Για πολλές δεκαετίες επικρατούσε η άποψη ότι η μυωπία αναπτύσσεται κατά την παιδική ηλικία και σταθεροποιείται προς το τέλος της εφηβείας ή στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής.
Η αντίληψη αυτή βασιζόταν στο γεγονός ότι η ανάπτυξη του οφθαλμού ολοκληρώνεται σταδιακά κατά την εφηβεία, με το αξονικό μήκος (την σημαντικότερη ανατομική παράμετρο που καθορίζει τη μυωπία) να σταθεροποιείται στις περισσότερες γυναίκες περίπου στα 16-17 έτη και στους περισσότερους άνδρες μέχρι την ηλικία των 19-20 ετών.
Με άλλα λόγια, η πραγματική ανατομική μυωπία, δηλαδή η μυωπία που προκαλείται από την επιμήκυνση του οφθαλμού, ολοκληρώνει την εξέλιξή της στη μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων με την ολοκλήρωση της σωματικής ανάπτυξης.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αρκετές μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι ένα ποσοστό ενηλίκων παρουσιάζει περαιτέρω μυωπική μετατόπιση της διάθλασης (δηλαδή αύξηση της μυωπίας) ακόμη και μετά την ηλικία των 20 ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταβολή αυτή συνεχίζεται μέχρι την τέταρτη ή και την πέμπτη δεκαετία της ζωής.
Η μεγαλύτερη από αυτές τις μελέτες δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Ophthalmology Science. Ανέλυσε τους φακέλους 18.620 ενηλίκων ηλικίας 18 έως 39 ετών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περίπου το 11% εμφάνιζε συνεχιζόμενη μυωπική μεταβολή. Το ποσοστό αυτό έφθανε το 20% στις ηλικίες 18-24 ετών, ενώ μικρότερο αλλά υπαρκτό ποσοστό παρουσίαζε αντίστοιχες μεταβολές ακόμη και μετά την ηλικία των 40 ετών.
«Η ερμηνεία αυτών των δεδομένων απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Οι περισσότερες από τις διαθέσιμες μελέτες αξιολογούν τη μεταβολή της διάθλασης και όχι τη μεταβολή του αξονικού μήκους του οφθαλμού», επισημαίνει ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Όπως εξηγεί, η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική. Η αύξηση της μυωπίας που διαπιστώνεται στη συνταγή των γυαλιών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο οφθαλμός εξακολουθεί να μεγαλώνει. Με την πάροδο της ηλικίας ο κρυσταλλοειδής φακός υφίσταται φυσιολογικές μεταβολές.
Η αύξηση του πάχους του, η πυρηνική σκλήρυνση και οι πρώιμες καταρρακτικές αλλοιώσεις αυξάνουν τη διαθλαστική ισχύ του φακού και μπορεί να προκαλέσουν μυωπική μετατόπιση, χωρίς να έχει μεταβληθεί το αξονικό μήκος του οφθαλμού.
Με άλλα λόγια, η διαθλαστική επιδείνωση που παρατηρείται σε αρκετούς ενήλικες δεν αντιπροσωπεύει πάντοτε πραγματική ανατομική εξέλιξη της μυωπίας. Σε πολλές περιπτώσεις αντανακλά κυρίως τις φυσιολογικές ηλικιακές μεταβολές του κρυσταλλοειδούς φακού.
«Η επιστημονική ομάδα του LaserVision είχε αναγνωρίσει τη σημασία αυτής της διάκρισης ήδη από τα πρώτα χρόνια της διαθλαστικής χειρουργικής στην Ελλάδα. Για τον λόγο αυτό, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, καθιερώσαμε τη συστηματική καταγραφή και αρχειοθέτηση του αξονικού μήκους όλων των ασθενών που υποβάλλονταν σε επέμβαση laser για τη διόρθωση της μυωπίας.
Η συστηματική αυτή καταγραφή μάς επιτρέπει σήμερα να διαθέτουμε μία μοναδική βάση δεδομένων με μακροχρόνια παρακολούθηση τόσο της διάθλασης όσο και του αξονικού μήκους χιλιάδων οφθαλμών», τονίζει ο καθηγητής.
Η βάση αυτή δείχνει ότι στους περισσότερους ενήλικες το αξονικό μήκος παραμένει εντυπωσιακά σταθερό μετά την ολοκλήρωση της ανάπτυξης. Αν και υπάρχουν ασθενείς –ιδιαίτερα με υψηλή μυωπία– στους οποίους μπορεί να παρατηρηθεί μικρή περαιτέρω αξονική επιμήκυνση, αυτό αποτελεί μάλλον την εξαίρεση παρά τον κανόνα.
Αντίθετα, στην καθημερινή κλινική πράξη ο συχνότερος λόγος για τον οποίο ένας ενήλικας εμφανίζει μεγαλύτερη μυωπία μετά από χρόνια σταθερότητας είναι οι μεταβολές του κρυσταλλοειδούς φακού και όχι η περαιτέρω ανάπτυξη του οφθαλμού.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για τον σχεδιασμό της διαθλαστικής χειρουργικής όσο και για τη σωστή ενημέρωση των ασθενών. Όταν ένας ενήλικας διαπιστώνει ότι «ανέβηκε η μυωπία του», δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το μάτι του εξακολουθεί να μεγαλώνει.
Η απάντηση δίνεται από τη βιομετρία: εάν το αξονικό μήκος παραμένει σταθερό, η μεταβολή της διάθλασης είναι πολύ πιθανότερο να οφείλεται στις φυσιολογικές αλλαγές του κρυσταλλοειδούς φακού παρά σε πραγματική εξέλιξη της ανατομικής μυωπίας.
«Η δυνατότητα να διαχωρίζουμε την πραγματική αξονική μυωπία από τη φακική μυωπική μετατόπιση αποτελεί σήμερα σημαντικό εργαλείο για την ορθή παρακολούθηση των ασθενών και την εξατομίκευση των θεραπευτικών αποφάσεων.
Παράλληλα, αναδεικνύει την αξία της διαχρονικής βιομετρικής παρακολούθησης, μιας πρακτικής που εφαρμόζουμε συστηματικά εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια και η οποία εξακολουθεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη φυσική ιστορία της μυωπίας», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
