Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε συνδυασμό με την αλλαγή του τρόπου ζωής έχουν καταστήσει την αρθρίτιδα, και ειδικότερα την οστεοαρθρίτιδα, ως μία από τις συχνότερες παθήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουμε σήμερα. Αποτελεί δε το κυριότερο ακτινολογικό εύρημα (80%-90%) σε ηλικίες άνω των 65 ετών ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι η ανακάλυψη ενός φαρμάκου για την αρθρίτιδα θα αύξανε το προσδόκιμο ποιοτικής ζωής μας επί 5 τουλάχιστον έτη.

Πού και πώς εντοπίζεται η αρθρίτιδα

Η αρθρίτιδα είναι μια χρόνια και προοδευτικά εξελισσόμενη πάθηση των αρθρώσεων, η οποία σε προχωρημένα στάδια χαλάει την ποιότητα της ζωής μας. Στην πραγματικότητα είναι μια μη αναστρέψιμη γήρανση των οστών, κατά την οποία ο χόνδρος (το ελαστικό μέρος που καλύπτει το οστό στο σημείο της άρθρωσης) αλλοιώνεται και το αρθρικό υγρό αλλάζει σύσταση, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται πόνος και φλεγμονή. Στα πιο προχωρημένα στάδια, τα οστά έρχονται σε επαφή μεταξύ τους.

Ποιες αρθρώσεις προσβάλλει

Εμφανίζεται πιο συχνά στις εξής αρθρώσεις:

• Γόνατα
• Ισχία
• Χέρια
• Αυχένα και μέση
• Μεγάλα δάκτυλα του ποδιού
• Ωμους

Πώς προκαλείται

Προδιαθεσικοί παράγοντες για την οστεοαρθρίτιδα είναι το φύλο (γυναίκες περισσότερο από άντρες), η ηλικία (αν και τελευταία παρουσιάζεται σε όλο και νεότερα άτομα χωρίς ιστορικό προηγούμενου τραυματισμού κάποιας άρθρωσης), το αυξημένο σωματικό βάρος, ο τρόπος ζωής, η χρόνια βαριά επαγγελματική απασχόληση και οι εκ γενετής δυσπλασίες.

Τι προκαλεί η οστεοαρθρίτιδα στις αρθρώσεις;

Οταν μια άρθρωση προσβληθεί από οστεοαρθρίτιδα, προκαλείται βλάβη στην επιφάνειά της και δεν κινείται όπως θα έπρεπε. Συμβαίνουν τα ακόλουθα:

• Ο χόνδρος γίνεται τραχύς και λεπταίνει.
• Το οστό στην άκρη της άρθρωσης αρχίζει να αναπτύσσεται προς τα έξω και δημιουργεί οστέινα μορφώματα που ονομάζονται οστεόφυτα.
• Ο αρθρικός υμένας ενδέχεται να πρηστεί και να παράγει υγρό, προκαλώντας οίδημα στην άρθρωση.
• Ο αρθρικός θύλακος και οι σύνδεσμοι σταδιακά σκληραίνουν και συσπώνται.

Η απώλεια χόνδρου, η φθορά των οστών και τα οστεόφυτα μπορεί να αλλάξουν το σχήμα της άρθρωσης, με αποτέλεσμα τα οστά να μετατοπιστούν από την κανονική τους θέση.

Πόνος που επανέρχεται και δυσκαμψία, τα βασικά συμπτώματα

Το πρώτο σύμπτωμα που πρέπει να μας οδηγήσει στον ιατρό είναι ο πόνος σε μία συγκεκριμένη άρθρωση. Στην αρχή εμφανίζεται μετά από παρατεταμένη κούραση και καταπόνηση της άρθρωσης η οποία υποχωρεί μετά από κάποιες ημέρες ξεκούρασης και λήψης απλών αναλγητικών.

Σε  πιο προχωρημένο στάδιο, ο πόνος γίνεται όλο και πιο συχνός ακόμη και χωρίς καταπόνηση της άρθρωσης. Ο πόνος ακολουθείται από την δυσκαμψία της άρθρωσης, στην αρχή μετά από παρατεταμένη ακινητοποίηση του σκέλους (π.χ. πρωινή δυσκαμψία),  η οποία εξελίσσεται σε έντονη και μόνιμη καθώς προχωράει η νόσος. Η χωλότητα του πάσχοντος σκέλους ξεκινάει μετά από κόπωση και σε πιο προχωρημένα στάδια, εμφανίζεται και παραμένει καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Η διόγκωση της άρθρωσης  λόγω της φλεγμονής είναι  ένα ακόμα σύνηθες σύμπτωμα.

