Η καφεΐνη είναι για τους περισσότερους συνώνυμη με την εγρήγορση. Μια νέα μελέτη, όμως, δείχνει ότι η δράση της μπορεί να είναι πιο στοχευμένη. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι μπορεί να αποκαθιστά μια συγκεκριμένη μορφή μνήμης που επηρεάζεται από τη στέρηση ύπνου. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neuropsychopharmacology και τα ευρήματα δίνουν νέα στοιχεία για τη σχέση ύπνου, μνήμης και καφεΐνης.

Η μνήμη που μας βοηθά να αναγνωρίζουμε τους άλλους

Η μελέτη επικεντρώνεται στην κοινωνική μνήμη. Πρόκειται (σύμφωνα με τον όρο της νευροεπιστήμης) για την ικανότητα να αναγνωρίζουμε πρόσωπα που έχουμε ήδη συναντήσει και να τα ξεχωρίζουμε από άγνωστα. Είναι βασική για την καθημερινή επικοινωνία και τις κοινωνικές σχέσεις.

Αυτή η λειτουργία συνδέεται με τον ιππόκαμπο, μια κρίσιμη περιοχή του εγκεφάλου για τη μάθηση και τη μνήμη. Μέσα τον ιππόκαμπο υπάρχει η υποπεριοχή CA2 , η οποία φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της κοινωνικής μνήμης. Η ίδια περιοχή δέχεται και σήματα που σχετίζονται με τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης

Πώς έγινε η έρευνα

Οι ερευνητές εργάστηκαν σε εργαστηριακό μοντέλο (πειραματόζωα) και προκάλεσαν ελεγχόμενη στέρηση ύπνου διάρκειας πέντε ωρών. Στη συνέχεια, τους χορήγησαν καφεΐνη διαλυμένη στο νερό που έπιναν, για διάστημα επτά ημερών. Ακολούθησαν ειδικές καταγραφές στον ιππόκαμπο, ώστε να μετρηθεί η συναπτική πλαστικότητα. Πρόκειται για την ικανότητα του εγκεφάλου να ενισχύει ή να αποδυναμώνει τις συνδέσεις μεταξύ των νευρικών κυττάρων, ανάλογα με την εμπειρία και τη μάθηση.

Τι κάνει η στέρηση ύπνου και πώς παρεμβαίνει η καφεΐνη

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η έλλειψη ύπνου δεν επηρεάζει ομοιόμορφα όλο τον εγκέφαλο. Δρα πιο στοχευμένα, επηρεάζοντας συγκεκριμένες περιοχές. Μία από αυτές είναι η περιοχή CA2..

Σε αυτή την περιοχή, όταν υπάρξει στέρηση ύπνου, η επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων εξασθενεί. Οι συνδέσεις τους δεν ενισχύονται όπως θα έπρεπε και έτσι, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να συγκρατήσει πληροφορίες. Στην πράξη, αυτό οδηγεί σε ελλείμματα στην κοινωνική μνήμη.

Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν αυτή η διαταραχή μπορεί να προληφθεί. Για τον λόγο αυτό, στη δεύτερη φάση του πειράματος,  χορήγησαν καφεΐνη πριν από τη στέρηση ύπνου και συνέχισαν τη χορήγηση για αρκετές ημέρες. Με αυτόν τον τρόπο εξέτασαν αν η καφεΐνη μπορεί να «προστατεύσει» τα συγκεκριμένα εγκεφαλικά κυκλώματα.

 Καφεΐνη και αδενοσίνη

Η καφεΐνη φαίνεται να παρεμβαίνει σε έναν βασικό μηχανισμό του εγκεφάλου. Στον οργανισμό, κατά τη διάρκεια της παρατεταμένης εγρήγορσης, αυξάνεται η αδενοσίνη, μια ουσία που μειώνει τη νευρωνική δραστηριότητα. Η καφεΐνη μπλοκάρει τη δράση της. Έτσι, περιορίζει την επίδραση που σχετίζεται με την κόπωση του εγκεφάλου.

Με βάση τα ευρήματα, όταν είχε προηγηθεί καφεΐνη, η λειτουργία στην περιοχή CA2 δεν διαταράχθηκε στον ίδιο βαθμό. Οι συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων διατηρήθηκαν πιο σταθερές και η κοινωνική μνήμη παρέμεινε σε καλύτερο επίπεδο..

Τι επισημαίνουν οι επιστήμονες

Ο δρ. Lik-Wei Wong τονίζει ότι η στέρηση ύπνου δεν προκαλεί μόνο κόπωση. Διαταράσσει συγκεκριμένα κυκλώματα μνήμης. Όπως σημειώνει, η καφεΐνη μπορεί να αντιστρέψει αυτές τις επιδράσεις τόσο σε μοριακό όσο και σε συμπεριφορικό επίπεδο.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Sreedharan Sajikumar προσθέτει ότι η περιοχή CA2 λειτουργεί ως κρίσιμος σύνδεσμος ανάμεσα στον ύπνο και τη μνήμη. Η κατανόηση αυτού του μηχανισμού, μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων προσεγγίσεων για τη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.