Και τότε αρχίζουν οι γνωστές συμβουλές από όλους γύρω μας. «Πιες πολλά υγρά», «φάε κάτι, έστω λίγο», «κάνε μια σούπα», «ξεκουράσου». Συμβουλές που ακούμε από παιδιά, από τη μαμά, τη γιαγιά ή απλώς από κάποιον που θέλει να μας φροντίσει.

Μόνο που στην περίπτωση της γρίπης αρκετές από αυτές δεν είναι απλώς συνήθειες που πέρασαν από γενιά σε γενιά. Εχουν και συγκεκριμένη φυσιολογική βάση.

Γιατί όταν ανεβαίνει ο πυρετός, το σώμα δεν είναι απλώς πιο ζεστό. Το ανοσοποιητικό σύστημα βρίσκεται σε πλήρη κινητοποίηση, ο μεταβολισμός επηρεάζεται, οι απώλειες υγρών μπορεί να αυξηθούν και η όρεξη συχνά μειώνεται ακριβώς τη στιγμή που ο οργανισμός εξακολουθεί να χρειάζεται ενέργεια και θρεπτικά συστατικά.

Τι χρειάζεται λοιπόν πραγματικά να τρώμε και να πίνουμε αυτές τις ημέρες; Και γιατί ένα ποτήρι νερό, ένα μικρό γεύμα ή ένα πιάτο σούπα μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία απ’ όση νομίζουμε;

Για να το καταλάβουμε, χρειάζεται πρώτα να δούμε τι είναι πραγματικά η γρίπη και τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα μας όταν εμφανίζεται ο πυρετός.

Γιατί όταν έχουμε πυρετό, το σώμα μας δεν είναι απλώς πιο ζεστό. Βρίσκεται σε διαφορετική μεταβολική κατάσταση, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα έχει ενεργοποιηθεί και ο οργανισμός χρησιμοποιεί ενέργεια και θρεπτικά συστατικά για να υποστηρίξει την άμυνά του.

Πριν όμως δούμε τι βάζουμε στο πιάτο και στο ποτήρι μας, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε κάτι βασικό.

Γρίπη ή απλό κρυολόγημα;

Στην καθημερινή μας γλώσσα συχνά λέμε «έχω γρίπη» για κάθε χειμωνιάτικη ίωση. Δεν είναι όμως το ίδιο πράγμα.

Η γρίπη είναι οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από τους ιούς της influenza. Συνήθως εμφανίζεται πιο απότομα από ένα κοινό κρυολόγημα και μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό ή ρίγη, έντονη κόπωση, μυϊκούς πόνους, πονοκέφαλο, βήχα και γενικότερη αδυναμία.

Το κοινό κρυολόγημα προκαλείται από διαφορετικούς ιούς και συνήθως έχει ηπιότερη εικόνα, με περισσότερο συνάχι, μπούκωμα, φτέρνισμα και ερεθισμένο λαιμό.

Βέβαια, μόνο από τα συμπτώματα δεν είναι πάντοτε δυνατό να γνωρίζουμε ποιος ιός ευθύνεται. Και η διατροφή δεν αποτελεί θεραπεία της γρίπης. Μπορεί όμως να υποστηρίξει τον οργανισμό κατά τη διάρκεια της ασθένειας και της ανάρρωσης.

Τι ακριβώς είναι ο πυρετός;

Ο πυρετός δεν είναι από μόνος του ασθένεια. Είναι μέρος της αντίδρασης του οργανισμού απέναντι σε μια λοίμωξη ή άλλη αιτία φλεγμονής.

Οταν το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίσει έναν παθογόνο μικροοργανισμό, απελευθερώνονται ουσίες που ονομάζονται κυτταροκίνες και άλλοι φλεγμονώδεις μεσολαβητές. Μέσω αλληλουχίας σημάτων επηρεάζεται ο υποθάλαμος, η περιοχή του εγκεφάλου που λειτουργεί σαν εσωτερικός «θερμοστάτης».

Το σημείο ρύθμισης της θερμοκρασίας ανεβαίνει. Για αυτό μπορεί να έχουμε ρίγος και να κρυώνουμε ακόμη και όταν η θερμοκρασία μας έχει ήδη αρχίσει να ανεβαίνει: ο οργανισμός προσπαθεί να φτάσει στο νέο, υψηλότερο σημείο που έχει ορίσει ο «θερμοστάτης» του.

