Είναι μία πρόταση που όλες οι μαμάδες χρησιμοποιούν όταν προσπαθούν να πείσουν τα παιδιά τους να φορέσουν ζεστό σκούφο τον χειμώνα: «φόρεσέ τον γιατί χάνεις την περισσότερη θερμότητα από το κεφάλι». Πόσο αληθινή είναι, όμως, η πεποίθηση αυτή;

Κατ’ αρχάς, χρονολογείται από τη δεκαετία των ’70 και το Εγχειρίδιο Επιβίωσης του Αμερικανικού Στρατού, απαντά ο Dr. John Tregoning, καθηγητής Ανοσολογίας στο Imperial College του Λονδίνου (ICL). Στο εγχειρίδιο αυτό αναγραφόταν ότι ένας ενήλικας μπορεί να χάσει το 40-45% της σωματικής θερμότητάς του από το κεφάλι, εφ’ όσον ήταν ακάλυπτο.

Ωστόσο ο μαθηματικός υπολογισμός μάλλον ήταν αυθαίρετος, επισημαίνει ο Dr. Thomas Waters, ιατρός επειγόντων περιστατικών στην Cleveland Clinic, του Οχάιο. «Σίγουρα θα υπάρξει κάποια απώλεια θερμότητας, αλλά ούτε κατά διάνοιαν πλησιάζει το 45%», τονίζει.

Όπως εξηγεί, όταν ένας άνθρωπος βγαίνει καλά κουκουλωμένος στο κρύο και το μοναδικό ακάλυπτο τμήμα του σώματός του είναι το κεφάλι, η θερμότητα μοιραία θα διαφύγει από αυτό. Ωστόσο σε πειράματα κατά τα οποία εθελοντές βούτηξαν στο νερό, η θερμότητα που διέφευγε από το κεφάλι τους αντιστοιχούσε στο μόλις 10% της συνολικής ποσότητας που έχανε το σώμα.

«Το ποσοστό αυτό είναι λογικό, δεδομένου ότι το κεφάλι αντιστοιχεί στο περίπου 10% της επιφάνειας του σώματος», εξηγεί. «Συνεπώς ο οργανισμός δεν χάνει την περισσότερη θερμότητα από το κεφάλι. Απλώς αυτό είναι το πιο εκτεθειμένο τμήμα του σώματος».

Με άλλα λόγια, όταν είναι ακάλυπτο το κεφάλι τον χειμώνα, ευνοεί την διαφυγή της θερμότητας. Αν όμως φορούσε κάποιος σορτσάκι στο ψύχος, θα έχανε περισσότερη θερμότητα από τα πόδια του, λέει ο Dr. Tregoning.

Ανοιχτά θέματα

Πάντως, υπάρχουν και ορισμένα ανοιχτά θέματα που δεν έχουν ξεκαθαριστεί ακόμα. Το κεφάλι διαθέτει λιγότερο σωματικό λίπος απ’ ό,τι το υπόλοιπο σώμα, επομένως έχει κάπως μικρότερη φυσική μόνωση. Επιπλέον, η συστολή των αιμοφόρων αγγείων που συντηρεί τη θερμότητα, είναι λιγότερο αποτελεσματική σε αυτό.

Κατ’ επέκτασιν, είναι πιθανό να χάνει κάπως περισσότερη θερμότητα απ’ ό,τι άλλα τμήματα του σώματος. Και πάλι, όμως, όχι στο επίπεδο του 40-45%.

Εν κατακλείδι, «όντως χάνουμε θερμότητα από το κεφάλι μας. Δεν διαθέτει όμως κάποια ιδιαίτερη θερμοαπορριπτική ικανότητα. Εφ’ όσον βγαίνουμε χωρίς καπέλο στο ψύχος, θα κρυώνει κι αυτό όπως θα κρύωναν τα χέρια μας χωρίς γάντια ή ο κορμός μας χωρίς μπουφάν».

Και μην ξεχνάτε το πρόσωπο, διότι και αυτό χάνει θερμότητα όταν κάνει κρύο. Επομένως, χρειάζεται και αυτό προστασία, λέει.

Άλλο τα παιδιά

Σημειωτέον, ότι όλ’ αυτά ισχύουν για τους ενήλικες, διευκρινίζει ο Dr. Waters. Στα παιδιά οι απώλειες από το κεφάλι μπορεί να είναι μεγαλύτερες, διότι τα κεφάλια τους είθισται να είναι μεγαλύτερα σε σύγκριση με το σώμα τους. Με άλλα λόγια, οι μαμάδες ίσως έχουν ένα δίκιο στην δική τους περίπτωση.