Τα συμπληρώματα διατροφής έχουν μπει για πολλούς ανθρώπους στην καθημερινή ρουτίνα. Μία πολυβιταμίνη, λίγη βιταμίνη D, κάποιο φυτικό σκεύασμα ή ένα προϊόν για ενέργεια μπορεί να μοιάζουν ακίνδυνα όταν λαμβάνονται ξεχωριστά. Όταν όμως συνδυάζονται πολλά προϊόντα ή χρησιμοποιούνται σε υψηλές δόσεις, η εικόνα αλλάζει.
Πώς επιδρούν στα συμπληρώματα στο ήπαρ
Το ήπαρ έχει κεντρικό ρόλο στον μεταβολισμό πολλών ουσιών που εισέρχονται στον οργανισμό. Γι’ αυτό η υπερβολική χρήση ορισμένων συμπληρωμάτων μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να προκαλέσει αύξηση των ηπατικών ενζύμων, φλεγμονή ή ακόμη και σοβαρότερη ηπατική βλάβη.
Όπως επισημαίνεται από σχετικές μελέτες, το βασικό πρόβλημα δεν είναι απλώς ο αριθμός των χαπιών, αλλά τι περιέχουν, σε ποια δόση λαμβάνονται, για πόσο καιρό και με τι άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα συνδυάζονται.
Γιατί οι λιποδιαλυτές βιταμίνες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή
Δεν συμπεριφέρονται όλες οι βιταμίνες με τον ίδιο τρόπο μέσα στον οργανισμό.
Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες, όπως η βιταμίνη C και αρκετές βιταμίνες του συμπλέγματος Β, αποβάλλονται ευκολότερα όταν υπάρχει περίσσεια.
Αντίθετα, οι λιποδιαλυτές βιταμίνες A, D, E και K μπορούν να αποθηκεύονται στο ήπαρ και στον λιπώδη ιστό. Αυτό σημαίνει ότι η συστηματική λήψη μεγάλων ποσοτήτων μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βιταμίνη Α. Τα αμερικανικά Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας ορίζουν ως ανώτατο ανεκτό όριο για τους ενήλικες τα 3.000 μικρογραμμάρια την ημέρα, καθώς η χρόνια υπερβολική πρόσληψη έχει συνδεθεί μεταξύ άλλων με διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας.
Αντίστοιχα, για τη βιταμίνη D το ανώτατο ημερήσιο όριο για τους περισσότερους ενήλικες είναι 4.000 IU ή 100 μικρογραμμάρια, εκτός εάν γιατρός έχει συστήσει διαφορετική δόση για συγκεκριμένο λόγο.
«Φυσικό» δεν σημαίνει πάντα ακίνδυνο
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα φυτικά συμπληρώματα. Το γεγονός ότι ένα προϊόν προέρχεται από φυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει βιολογική δράση ή ότι δεν μπορεί να επηρεάσει το ήπαρ.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το συμπυκνωμένο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, που χρησιμοποιείται σε αρκετά συμπληρώματα, κυρίως σε προϊόντα αδυνατίσματος ή «ευεξίας».
Η βάση δεδομένων LiverTox των αμερικανικών National Institutes of Health αναφέρει ότι το εκχύλισμα πράσινου τσαγιού έχει συνδεθεί με περισσότερα από 100 περιστατικά ηπατικής βλάβης. Οι σοβαρές περιπτώσεις παραμένουν σπάνιες σε σχέση με την ευρεία χρήση του, αλλά έχουν καταγραφεί ακόμη και περιστατικά οξείας ηπατικής ανεπάρκειας.
Αυτό αφορά κυρίως τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα και δεν σημαίνει ότι η συνηθισμένη κατανάλωση πράσινου τσαγιού ως ρόφημα έχει τον ίδιο κίνδυνο.
