αυτές προκαλούν αθροιστική ζημιά στους ιστούς, οδηγώντας σε πρόωρες αναπνευστικές, ηπατικές και καρδιαγγειακές παθήσεις. Επομένως θα μπορούσε να ειπωθεί ότι προκαλείται μία πρώιμη έναρξη της βλάβης.
• Περιβαλλοντικοί παράγοντες και τοξίνες. Οι νέοι άνθρωποι σήμερα εκτίθενται από τη γέννησή τους σε πρωτόγνωρα επίπεδα περιβαλλοντικής ρύπανσης. Χημικές ουσίες στα πλαστικά, τα καλλυντικά, τα απορρυπαντικά και τα επεξεργασμένα τρόφιμα δρουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, επηρεάζοντας το ορμονικό και το ανοσοποιητικό σύστημα κάτι που μπορεί να σχετίζεται με αυξημένα ποσοστά εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων.
• Μικροβίωμα. Η  σύγχρονη ζωή αλλάζει δραματικά το εντερικό μικροβίωμα. Αντιβιοτικά, επεξεργασμένα τρόφιμα, λιγότερες φυτικές ίνες, συνδέονται με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νόσο του Εντέρου, παχυσαρκία, αλλεργίες και αυτοάνοσα.
• Επιγενετική. Το περιβάλλον «γράφει» πάνω στα γονίδια. Διατροφή, stress, τοξίνες και άσκηση αλλάζουν την έκφραση γονιδίων χωρίς να αλλάζουν το DNA. Αυτό μπορεί να επιταχύνει τη βιολογική ηλικία.

Συνοψίζοντας θα μπορούσαμε να πούμε ότι ζούμε περισσότερο , αλλά «γερνάμε βιολογικά» νωρίτερα και αυτό ίσως εξηγεί γιατί εμφανίζονται εμφράγματα στα 40, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 στα 30, μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος σε εφήβους και καρκίνος παχέος εντέρου σε νεότερους ενήλικες.

Τρόποι πρόληψης και θωράκισης του οργανισμού

Η πρόληψη και η θωράκιση του οργανισμού βασίζονται στην υιοθέτηση καθημερινών συνηθειών που μειώνουν τη χρόνια φλεγμονή και προστατεύουν τα κύτταρα από πρόωρη φθορά. Πρέπει να στοχεύσουμε σε στρατηγικές όπως :

Διατροφή

Η τροφή είναι ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία για τη ρύθμιση του μεταβολισμού και του ανοσοποιητικού.

• Μεσογειακή διατροφή: Εστιάστε σε ελαιόλαδο, όσπρια, ξηρούς καρπούς και ανεπεξέργαστα δημητριακά. Κατανάλωση φρούτων και λαχανικών καθημερινά για λήψη διαφορετικών αντιοξειδωτικών.
• Μείωση ζάχαρης: Αποφεύγετε τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και τα αναψυκτικά που προκαλούν ινσουλινοαντίσταση.
• Υγεία του εντέρου: Εντάξτε στη διατροφή τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση (κεφίρ, γιαούρτι) για τη στήριξη του μικροβιώματος.

Κίνηση και Άσκηση

• Συνδυαστική άσκηση : 150 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης (π.χ. γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο) την εβδομάδα.
• Μυϊκή ενδυνάμωση: Ασκήσεις με βάρη ή το βάρος του σώματος 2 φορές την εβδομάδα για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας.

Διαχείριση Βιολογικού Στρες και Ύπνος

• Πρόγραμμα ύπνου: Στοχεύστε σε 7-8 ώρες ποιοτικού ύπνου, διατηρώντας σταθερές ώρες κατάκλισης και αφύπνισης.
• Ψηφιακή αποτοξίνωση: Κλείστε τις οθόνες (κινητά, τηλεόραση) τουλάχιστον 1 ώρα πριν τον ύπνο.
• Αποφόρτιση: Αφιερώστε 10-15 λεπτά καθημερινά σε τεχνικές αναπνοών, διαλογισμό ή περπάτημα στη φύση.

Προληπτικός Έλεγχος και Μείωση Τοξινών

• Ετήσιο check-up
• Διακοπή καπνίσματος –  Ελαχιστοποίηση αλκοόλ
• Μείωση πλαστικών – να χρησιμοποιείτε γυάλινα ή ανοξείδωτα δοχεία