Το νομοσχέδιο εισάγεται προς συζήτηση στη Βουλή την Τρίτη 13 Οκτωβρίου, ενώ η ψήφισή του στην Ολομέλεια προγραμματίζεται για τις 22 Οκτωβρίου. Εφόσον ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία, η εφαρμογή του μέτρου προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027. Στην πράξη, ο περιορισμός δεν αφορά γενικά το διαδίκτυο ή την κατοχή κινητού τηλεφώνου, αλλά την πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτει η ρύθμιση. Το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον πώς θα εφαρμοστεί ο ηλικιακός κόφτης, πώς θα ελέγχονται οι λογαριασμοί και πώς θα προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα.

Ποια παιδιά αφορά η απαγόρευση

Το νομοσχέδιο, η παρουσίαση του οποίου έγινε από τους υπουργούς Επικρατείας, Άκη Σκέρτσο, Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου και Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη, θέτει ως κατώτατο όριο πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα 15 έτη. Με βάση τον τρόπο υπολογισμού της ηλικίας που, την 1η Ιανουαρίου 2027 ο περιορισμός αφορά τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2013 και μετά. Όσα έχουν γεννηθεί το 2012 ή νωρίτερα θεωρείται ότι καλύπτουν το ηλικιακό όριο για τη συγκεκριμένη ρύθμιση από την ίδια ημερομηνία, ανεξάρτητα από τον μήνα γέννησής τους. Η απαγόρευση αφορά υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και όχι το σύνολο των ψηφιακών εφαρμογών. Ενδεικτικά αναφέρονται το Facebook, το Instagram, το TikTok και το LinkedIn. Δεν υπάρχει, ωστόσο, κλειστός κατάλογος πλατφορμών, καθώς το κριτήριο είναι το είδος της υπηρεσίας και όχι απλώς η εμπορική ονομασία της. «Οι γονείς χρειάζονται ουσιαστική στήριξη απέναντι σε αλγορίθμους που επιδιώκουν να κρατούν τα παιδιά διαρκώς συνδεδεμένα. Με το νομοσχέδιο θέτουμε σαφές όριο στα 15 έτη και μεταφέρουμε την ευθύνη της επαλήθευσης ηλικίας στις πλατφόρμες. Πιστεύουμε στην τεχνολογία και στις δυνατότητές της. Γι’ αυτό οφείλουμε να τη ρυθμίζουμε με γνώμονα τον άνθρωπο, ιδιαίτερα όταν αφορά την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών», υπογράμμισε ο κ. Σκέρτσος

Τι γίνεται με τους λογαριασμούς που υπάρχουν ήδη

Η απαγόρευση δεν προβλέπει εξαίρεση για λογαριασμούς που δημιουργήθηκαν πριν από την έναρξη εφαρμογής του μέτρου. Επομένως, από τη στιγμή που θα τεθεί σε ισχύ η ρύθμιση, η πρόσβαση θα πρέπει να συμμορφώνεται με το νέο ηλικιακό όριο. Ούτε η γονική συναίνεση προβλέπεται ως εξαίρεση στο ελληνικό σχέδιο. Με άλλα λόγια, η άδεια του γονέα δεν αρκεί για να επιτρέψει την πρόσβαση παιδιού κάτω των 15 ετών στις υπηρεσίες που καλύπτονται από την απαγόρευση. Αυτό αποτελεί μία από τις βασικές διαφορές της ελληνικής πρωτοβουλίας από την ευρωπαϊκή πρόταση «EU Kids Act», η οποία προβλέπει διαφορετική αντιμετώπιση για συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες.

