Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε περισσότερες από 700 γυναίκες, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το έντονο άγχος για τη φθορά που προκαλεί ο χρόνος, συνδέεται με ταχύτερη βιολογική γήρανση.

Οι επιστήμονες κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα αναλύοντας εξειδικευμένους μοριακούς δείκτες σε δείγματα αίματος. Οι δείκτες αυτοί δείκτες  λειτουργούν σαν «επιγενετικά ρολόγια» και αποκαλύπτουν τον ρυθμό με τον οποίο φθείρεται ο οργανισμός, ανεξάρτητα από τη χρονολογική ηλικία. Μετρούν με άλλα λόγια τη βιολογική γήρανση.

Ιδιαίτερα ισχυρή αποδείχθηκε η σύνδεση ανάμεσα στον φόβο για μελλοντικά προβλήματα υγείας,  όπως η εμφάνιση χρόνιων ασθενειών ή η απώλεια ανεξαρτησίας, ενώ οι ανησυχίες που σχετίζονταν με την εξωτερική εμφάνιση ή με τη γονιμότητα δεν φάνηκε να έχουν τον ίδιο μετρήσιμο αντίκτυπο στον οργανισμό. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychoneuroendocrinology.

Γιατί οι γυναίκες βιώνουν εντονότερο άγχος για τη γήρανση;

Η μελέτη επικεντρώθηκε σε γυναίκες μέσης ηλικίας,  σε αυτές δηλαδή που ανήκουν στη λεγόμενη «γενιά-σάντουιτς»: στηρίζουν ακόμη τα παιδιά τους, ενώ παράλληλα φροντίζουν ηλικιωμένους γονείς. Πλήθος ερευνών έχει δείξει ότι αυτή η διπλή ευθύνη συνδέεται με αυξημένα επίπεδα χρόνιου στρες και ψυχολογικής επιβάρυνσης.

Ειδικά η καθημερινή επαφή με τη φθορά και την ασθένεια ηλικιωμένων συγγενών, λειτουργεί  ως καθρέφτης του μέλλοντος. Η προοπτική της απώλειας σωματικής δύναμης ή αυτονομίας παύει να είναι μια αφηρημένη ιδέα. Αποκτά συγκεκριμένη μορφή. Έτσι, η γήρανση δεν βιώνεται ως μακρινό ενδεχόμενο, αλλά ως μια διαδικασία που πλησιάζει και αφορά άμεσα το «εγώ».

Παράλληλα, οι κοινωνικές προσδοκίες απέναντι στις γυναίκες παραμένουν έντονα συνδεδεμένες με τη νεότητα και την εξωτερική εμφάνιση. Μελέτες στην κοινωνική ψυχολογία έχουν καταγράψει ότι η αξία των γυναικών συχνά μετριέται με κριτήρια που σχετίζονται με την ελκυστικότητα και τη «διατήρηση» της νεανικότητας,  σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι συμβαίνει στους άνδρες. Η πολιτισμική πίεση που ταυτίζει την αξία της γυναίκας με τη νεότητα και την εξωτερική εμφάνιση δεν είναι ουδέτερη: τροφοδοτεί συγκρίσεις, αυτοαξιολόγηση και, τελικά, ανησυχία.

Μέσα σε αυτό το πλέγμα ρόλων και προσδοκιών, η γήρανση δεν βιώνεται ως μια φυσική διαδικασία, αλλά ως απειλή απώλειας. Και ίσως ακριβώς αυτή η διαρκής εσωτερική ένταση να είναι ο κρίκος που συνδέει την ψυχική εμπειρία με τη βιολογική φθορά που καταγράφουν οι επιστήμονες.

Η στενή σχέση ψυχικής και σωματικής υγείας

Η ιδέα, βέβαια, ότι τα συναισθήματα και το σώμα επικοινωνούν μεταξύ τους δεν είναι καινούργια. Η επιστημονική κοινότητα γνωρίζει εδώ και χρόνια ότι το χρόνιο στρες, η κατάθλιψη και το επίμονο άγχος δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεση, αλλά και τη σωματική λειτουργία, αφού έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, μεταβολικών διαταραχών και γενικότερης φθοράς του οργανισμού.

Η νέα έρευνα, ωστόσο, έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη στοιχείο σε αυτή τη συζήτηση: ότι το άγχος ειδικά για τη γήρανση, ίσως αποτελεί έναν ψυχολογικό παράγοντα που μπορεί να μετρηθεί βιολογικά  και, κυρίως, έναν παράγοντα που ενδεχομένως μπορεί να αλλάξει.

Με άλλα λόγια, αν ο τρόπος που σκεφτόμαστε και βιώνουμε την ηλικία μας επηρεάζει τον ρυθμό της βιολογικής γήρανσης, τότε η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας ή η μείωση του άγχους δεν αφορά μόνο την ψυχική ευεξία, αλλά ίσως και τη σωματική υγεία.

Οι ίδιοι οι ερευνητές, πάντως, κρατούν επιφυλάξεις. Η μελέτη αποτυπώνει μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και δεν μπορεί να αποδείξει ότι το άγχος προκαλεί άμεσα ταχύτερη γήρανση. Δηλαδή δεν τεκμηριώνεται σχέση αιτίας – αποτελέσματος.

Επίσης, είναι πιθανό το άγχος να οδηγεί σε συμπεριφορές που επιβαρύνουν τον οργανισμό, όπως το κάπνισμα ή η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ,  και αυτές οι συμπεριφορές στη συνέχεια, να επιταχύνουν τη βιολογική φθορά. Όταν οι επιστήμονες συνυπολόγισαν αυτούς τους παράγοντες στον στατιστικό τους έλεγχο, η σύνδεση ανάμεσα στο άγχος για τη γήρανση και στους δείκτες βιολογικής γήρανσης, αποδυναμώθηκε.

Αυτό σημαίνει ότι η σχέση δεν είναι απλή ούτε μονοδιάστατη και ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να κατανοηθεί πλήρως ο μηχανισμός που συνδέει την ψυχική εμπειρία με τις βιολογικές μεταβολές.

Γήρανση – Μια καθολική εμπειρία

Η γήρανση είναι μια καθολική εμπειρία. Το πώς, όμως, τη βιώνουμε διαμορφώνεται από κοινωνικούς κανόνες, πολιτισμικές αντιλήψεις και διαπροσωπικές σχέσεις. Αν ο φόβος για το γήρας μπορεί πράγματι να επιδρά στο σώμα μας, τότε η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μιλάμε και σκεφτόμαστε για την ηλικία ίσως αποτελεί και ζήτημα δημόσιας υγείας.

Η έρευνα ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω μελέτες που θα διερευνήσουν αν η ψυχολογική υποστήριξη, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και η καλλιέργεια θετικότερων στάσεων απέναντι στη γήρανση μπορούν να επιβραδύνουν τη βιολογική φθορά.

Ίσως τελικά ο χρόνος να μην μετριέται μόνο με τα χρόνια που περνούν, αλλά και με τον τρόπο που επιλέγουμε να τα αντιμετωπίζουμε.