Η αύξηση της θερμοκρασίας αποτελεί μέρος της ανοσολογικής απόκρισης και μπορεί να δημιουργεί λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες για ορισμένους παθογόνους μικροοργανισμούς, ενώ παράλληλα επηρεάζει λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος.

Εχει όμως και ένα κόστος: αυξάνονται οι ανάγκες του οργανισμού και χάνονται περισσότερα υγρά. Και κάπου εδώ αρχίζει ο ρόλος της διατροφής.

Υγρά: Η άμεση προτεραιότητα

Αν υπάρχει ένα πράγμα που αξίζει πραγματικά να θυμόμαστε όταν έχουμε πυρετό, είναι τα υγρά.

Με την αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να αυξηθούν οι απώλειες νερού μέσω του δέρματος και της αναπνοής. Αν ιδρώνουμε, οι απώλειες γίνονται ακόμη μεγαλύτερες. Παράλληλα, επειδή αισθανόμαστε εξαντλημένοι, μπορεί να πίνουμε και λιγότερο.

Ετσι δημιουργούνται εύκολα οι συνθήκες για αφυδάτωση.

Γιατί βοηθούν επιστημονικά τα υγρά;

Το νερό είναι απαραίτητο για τη διατήρηση του όγκου του αίματος, τη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και τη φυσιολογική θερμορρύθμιση. Ακόμη και σχετικά μικρή αφυδάτωση μπορεί να ενισχύσει συμπτώματα όπως η κόπωση, η αδυναμία, η ξηροστομία και ο πονοκέφαλος.

Δεν χρειάζεται όμως να πιούμε ένα λίτρο νερό μονομιάς. Μικρές και συχνές ποσότητες είναι συνήθως πολύ πιο εύκολες όταν δεν αισθανόμαστε καλά.

Νερό, χαμομήλι, τσάι του βουνού, σούπες και ζωμοί μπορούν να συμμετέχουν στην καθημερινή πρόσληψη υγρών.

Και οι ηλεκτρολύτες;

Μαζί με τα υγρά, ο οργανισμός χρειάζεται και ηλεκτρολύτες, όπως νάτριο και κάλιο. Πρόκειται για μέταλλα που συμμετέχουν μεταξύ άλλων στη ρύθμιση της ισορροπίας των υγρών, στη λειτουργία των νεύρων και στη μυϊκή λειτουργία.

Σε έναν ενήλικα με ήπιο πυρετό που εξακολουθεί να τρώει και να πίνει, συνήθως μια φυσιολογική διατροφή και επαρκής πρόσληψη υγρών μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του.

Η σούπα ή ο ζωμός, για παράδειγμα, προσφέρουν ταυτόχρονα νερό και νάτριο, ενώ τρόφιμα όπως η μπανάνα και η πατάτα προσφέρουν κάλιο.

Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που έχει πυρετό χρειάζεται αυτομάτως ειδικά ποτά ηλεκτρολυτών. Οταν όμως υπάρχουν μεγάλες απώλειες υγρών, εμετοί ή διάρροια, η αναπλήρωση υγρών και ηλεκτρολυτών αποκτά μεγαλύτερη σημασία και μπορεί να χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.

«Δεν θέλω να φάω τίποτα»

Είναι απόλυτα συνηθισμένο. Κατά τη διάρκεια λοίμωξης, οι κυτταροκίνες που συμμετέχουν στην ανοσολογική απόκριση μπορούν να επηρεάσουν και τα κέντρα ρύθμισης της όρεξης στον εγκέφαλο. Ετσι εξηγείται, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί όταν έχουμε γρίπη μπορεί ακόμη και η σκέψη ενός κανονικού γεύματος να μας φαίνεται κουραστική.

Δεν χρειάζεται να πιέσουμε τον εαυτό μας να φάει ένα μεγάλο πιάτο. Αντί για τρία μεγάλα γεύματα, μπορούμε να δοκιμάσουμε μικρές ποσότητες ανά λίγες ώρες: λίγο γιαούρτι, μία μπανάνα, μία φέτα ψωμί με τυρί, ένα αβγό, λίγη σούπα ή λίγο ρύζι.

