Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) είναι μία από τις συχνότερες γαστρεντερικές διαταραχές και χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενο κοιλιακό πόνο, ο οποίος συνδέεται με τις κενώσεις, δυσκοιλιότητα, διάρροια ή εναλλαγή των δύο. Συχνά συνοδεύεται από φούσκωμα και έντονη ανάγκη για κένωση.

Ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν εδώ και χρόνια τους επιστήμονες είναι γιατί το σύνδρομο εμφανίζεται περίπου δύο φορές συχνότερα στις γυναίκες απ’ ό,τι στους άνδρες.

Νέα μελέτη δείχνει ότι ένα μέρος της απάντησης μπορεί να βρίσκεται στα οιστρογόνα και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τα νεύρα του εντέρου.

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου – Τι έδειξε η νέα μελέτη

Ερευνητές του University of California, San Francisco, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, εξέτασαν πώς τα οιστρογόνα επηρεάζουν την ευαισθησία του εντέρου στον πόνο.

Στα πειράματα, τα νεύρα του εντέρου των θηλυκών ποντικών αντιδρούσαν εντονότερα στο ίδιο ερέθισμα από εκείνα των αρσενικών. Όταν οι επιστήμονες αφαίρεσαν τις ωοθήκες, μειώνοντας σημαντικά τα επίπεδα οιστρογόνων, η ευαισθησία αυτή υποχώρησε. Όταν χορήγησαν ξανά οιστρογόνα, η αντίδραση στον πόνο επανήλθε.

Το ίδιο συνέβη και στα αρσενικά ποντίκια: όταν τους χορηγήθηκαν οιστρογόνα, το έντερό τους έγινε πιο ευαίσθητο.

Πώς τα οιστρογόνα «δυναμώνουν» το σήμα του πόνου

Οι ερευνητές εντόπισαν και τον μηχανισμό πίσω από αυτή την αντίδραση. Τα οιστρογόνα φαίνεται ότι κάνουν ορισμένα κύτταρα του παχέος εντέρου πιο ευαίσθητα σε ουσίες που παράγονται όταν τα βακτήρια του εντέρου διασπούν την τροφή.

Μία από αυτές είναι το οξικό οξύ. Όταν τα κύτταρα του εντέρου αντιδρούν σε αυτό, απελευθερώνεται σεροτονίνη, η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί τα νεύρα που μεταφέρουν το σήμα του πόνου.

Με απλά λόγια, ο μηχανισμός υπάρχει και στα δύο φύλα, αλλά τα οιστρογόνα φαίνεται να αυξάνουν την ένταση της αντίδρασης.

Το εύρημα μπορεί επίσης να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί σε ορισμένους ανθρώπους με IBS βοηθά μια διατροφή που περιορίζει συγκεκριμένους υδατάνθρακες οι οποίοι ζυμώνονται εύκολα στο έντερο και μπορεί να προκαλέσουν φούσκωμα, αέρια και πόνο. Τέτοιοι υδατάνθρακες υπάρχουν, μεταξύ άλλων, στα όσπρια, στο κρεμμύδι, στο σκόρδο και σε ορισμένα φρούτα, όπως τα μήλα.

Οι ενδείξεις υπήρχαν ήδη στις γυναίκες με IBS

Οι γιατροί είχαν εδώ και χρόνια ενδείξεις ότι οι ορμόνες μπορεί να παίζουν ρόλο. Πολλές γυναίκες με IBS αναφέρουν ότι τα συμπτώματά τους επιδεινώνονται κατά την περίοδο, ενώ αλλαγές παρατηρούνται και στην εγκυμοσύνη.

Παράλληλα:

• η διαφορά στη συχνότητα του IBS μεταξύ ανδρών και γυναικών γίνεται πιο εμφανής μετά την εφηβεία,
• αργότερα στη ζωή η διαφορά αυτή μειώνεται,
• οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα IBS με κυρίαρχη τη δυσκοιλιότητα.

Η νέα μελέτη πρόσθεσε ακόμη ένα στοιχείο. Όταν οι ερευνητές αφαίρεσαν τους υποδοχείς οιστρογόνων από την επένδυση του εντέρου, η τροφή κινούνταν ταχύτερα μέσα σε αυτό, εύρημα που συνδέεται επίσης με όσα παρατηρούνται κλινικά.

Δεν είναι «όλα στο μυαλό»

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου δεν έχει μία μόνο αιτία. Μελέτες έχουν δείξει αλλαγές στο μικροβίωμα, ήπια φλεγμονή και αυξημένη ευαισθησία των νεύρων του εντέρου.

Το στρες μπορεί επίσης να επηρεάζει τη λειτουργία του εντέρου, ενώ πολλοί άνθρωποι με IBS έχουν παράλληλα άγχος ή κατάθλιψη. Η σχέση όμως είναι αμφίδρομη: και τα ίδια τα επίμονα συμπτώματα μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική υγεία.

Τα νέα δεδομένα ενισχύουν έτσι την εικόνα του IBS ως μιας διαταραχής με σαφή βιολογική βάση και όχι ως προβλήματος που οφείλεται απλώς στην ψυχολογική ένταση.

Και η ενδομητρίωση;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις γυναίκες που έχουν έντονο πόνο γύρω από την περίοδο, πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή ή συμπτώματα που δεν βελτιώνονται με τη θεραπεία για το IBS.

Η ενδομητρίωση μπορεί να προκαλεί συμπτώματα που μοιάζουν με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και συχνά διαγιγνώσκεται με μεγάλη καθυστέρηση.

Γι’ αυτό, όταν ο πόνος συνδέεται έντονα με την περίοδο ή τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη θεραπεία, μπορεί να χρειάζεται και γυναικολογική αξιολόγηση.

Η νέα μελέτη δεν δίνει τη μοναδική εξήγηση για το γιατί το IBS είναι συχνότερο στις γυναίκες. Δείχνει όμως έναν συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό μέσω του οποίου τα οιστρογόνα μπορούν να κάνουν το έντερο πιο ευαίσθητο στον πόνο.