Αλλα συμπτώματα:

• Η άρθρωση υποχωρεί, επειδή οι μύες έχουν ατροφήσει ή η δομή της άρθρωσης είναι ασταθής.
• Η άρθρωση δεν κινείται ελεύθερα ή στο εύρος που κινούνταν κανονικά.
• Οι μύες γύρω από τις αρθρώσεις λεπταίνουν ή ατροφούν.

Τα συμπτώματα μπορεί να αλλάξουν χωρίς λόγο. Σε ορισμένους ασθενείς, ο πόνος επιδεινώνεται με την αλλαγή του καιρού (ιδιαίτερα όταν υπάρχει υγρασία ή χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση). Σε άλλους, ο πόνος εξαρτάται από το πόσο δραστήριοι είναι.

Κλινικές και απεικονιστικές εξετάσεις για ακριβή διάγνωση της νόσου

Η διάγνωση της οστεοαρθρίτιδας μπορεί να γίνει με κλινική εξέταση κατά την οποία διαπιστώνουμε πόνο και ευαισθησία στην πάσχουσα άρθρωση, κριγμό μέσα στην άρθρωση κατά την κίνηση αυτής, πόνο κατά  την άσκηση φόρτισης  του πάσχοντος σκέλους, πρόβλημα στη μυϊκή ισχύ και προβλήματα κατά τη βάδιση.

Απεικονιστικά, οι απλές ακτινογραφίες της πάσχουσας άρθρωσης είναι συνήθως αρκετές και μας δείχνουν μείωση του μεσάθριου διαστήματος, οστεόφυτα (οστικές προεξοχές), κύστες και σκλήρυνση του υποχόνδριου ιστού. Σπάνια θα χρειαστούν άλλες απεικονιστικές εξετάσεις, όπως αξονική ή μαγνητική τομογραφία της πάσχουσας άρθρωσης.

Τι θεραπείες υπάρχουν για την οστεοαρθρίτιδα;
Η θεραπεία διαφέρει ανάλογα με το πόσο έντονος είναι ο πόνος. Ενας συνδυασμός αναλγητικών χωρίς συνταγή και μεθόδων αυτοβοήθειας είναι συνήθως αρκετός. Ωστόσο, αν ο πόνος είναι πολύ έντονος, ο γιατρός ενδέχεται να προτείνει κάποιες από τις ακόλουθες θεραπείες:

• Κρέμα καψαϊκίνης
• Ισχυρά αναλγητικά (π.χ. τραμαδόλη) για πιο έντονους πόνους
• Ενέσεις κορτιζόνης στις επώδυνες αρθρώσεις, αν και τείνουν να εγκαταλειφθούν
• Διαδερμική ηλεκτρική διέγερση νεύρων (TENS)
• Χειρουργική αντιμετώπιση, που περιλαμβάνει αντικατάσταση άρθρωσης

Χειρουργείο για τις δύσκολες περιπτώσεις

Το χειρουργείο είναι η τελευταία και οριστική λύση της αρθρίτιδας του ισχίου ή του γόνατος, αλλά δε φτάνουν όλοι όσοι πάσχουν από αρθρίτιδα  σε αυτή τη λύση. Ο ασθενής οδηγείται στο χειρουργείο λόγω απώλειας της ποιότητας της ζωής του, π.χ. νυχτερινός πόνος που τον ξυπνάει, αδυναμία ανόδου ή καθόδου της σκάλας, αδυναμία να φορέσει ή να βγάλει τις κάλτσες του, δυσκολία και πόνος στο περπάτημα.

Τεχνητές αρθρώσεις με μεγάλη διάρκεια στον χρόνο

Οταν ο ασθενής παρουσιάζει κάποιο ή περισσότερα  από τα παραπάνω προβλήματα, και έχει αναγκαστεί να αλλάξει τις καθημερινές του συνήθειες, τότε η χειρουργική αντικατάσταση της πάσχουσας άρθρωσης είναι η μόνη λύση. Με τις καινούργιες χειρουργικές τεχνικές, όπως είναι η αρθροπλαστική με ψηφιακή υποβοήθηση, MIS (minimal invasive surgery-τεχνική ελάχιστης επεμβατικότητας), οι ορθοπαιδικοί χειρουργοί έχουν καταφέρει να μειώσουν τον χρόνο παραμονής στο νοσοκομείο (1-2 ημέρες) και να εξασφαλίσουν για τον πάσχοντα ταχύτερη και πιο ανώδυνη αποκατάσταση, χωρίς όμως να παραγνωρίζουν το σημαντικότερο, δηλαδή τη δημιουργία μίας τεχνητής άρθρωσης η οποία θα διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερα χρόνια!