Γιατί προτιμάμε μικρά γεύματα;

Ενα μικρό γεύμα είναι συνήθως πιο εύκολο να καταναλωθεί όταν η όρεξη είναι μειωμένη και μας επιτρέπει να προσλαμβάνουμε σταδιακά ενέργεια και θρεπτικά συστατικά χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να τελειώσουμε ένα μεγάλο πιάτο.

Ο στόχος αυτές τις ημέρες δεν είναι η «τέλεια διατροφή». Είναι να μη μείνει ο οργανισμός για πολλές ημέρες με ελάχιστη πρόσληψη τροφής.

Πρωτεΐνη: Λίγη ποσότητα, μεγάλη σημασία

Επειδή συνήθως δεν πεινάμε, η πρωτεΐνη είναι από τα πρώτα πράγματα που μπορεί να μειωθούν πολύ.

Κι όμως, τα αμινοξέα που παίρνουμε από τις πρωτεΐνες χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση πολλών πρωτεϊνών του οργανισμού, μεταξύ των οποίων αντισώματα, ένζυμα και μόρια που συμμετέχουν στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Παράλληλα, όταν η πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης παραμένει πολύ χαμηλή, αυξάνεται ο κίνδυνος απώλειας μυϊκής μάζας, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία στους μεγαλύτερους ανθρώπους.

Δεν χρειάζεται μεγάλη ποσότητα. Ενα γιαούρτι, ένα αβγό, λίγο τυρί, κοτόπουλο μέσα στη σούπα ή λίγο ψάρι όταν επιστρέψει η όρεξη είναι απλοί τρόποι να βάλουμε πρωτεΐνη μέσα στην ημέρα.

Υδατάνθρακες: Τώρα δεν είναι η στιγμή να τους φοβόμαστε

Ρύζι, πατάτα, ψωμί, φρυγανιές, ζυμαρικά και φρούτα είναι συνήθως τρόφιμα εύκολα και γνώριμα.

Οι υδατάνθρακες παρέχουν γλυκόζη, η οποία αποτελεί σημαντικό ενεργειακό καύσιμο για τον οργανισμό. Οταν η συνολική πρόσληψη τροφής είναι μειωμένη, μια μικρή ποσότητα ρυζιού, πατάτας ή ψωμιού μπορεί να προσφέρει ενέργεια χωρίς να απαιτεί μεγάλο και βαρύ γεύμα.

Δεν είναι λοιπόν η κατάλληλη στιγμή για αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς.

Η σούπα επιστρέφει – και πάλι όχι τυχαία

Και κάπου εδώ εμφανίζεται ξανά η σούπα της γιαγιάς.

Μία κοτόσουπα με λίγο ρύζι ή πατάτα μπορεί να προσφέρει υγρά, νάτριο, υδατάνθρακες και πρωτεΐνη μέσα σε ένα μόνο πιάτο.

Αυτό ακριβώς την κάνει τόσο πρακτική όταν κάποιος έχει πυρετό και δεν θέλει να φάει.

Δεν «ρίχνει» τον πυρετό και δεν σκοτώνει τον ιό. Απλώς καταφέρνει να συγκεντρώσει σε ένα εύκολο γεύμα αρκετά από αυτά που χρειάζεται εκείνη τη στιγμή ο οργανισμός.

Διήμερο πλάνο όταν έχουμε πυρετό και μειωμένη όρεξη

Το παρακάτω είναι ένα ενδεικτικό πλάνο για έναν ενήλικα χωρίς ειδικές ιατρικές ή διατροφικές ανάγκες. Οι ποσότητες προσαρμόζονται στην όρεξη και στην ανοχή.

1η ημέρα – Οταν η όρεξη είναι πολύ περιορισμένη

Πρωινό: Ενα φλιτζάνι χλιαρό γάλα με 2-3 κουταλιές νιφάδες βρόμης και λίγο μέλι. Αν δεν θέλουμε γάλα, μπορούμε να φάμε λίγη κρέμα βρόμης αραιωμένη, ώστε να είναι εύκολη στην κατανάλωση.

Δεκατιανό: Λίγο ψημένο μήλο με κανέλα. Είναι μαλακό, περιέχει υγρά και είναι συχνά πιο ευχάριστο από ένα ωμό φρούτο όταν δεν έχουμε όρεξη.