Πώς θα ελέγχεται η ηλικία 

Η ευθύνη για την εφαρμογή του ηλικιακού ορίου περνά στις πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να εφαρμόζουν κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας. Η απλή δήλωση ημερομηνίας γέννησης δεν θεωρείται επαρκής ως αξιόπιστος έλεγχος. Στο πλαίσιο αυτό, το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεικτικά εργαλεία επιβεβαίωσης ηλικίας. Δεν επιβάλλεται, όμως, η αποκλειστική χρήση συγκεκριμένης εφαρμογής, καθώς οι πλατφόρμες μπορούν να αξιοποιούν και άλλες ισοδύναμες λύσεις που συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

«Η Ελλάδα συμμετέχει από την πρώτη φάση στην ευρωπαϊκή προσπάθεια επαλήθευσης ηλικίας. Επιδίωξή μας είναι οι ψηφιακές υπηρεσίες να λειτουργούν με κανόνες που προστατεύουν έμπρακτα τα παιδιά και βοηθούν τους γονείς», επισήμανε ο κ. Παπαστεργίου.  Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η επιβεβαίωση ηλικίας δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά αποκάλυψη της ταυτότητας του χρήστη στην πλατφόρμα. Μέσω των λεγόμενων «διακριτικών ηλικίας» μπορεί να επιβεβαιώνεται ότι πληρείται το απαιτούμενο όριο, χωρίς να κοινοποιούνται περιττά προσωπικά δεδομένα, όπως το ονοματεπώνυμο ή ο αριθμός ταυτότητας.

Σε ό,τι αφορά στους γονείς, δεν προβλέπεται γενική υποχρέωση εγγραφής σε συγκεκριμένη εφαρμογή. Μπορούν, ωστόσο, να ελέγξουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου, να συζητήσουν με τα παιδιά τους για τις αλλαγές και να ενημερώνονται μέσω του parco.gov.gr. Το νομοσχέδιο, πάντως, δεν προβλέπει πρόστιμα ή ποινές για τα παιδιά και τους γονείς. Η εποπτεία και η επιβολή των υποχρεώσεων αφορούν τους παρόχους των υπηρεσιών, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και του εφαρμοστικού νόμου 5099/2024.

Τα ευρήματα 

Η κυβερνητική πρωτοβουλία συνδέεται με την προσπάθεια περιορισμού των κινδύνων από την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τις ανεπιθύμητες διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις. Τα στοιχεία, που παρουσιάστηκαν, είναι αποκαλυπτικά! Μόλις το 48% των παιδιών δηλώνει ότι αισθάνεται ασφαλές στο διαδίκτυο, ενώ το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών αναφέρει ότι υπήρξαν θύματα διαδικτυακής παρενόχλησης την περίοδο 2021-2022.

Επιπλέον, 1 στους 4 μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου παραδέχεται ότι κάνει υπερβολική χρήση και το 23% των 15χρονων δηλώνουν ότι αισθάνονται νευρικοί ή ανασφαλείς χωρίς πρόσβαση στο κινητό τους, ενώ το 20% ότι παραμελούν άλλες σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας των social media. «Ο ψηφιακός εθισμός των ανηλίκων είναι ζήτημα δημόσιας υγείας. Η προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, την αυτοεκτίμηση και τις σχέσεις των παιδιών. Χρειάζεται να παρέμβουμε έγκαιρα, πριν αυτές οι δυσκολίες παγιωθούν», τόνισε ο κ. Γεωργιάδης.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο «EU Kids Act»

Παράλληλα με την ελληνική νομοθετική πρωτοβουλία, προωθείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η πρόταση Κανονισμού «EU Kids Act». Πρόκειται για διαφορετική διαδικασία, η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και δεν αποτελεί ισχύοντα Κανονισμό. Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει κοινό όριο 15 ετών για αυτόνομους λογαριασμούς σε κοινωνικά δίκτυα, αλλά και ευρύτερες υποχρεώσεις για την προστασία των ανηλίκων. Για παιδιά από 13 έως κάτω των 15 ετών προβλέπει τη δυνατότητα ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού υπό γονικό έλεγχο, με ενεργά γονικά εργαλεία και πρόσθετους περιορισμούς. Για τα παιδιά κάτω των 13 ετών προβλέπονται αυστηρότεροι περιορισμοί.

Το ευρωπαϊκό σχέδιο έχει ευρύτερο πεδίο από την ελληνική ρύθμιση, καθώς περιλαμβάνει επιπλέον διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών, υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο και συγκεκριμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Προβλέπει, επίσης, υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού των ψηφιακών υπηρεσιών, ώστε η προστασία να μην περιορίζεται μόνο στον έλεγχο της ηλικίας.