Ποιοι είναι οι συχνότεροι καλοήθεις και ποιοι οι κακοήθεις όγκοι. Οι παράγοντες κινδύνου και η αντιμετώπιση.

Παγκόσμια Ημέρα κατά των Εγκεφαλικών Όγκων σήμερα (8 Ιουνίου) και στο προσκήνιο έρχονται οι όγκοι εγκεφάλου που μπορεί να είναι πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς (μεταστάσεις), καλοήθεις ή κακοήθεις.

Όπως εξηγεί ο νευροχειρουργός Ευστάθιος Σαμαράς, διευθυντής Νευροχειρουργικού Τμήματος, Κλινική Σπονδυλικής Στήλης και Μεγάλων Αρθρώσεων στο νοσοκομείο Metropolitan General, ο όγκος εγκεφάλου συνιστά μια ανώμαλη συσσώρευση κυττάρων που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του ή στις περιβάλλουσες δομές του.

Οι καλοήθεις όγκοι εγκεφάλου συνήθως εξελίσσονται πιο αργά. Οι κακοήθεις μπορούν να αναπτύσσονται γρήγορα και να εισβάλλουν σε γειτονικούς ιστούς.

«Η συμπτωματολογία και η νευρολογική σημειολογία των ασθενών αλλά και η ενδεικνυόμενη νευροχειρουργική αντιμετώπιση ενός όγκου εγκεφάλου εξαρτάται, κατά βάση, από τη θέση και τον ρυθμό ανάπτυξης του. Παρότι οι καλοήθεις όγκοι είναι λιγότερο επιθετικοί, η χειρουργική επέμβαση ενδέχεται να κριθεί απαραίτητη, εφόσον πιέζουν κρίσιμα κέντρα του εγκεφάλου και επηρεάζουν τις λειτουργίες του», επισημαίνει.

Τύποι και παράγοντες κινδύνου

Συνήθεις καλοήθεις όγκοι του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) είναι:

• Το μηνιγγίωμα
• Το σβάννωμα – νευρίνωμα
• Το αδένωμα υπόφυσης
• Το κρανιοφαρυγγίωμα
• Το χόρδωμα
• Η δερμοειδής και επιδερμοειδής κύστη
• Η κολλοειδής κύστη της 3ης κοιλίας εγκεφάλου
• Το αιμαγγειοβλάστωμα

Συνήθεις κακοήθεις πρωτοπαθείς όγκοι εγκεφάλου είναι:

• Το γλοίωμα
• Το μυελοβλάστωμα

Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη όγκων εγκεφάλου είναι η κληρονομικότητα (σε σπάνια σύνδρομα, π.χ. νευροϊνωμάτωση) και η έκθεση σε ακτινοβολία. Ωστόσο, οι περισσότερες περιπτώσεις δεν συσχετίζονται με σαφή αιτία, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της πρώιμης διάγνωσης.

Τα ύποπτα συμπτώματα

Τα συνηθέστερα συμπτώματα που προκαλούν οι όγκοι εγκεφάλου είναι:

• Πονοκέφαλοι που εντείνονται προοδευτικά
• Ζάλη ή προβλήματα ισορροπίας
• Διαταραχές στην όραση
• Κρίσεις επιληψίας
• Ανεξήγητη αδυναμία σε κάποιο μέλος του σώματος
• Αλλαγές στη μνήμη ή τη συμπεριφορά

«Είναι σημαντικό να δοθεί άμεση προσοχή σε παρατεταμένα ή πρωτοεμφανιζόμενα συμπτώματα που δυσκολεύουν την καθημερινότητα», τονίζει ο κ. Σαμαράς.