Μεσημεριανό: Μία μικρή μερίδα ψαρόσουπα με πατάτα, καρότο και κολοκυθάκι. Ετσι, σε ένα σχετικά ελαφρύ πιάτο παίρνουμε υγρά, πρωτεΐνη, υδατάνθρακες και μέταλλα.

Απογευματινό: Μία μικρή φέτα ψωμί με ταχίνι και λίγο μέλι ή, αν δεν υπάρχει διάθεση για στερεό φαγητό, ένα ποτήρι γάλα.

Βραδινό: Λίγος πουρές πατάτας με τριμμένο τυρί και 2-3 κουταλιές καλά μαγειρεμένο καρότο ή κολοκυθάκι. Είναι ένα μαλακό, απλό γεύμα που δεν απαιτεί μεγάλη ποσότητα για να μας δώσει ενέργεια.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν περιμένουμε να διψάσουμε. Πίνουμε συχνά μικρές γουλιές νερού και μπορούμε να εναλλάσσουμε με χαμομήλι, τσάι του βουνού ή έναν ελαφρύ ζωμό.

2η ημέρα – Οταν αρχίζει να επιστρέφει η όρεξη

Πρωινό: Ρυζόγαλο με κανέλα και ένα μικρό φρούτο, εφόσον το ανεχόμαστε. Το ρυζόγαλο συνδυάζει υδατάνθρακες και πρωτεΐνη σε μορφή που συνήθως καταναλώνεται εύκολα.

Δεκατιανό: Μία φέτα ψωμί με ανθότυρο ή cottage cheese και λίγο μέλι.

Μεσημεριανό: Μοσχάρι κοκκινιστό, σε μικρή ποσότητα, με πουρέ πατάτας ή μαλακά ζυμαρικά και καλά μαγειρεμένο καρότο. Καθώς η όρεξη επιστρέφει, αρχίζουμε να αυξάνουμε σταδιακά τόσο την ενέργεια όσο και την πρωτεΐνη του γεύματος.

Απογευματινό: Μήλο ή αχλάδι ψημένο με λίγη κανέλα και 2-3 καρύδια, αν υπάρχει πλέον καλή ανοχή στο φαγητό.

Βραδινό: Μία μικρή μερίδα ζυμαρικά με τριμμένο τυρί και λίγο ελαιόλαδο, μαζί με μαγειρεμένα λαχανικά.

Τη δεύτερη ημέρα δεν χρειάζεται να περάσουμε απότομα από το «δεν τρώω σχεδόν τίποτα» σε ένα κανονικό, μεγάλο γεύμα. Αυξάνουμε σταδιακά την ποσότητα και την ποικιλία των τροφίμων, ακολουθώντας την όρεξη και την ανοχή μας. Οταν ο πυρετός υποχωρεί και αισθανόμαστε καλύτερα, επιστρέφουμε προοδευτικά στη συνηθισμένη, ισορροπημένη διατροφή μας.

Και η ξεκούραση;

Ισως το πιο απλό «γιατροσόφι» να είναι τελικά αυτό που συχνά δυσκολευόμαστε περισσότερο να ακολουθήσουμε.

Οταν υπάρχουν γρίπη και πυρετός, ο οργανισμός βρίσκεται σε ενεργοποιημένη ανοσολογική και μεταβολική κατάσταση. Η ξεκούραση μειώνει τις πρόσθετες σωματικές απαιτήσεις και μας επιτρέπει να διαθέσουμε χρόνο στην ανάρρωση, ενώ ο επαρκής ύπνος συνδέεται στενά με τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Αρα, ναι: υγρά, λίγη σούπα, ένα απλό γεύμα και ύπνος.

Μερικές φορές οι πιο απλές συμβουλές της γιαγιάς δεν χρειάζονται να γίνουν πιο περίπλοκες. Χρειάζονται απλώς τη σωστή εξήγηση.

Και φυσικά, η γρίπη δεν είναι πάντα απλή κατάσταση που αντιμετωπίζεται στο σπίτι. Δύσπνοια, πόνος ή πίεση στο στήθος, σύγχυση, έντονη ή επιδεινούμενη αδυναμία, αφυδάτωση, συμπτώματα που βελτιώνονται και στη συνέχεια επιδεινώνονται ξανά ή οποιοδήποτε ανησυχητικό σύμπτωμα χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους, εγκύους και ανθρώπους με χρόνια νοσήματα ή αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.