Οι περισσότεροι άνθρωποι συνδέουν το αλκοόλ με τις επιδράσεις που προκαλούνται μετά την κατανάλωση. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική μελέτη, δείχνει ότι ακόμη και η σκέψη για ένα συγκεκριμένο ποτό, μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση και τη νοοτροπία ενός ανθρώπου.
Για παράδειγμα, η τεκίλα φαίνεται να συνδέεται συχνά με διάθεση για διασκέδαση και πάρτι. Το ουίσκι παραπέμπει σε εικόνες δύναμης και ανδρικότητας, ενώ το κρασί συνδέεται περισσότερο με κομψότητα και εκλεπτυσμένο τρόπο ζωής.
Τα ευρήματα αυτά προκύπτουν από έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Young Consumers, η οποία εξετάζει πώς οι πολιτισμικές εικόνες και οι κοινωνικές εμπειρίες διαμορφώνουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα αλκοολούχα ποτά.
Πώς σχεδιάστηκε η έρευνα
Για να εξετάσουν αυτές τις συσχετίσεις, οι ερευνητές πραγματοποίησαν τέσσερις ξεχωριστές μελέτες με συνολικά 429 συμμετέχοντες.
Στις δύο πρώτες μελέτες οι επιστήμονες προσπάθησαν να κατανοήσουν τι σκέφτονται οι άνθρωποι όταν ακούνε για διαφορετικά είδη αλκοόλ.
Στην πρώτη φάση οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις ανοιχτού τύπου. Περιέγραψαν δηλαδή ελεύθερα τις σκέψεις και τις εικόνες που τους έρχονται στο μυαλό, όταν σκέφτονται συγκεκριμένα ποτά.
Στη δεύτερη φάση οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα πείραμα συσχέτισης λέξεων. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συνδέσουν διάφορα ποτά με χαρακτηριστικά ή συναισθήματα.
Με βάση τα αποτελέσματα αυτών των δύο σταδίων, οι επιστήμονες εντόπισαν επαναλαμβανόμενες συνδέσεις. Αυτές ονομάστηκαν «μαθημένες συσχετίσεις», δηλαδή ιδέες που διαμορφώνονται μέσα από εμπειρίες, κοινωνικές επιρροές και πολιτισμικά μηνύματα.
Αλκοόλ – Τα τρία βασικά «νοητικά πρότυπα»
Αφού εντόπισαν τις πιο συνηθισμένες συσχετίσεις, οι ερευνητές δημιούργησαν ερωτήσεις για να εξετάσουν τις νοοτροπίες που συνδέονται με διαφορετικά ποτά.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συμπληρώσουν τη φράση:
«Νιώθω ___ όταν σκέφτομαι αυτό το είδος αλκοόλ».
Οι απαντήσεις ομαδοποιήθηκαν σε τρία βασικά μοτίβα.
Το πρώτο ήταν η εκλεπτυσμένη νοοτροπία, που περιλάμβανε χαρακτηρισμούς όπως κομψός, εκλεπτυσμένος, επίσημος και πολυτελής.
Το δεύτερο ήταν η αρρενωπή – ανδροπρεπής νοοτροπία, με λέξεις όπως δυνατός, σκληρός, αποφασιστικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση.
Το τρίτο ήταν η νοοτροπία της διασκέδασης, που περιλάμβανε έννοιες όπως ενέργεια, κοινωνικότητα, γιορτή και διάθεση για πάρτι.
Τα αποτελέσματα των πειραμάτων
Στη συνέχεια οι επιστήμονες πραγματοποίησαν τα δύο τελευταία πειράματα. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε ομάδες και κλήθηκαν να σκεφτούν ένα συγκεκριμένο ποτό: κρασί, ουίσκι ή τεκίλα. Στη συνέχεια απάντησαν στις ερωτήσεις που σχετίζονταν με τα διαφορετικά μοτίβα σκέψης.
Ένα σημαντικό στοιχείο του πειράματος ήταν ότι κανείς δεν κατανάλωσε αλκοόλ. Έτσι οι ερευνητές μπόρεσαν να απομονώσουν τις ψυχολογικές και πολιτισμικές συσχετίσεις των ποτών, χωρίς να επηρεάζονται από τις φυσιολογικές επιδράσεις της μέθης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σαφή μοτίβα.
- Η τεκίλα συνδέθηκε κυρίως με τη διασκέδαση
- Το ουίσκι συσχετίστηκε με τον ανδρισμό
- Το κρασί, αντίθετα, συνδέθηκε με τον εκλεπτυσμένο τρόπο ζωής.
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι τα αλκοολούχα ποτά λειτουργούν συχνά ως «συμβολικά ερεθίσματα». Με άλλα λόγια, ενεργοποιούν συγκεκριμένες στάσεις και διαθέσεις, που έχουν ήδη διαμορφωθεί μέσα από κοινωνικές εμπειρίες και πολιτισμικές εικόνες.
Ο ρόλος των κοινωνικών επιρροών
Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι οι αντιλήψεις για το αλκοόλ διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από το κοινωνικό περιβάλλον.
Η διαφήμιση, τα μέσα ενημέρωσης και η κουλτούρα μπορούν να επηρεάσουν το πώς και πότε πίνουν οι άνθρωποι. Ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές εκτίθενται συνεχώς σε εικόνες κατανάλωσης αλκοόλ μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ακόμη και όσοι πίνουν λιγότερο, όπως η γενιά Ζ, εξακολουθούν να επηρεάζονται, να χειραγωγούνται στην πραγματικότητα, από αυτά τα πολιτισμικά μηνύματα.
Η κατανόηση αυτών των «μαθημένων συσχετίσεων» μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα πώς δημιουργούνται οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από το ποτό.
Σύμφωνα με τον Logan Pant επίκουρο καθηγητή μάρκετινγκ στο University of Evansville στις ΗΠΑ και έναν από τους ερευνητές, οι μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να εξετάσουν το πώς δημιουργούνται αυτές οι συσχετίσεις σε διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα. Επίσης ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς μπορεί να διαφέρουν ανάμεσα σε ηλικιακές ομάδες ή πολιτισμούς.
Η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη παρεμβάσεων που μειώνουν τις επικίνδυνες συμπεριφορές και ενθαρρύνουν πιο υπεύθυνη κατανάλωση αλκοόλ.