Η διάγνωση

Η διαγνωστική διαδικασία συμπεριλαμβάνει:

• Λεπτομερή λήψη ιατρικού ιστορικού και νευρολογική εξέταση
• Εξειδικευμένες απεικονιστικές εξετάσεις (λ.χ. μαγνητική τομογραφία ή MRI και  αξονική τομογραφία ή CT)
• Εφόσον κριθεί αναγκαίο πρόσθετες εξετάσεις (π.χ. μαγνητική φασματοσκοπία, PET Scan)
• Βιοψία όταν απαιτείται, για την ακριβή ιστολογική ταυτοποίηση του όγκου

Η εξατομικευμένη προσέγγιση στη διάγνωση αποτελεί καθοριστικό βήμα για τον μετέπειτα σχεδιασμό της θεραπείας.

Οι θεραπευτικές επιλογές

«Η αντιμετώπιση ενός όγκου εγκεφάλου προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης. Η χειρουργική αφαίρεση, όταν είναι εφικτή, αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα, ιδίως σε όγκους όπως τα μηνιγγιώματα ή ορισμένα γλοιώματα», αναφέρει ο κ. Σαμαράς.

Η δυνατότητα μερικής ή ολικής εκτομής (χειρουργικής αφαίρεσης) του όγκου μπορεί να ανακουφίσει την πίεση στον εγκέφαλο και να βελτιώσει τόσο την πρόγνωση όσο και την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Μετά το χειρουργείο η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία χρησιμοποιούνται για τη μείωση ή την επιβράδυνση ανάπτυξης των καρκινικών κυττάρων.

Επιπλέον, εξελιγμένες τεχνολογίες, όπως η ακτινοχειρουργική (Gamma Knife, CyberKnife), διευκολύνουν την εστιασμένη ακτινοβόληση περιοχών που είναι δυσπρόσιτες χειρουργικά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, «στοχευμένες θεραπείες και ανοσοθεραπεία μπορούν να αποτελέσουν συμπληρωματικές ή εναλλακτικές επιλογές», εξηγεί ο ειδικός.

Η μετεγχειρητική πορεία

Η ενδονοσοκομειακή παραμονή και ο χρόνος ανάρρωσης μετά από μια επιτυχημένη νευροχειρουργική αντιμετώπιση ενός όγκου εγκεφάλου εξαρτάται από την βαρύτητα της χειρουργικής επέμβασης.

Στην συντριπτική πλειονότητα των ασθενών η νοσηλεία διαρκεί 3-4 ημέρες. Η επάνοδος στην φυσιολογική τους δραστηριότητα πραγματοποιείται στον πρώτο μετεγχειρητικό μήνα.

Σε ό,τι αφορά στη μετεγχειρητική παρακολούθηση των ασθενών (follow-up), πραγματοποιούνται τακτικοί ιατρικοί έλεγχοι καθώς και απεικονιστικές εξετάσεις, με συνηθέστερη τη μαγνητική τομογραφία, αναλόγως βεβαίως και με τον ιστολογικό τύπο του όγκου. Με τους επανελέγχους επιβεβαιώνεται η πορεία της ανάρρωσης ή εντοπίζεται εγκαίρως μια τυχόν υποτροπή.

«Η αντιμετώπιση ενός όγκου εγκεφάλου αποτελεί κάθε φορά μια ξεχωριστή νευροχειρουργική πρόκληση», επισημαίνει ο κ. Σαμαράς. «Απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση από τον ειδικό νευροχειρουργό και την επιστημονική ομάδα θεραπείας (ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, νευρολόγο, νοσηλευτικό προσωπικό)».

Ωστόσο «η συνδυασμένη ιατρική τεχνογνωσία και η αξιοποίηση των πιο προηγμένων τεχνολογικών μεθόδων της σύγχρονης Νευροχειρουργικής (όπως η νευροπλοήγηση, η χρήση εξελιγμένου μικροσκοπίου και η διεγχειρητική νευροπαρακολούθηση) συμβάλλουν σημαντικά στην επίτευξη του βέλτιστου θεραπευτικού αποτελέσματος», καταλήγει.