Όταν τα συμπληρώματα συναντούν τα φάρμακα
Ο κίνδυνος γίνεται πιο σύνθετος όταν κάποιος παίρνει παράλληλα φάρμακα. Πολλά συμπληρώματα μεταβολίζονται μέσω των ίδιων ηπατικών ενζύμων που χρησιμοποιούνται και για φαρμακευτικές ουσίες. Έτσι, μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδα ενός φαρμάκου στο αίμα ή να αυξήσουν την επιβάρυνση του ήπατος.
Γι’ αυτό έχει σημασία ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός να γνωρίζει όλα τα συμπληρώματα που λαμβάνει κάποιος και όχι μόνο τα συνταγογραφούμενα φάρμακα.
Ακόμη και γνωστές βιταμίνες μπορούν να αλληλεπιδράσουν με φαρμακευτικές αγωγές. Για παράδειγμα, τα NIH αναφέρουν αλληλεπιδράσεις της βιταμίνης D με ορισμένα διουρητικά, κορτικοστεροειδή και άλλα φάρμακα.
Ιδιαίτερη προσοχή σε προϊόντα αδυνατίσματος και μυϊκής ανάπτυξης
Μία ακόμη δυσκολία είναι ότι τα συμπληρώματα δεν ελέγχονται με τον ίδιο τρόπο όπως τα φάρμακα πριν φτάσουν στην αγορά.
Αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία στα προϊόντα που προωθούνται για γρήγορη απώλεια βάρους ή μυϊκή ανάπτυξη, στα οποία κατά καιρούς έχουν εντοπιστεί συστατικά που δεν αναγράφονταν σωστά στην ετικέτα.
Για το ήπαρ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς μία μη δηλωμένη ουσία μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσει με άλλες θεραπείες χωρίς ο χρήστης να γνωρίζει καν ότι την λαμβάνει.
Πόσα συμπληρώματα είναι «πάρα πολλά»;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός χαπιών που να θεωρείται ασφαλής για όλους.
Ένας άνθρωπος μπορεί να λαμβάνει περισσότερα από ένα συμπληρώματα χωρίς πρόβλημα, αρκεί οι δόσεις να είναι κατάλληλες και να υπάρχει πραγματική ανάγκη. Αντίθετα, ακόμη και ένα μόνο προϊόν μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα εάν περιέχει πολύ υψηλή δόση ή ουσία στην οποία ο οργανισμός αντιδρά.
Το σημαντικό είναι να ελέγχεται η συνολική ποσότητα μιας βιταμίνης ή άλλης ουσίας από όλα τα προϊόντα μαζί. Είναι εύκολο, για παράδειγμα, κάποιος να παίρνει βιταμίνη D από πολυβιταμίνη και ταυτόχρονα από ξεχωριστό σκεύασμα, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι οι ποσότητες αθροίζονται.
Τι πρέπει να προσέχουμε
Για ασφαλέστερη χρήση των συμπληρωμάτων είναι χρήσιμο:
- να αποφεύγονται οι μεγάλες δόσεις χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη,
- να ελέγχονται οι ετικέτες ώστε να μην λαμβάνεται το ίδιο συστατικό από διαφορετικά προϊόντα,
- να ενημερώνεται ο γιατρός για όλα τα συμπληρώματα που χρησιμοποιούνται,
- να υπάρχει ιδιαίτερη προσοχή στα συμπυκνωμένα φυτικά εκχυλίσματα,
- να αποφεύγεται η λογική ότι «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα»,
- και, όπου είναι δυνατόν, να επιλέγονται προϊόντα που έχουν υποβληθεί σε ανεξάρτητους ελέγχους ποιότητας.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι τα συμπληρώματα μπορούν να έχουν θέση στη διατροφή όταν υπάρχει ανάγκη, αλλά δεν είναι ουδέτερα προϊόντα. Η υπερβολική ή άσκοπη χρήση τους μπορεί να μετατρέψει κάτι που θεωρείται ωφέλιμο σε επιβάρυνση για το ήπαρ.
